සත්යවාදී ගුරුවරයා
සත්යවාදී ගුරුවරයා
ඈත අතීතයේ, භාරත දේශයේ, රජ දවසක් පැවතිණි. ඒ රජුගේ රාජධානිය විචිත්රවත්, සශ්රීකත්වයෙන් පිරි, සැනසිල්ලේ ජීවත්වන ජනතාවක් සහිත එකකි. එහෙත්, මේ සියල්ලටම වඩා, ඒ රාජධානියේ තිබූ උසස්ම ගුණය වූයේ, එහි අධ්යාපනයට, ඥානයට, හා සත්යයට දුන් අගයයි. ඒ යුගයේ, තක්ෂිලා නම් මහා විශ්වවිද්යාලය, ඥානයේ කේන්ද්රස්ථානයක් ලෙස සැලකූ අතර, එහි ඉගෙනුම ලැබීම උදෙසා දේශ-විදේශයන්ගෙන් සිසුහු පැමිණියහ. එහි ඉගැන්වූ ගුරුවරුන් අතර, ආචාර්ය සෝමදේව නම් වූ මහගුරුවරයා, ඔහුගේ සත්යවාදී බව, ධර්මිෂ්ඨකම, හා කරුණාව නිසා අතිශයින් ගෞරවාදරයට පාත්ර විය.
ආචාර්ය සෝමදේව, ඔහුගේ මෘදු ස්වභාවය, ගැඹුරු ඥානය, හා සිසුන් කෙරෙහි ඔහු දැක්වූ අසීමිත සෙනෙහස නිසා, සිසුන් අතර පමණක් නොව, රජු, අමාත්යවරුන්, හා සාමාන්ය ජනතාව අතරද ප්රසිද්ධියට පත් විය. ඔහුගේ දේශනාවන්, බුද්ධිමත්, ප්රායෝගික, හා සදාචාරාත්මක විය. ඔහු සිසුන්ට විද්යා, කලා, තර්කය, හා ධර්මය යන සියල්ලම ඉගැන්වූ අතර, සත්යය, අහිංසාව, හා දයාව යන උතුම් ගුණධර්මයන්ගේ වැදගත්කම නිරන්තරයෙන් අවධාරණය කළේය. ඔහු සෑම විටම කියා සිටියේ, "සත්යය යනු ආලෝකය යි. අසත්යය යනු අඳුර යි. ආලෝකය තුළ ගමන් කරන්න, අන්ධකාරය පන්නා දමන්න."
තක්ෂිලා විශ්වවිද්යාලයේ, ආචාර්ය සෝමදේව යටතේ, බෝධිසත්වයන් වහන්සේ, ගුප්ත නම් වූ තරුණයෙකු ලෙස ඉගෙනු ගත්හ. ගුප්ත, දක්ෂ, සිටි, හා ඥානවන්ත සිසුවෙකු විය. ඔහු සෑම විෂයකදීම, ඉදිරියෙන්ම සිටි අතර, ඔහුගේ ප්රශ්න හා අවබෝධය, ආචාර්ය සෝමදේවගේ ප්රශංසාව දිනා ගත්තේය. ගුප්ත, ආචාර්ය සෝමදේවට දෙවැනි පියෙකු මෙන් සැලකූ අතර, ඔහුගේ සෑම ඉගැන්වීමක්ම ගෞරවයෙන් භාර ගත්තේය. ඔහු ආචාර්ය සෝමදේවගේ සත්යවාදී ස්වභාවයට, අනුකරණය කළේය.
දිනක්, ආචාර්ය සෝමදේව, ඔහුගේ සිසුන්ට අතිශයින් වැදගත් පාඩමක් ඉගැන්වීමට තීරණය කළේය. ඔහු සිසුන් සියළුදෙනා විශ්වවිද්යාලයේ විශාල ශාලාව තුළට කැඳවා, නොයෙකුත් අලංකාර මල් හා පත්ර වලින් සරසා තිබූ ඉදිරිපස ආසනය මත වාඩි විය. ඔහුගේ මුහුණ ගැඹුරු සිතුවිලි වලින් පිරී තිබූ අතර, ඔහුගේ ඇස් කරුණාව හා ඥානය වලින් දිළිසෙමින් තිබුණි. ඔහු තම සිසුන් දෙස නෙත් යොමා, හඬ නඟා කතා කරන්නට පටන් ගත්තේය:
"දරුවනේ, අද මම ඔබට අතිශයින් වැදගත්, ජීවිතයට අවශ්ය පාඩමක් ඉගැන්වීමට පැමිණ සිටිමි. එය සත්යය යි. සත්යය යනු මිනිසෙකු නිර්මාණය කරන බලවේගය යි. සත්යය කතා කරන තැනැත්තා, දෙවියන් දකින්න සම වෙයි. අසත්යය කතා කරන තැනැත්තා, නිරයේ ගිනි දකින්න ලක් වෙයි."
ඔහු තවදුරටත් පැවසුවේය:
"සත්යය කතා කිරීම, පහසු නොවේ. සමහර විට, එය අපට වේදනාවක් දෙන්න හැකිය. සමහර විට, එය අපට බියක් දෙන්න හැකිය. නමුත්, අප සත්යය වෙන්න සිටිය යුතු ය. අප සත්යය වෙන්න ගොස්, සත්යය වෙන්න දකින්න හැකිය."
මෙම දේශනාවෙන් පසුව, ආචාර්ය සෝමදේව, සිසුන්ගෙන් ප්රශ්නයක් ඇසුවේය. ඔහු ගැඹුරු නිශ්ශබ්දතාවයක් නැගෙන්නට ඉඩ දී, පසුව කතා කළේය:
"ඉදිරියේදී, ඔබ අතර සිටින කෙනෙකු, සත්යය කතා කරන බව ඔප්පු කරන්න සම වන්න අවශ්ය වෙයි. ඒ කෙනෙකු, අතිශයින් ලොකු සම්මානයක් ලබා ගන්න සම වෙයි. ඒ කෙනෙකු, මගේ අතින් තෑග්ගක් ලබා ගන්න සම වෙයි."
ගුප්ත, ආචාර්ය සෝමදේව කී දේ ගැඹුරින් සිතුවේය. ඔහු දන්න තිබුණේ, සත්යය කතා කරන ආචාර්ය සෝමදේව මහ ගුරුවරයා, අසත්යය නොකියා සිටින බව දැන සිටියේය. ඔහු ආචාර්ය සෝමදේව සමාන කෙනෙකු නොවන බව දැන සිටියේය.
ඒ දෙවන දවස, ආචාර්ය සෝමදේව, සිසුන් සියළුදෙනා විශ්වවිද්යාලයේ පිටත වනාන්තරයට ගෙන ගියේය. එහි දී, ඔහු ඔවුන්ට ප්රායෝගික පාඩමක් දෙන්න තීරණය කළේය. ඔහු සිසුන් සියළුදෙනා හොඳ ගල් කෑල්ලක් ගෙන ආ ලෙස කී වේ. ඔහු කී වේ, "ඔබ ඔබ සොයා ගන්න හැකි