මහා සුතසෝම ජාතකය (The Bodhisatta as a Virtuous Prince)

මහා සුතසෝම ජාතකය

ඈත අතීතයේ, මගධ දේශයේ සුතසෝම නම් වූ මහ රජ කෙනෙක් රාජ්‍යය කළ සේක. උන්වහන්සේ ධර්මිෂ්ඨ, ගුණවත්, සත්‍යවාදී රජ කෙනෙකුන් වූහ. උන්වහන්සේගේ රාජධානිය සශ්‍රීකත්වයෙන්, සමෘද්ධියෙන් පිරි, ජනතාව සතුටින්, සැනසිල්ලෙන් ජීවත් වූහ. රජතුමාට ඉතාමත් ආදරණීය වූ, දක්ෂතා වලින් පිරිපුන් පුත්‍රයෙක්ද වූහ. ඔහු සුතසෝම කුමාරයා නමින් හැඳින්විණි. කුමාරයා තම පියාගේ ගුණාංගයන් සියල්ලම උරුම කරගෙන, ධර්මය අනුව හැසිරෙමින්, රාජ්‍ය පාලනය පිළිබඳවද හොඳින් හදාරමින් සිටියේය. ඔහු සත්‍යයට, යුක්තියට, කරුණාවට මුල් තැන දුන්නේය. ඔහුගේ ජනප්‍රියත්වය දවසින් දවස ඉහළ ගියේය.

එක් දිනක්, රාජ සභාවේදී රජතුමා තම පුත්‍රයා අමතා මෙසේ පැවසීය:

"පුත, මාගේ වයස දැන් ඉදිරියට යනවා. රාජ්‍යයේ කටයුතු පිළිබඳව නුඹට දැනුම තිබුණද, මේ රාජ්‍යයේ පරීක්ෂණයෙන් නුඹ සමත් විය යුතුයි. නුඹට දක්ෂතා තිබුණද, ලෝකය පිළිබඳව විවිධ අත්දැකීම් ලබා ගැනීම වැදගත්. එබැවින්, නුඹ මේ රාජධානියෙන් පිටත්ව, ලෝකය නරඹමින්, විවිධ ජනතාවගේ ජීවන රටාවන් දෙස බලා, ඥානයෙන් පෝෂණය වී නැවත පැමිණිය යුතුයි."

සුතසෝම කුමාරයා තම පියාගේ අණට ගෞරව කරමින්, සතුටින් ඊට එකඟ විය. ඔහු තම මවට, පියාට, ආචාර්යයන්ට වැඳ, රාජකීය අභිමානයෙන් යුතුව, සරල ඇඳුමින් සැරසී, අතේ ගමන් මල්ලක්ද රැගෙන, තම අශ්වයා පිට නැගී රාජධානියෙන් පිටත්ව ගියේය. ඔහුගේ හදවතේ තිබුණේ කුතුහලය, ඥානය සොයා යන ආශාව, සහ ලෝකය පිළිබඳව අලුත් දේවල් ඉගෙන ගැනීමේ උද්යෝගයයි.

කුමාරයා දින ගණනක් ගමන් කළේය. ඔහු විවිධ ගම්, නියම්ගම්, නගර පසු කරමින් ගියේය. ඔහු දුටුවේ විවිධ මිනිසුන්ගේ ජීවන රටාවන්, ඔවුන්ගේ සතුට, දුක, ආශාවන්, බලාපොරොත්තු. සමහර තැන්වල ඔහුට ධර්මිෂ්ඨ මිනිසුන් මුණ ගැසුණු අතර, තවත් සමහර තැන්වල ඔහුට දුෂ්ටයන්ද මුණ ගැසුණි. ඔහු සෑම අත්දැකීමකින්ම යමක් ඉගෙන ගත්තේය.

දිනක්, කුමාරයා ගමන් කරමින් සිටියේ ඉතාමත් ඝන, අඳුරු වනයක් මැදිනි. හිරු එළිය පවා ගස් අතුවලින් වැසී තිබූ නිසා, ඒ ප්‍රදේශය අඳුරෙන් ගහන වී තිබිණි. හදිසියේම, ඔහුට දුරින් යමක් පෙනිණි. එය මහා විශාල, රතු පාටින් දිස්න ඝන වනයක් විය. ඊට හේතුව කුමක්දැයි ඔහුට සිතාගන්නට බැරි විය. කුතුහලයෙන්, ඔහු අශ්වයාගේ වේගය වැඩි කර, ඒ දෙසට ගමන් කළේය.

ඔහු ළඟට යන විට, ඔහු දුටුවේ, එම රතු පැහැය දුම් නිසා ඇති වූවක් බවයි. ඝන දුම් කඳක් අහසට නැගෙමින් තිබිණි. ඒ අතර, ඔහුට භයානක ශබ්දයක්ද ඇසුණි. එය යමෙකුගේ කෑගැසීම්, දුක්ඛිත හඬක් විය. කුමාරයාගේ සිතේ භය උපන්නේය, එහෙත් ඔහුගේ ධර්මිෂ්ඨ ස්වභාවය නිසා, ඔහු අසරණයෙකුට උපකාර කිරීමට පසුබට වූයේ නැත.

ඔහු ඒ ශබ්දය ආ දිශාවට ගියේය. ඔහු දුටුවේ, මහා විශාල ගින්නක් ඇවිලෙන බවයි. ගින්නට මැදි වී, දුකින් කෑගසමින් සිටියේ, මහා රාක්ෂයෙක්, අතිශය භයානක පෙනුමකින් යුත්, දත් මැලවී, දිගු නියපොතු සහිත, රතු ඇස් ඇති, උස මහත සතෙකි. ඔහු මහා වේදනාවෙන් මොරදෙමින් සිටියේය. ඔහුට පලා යාමට හෝ බේරීමට කිසිම ඉඩක් තිබුණේ නැත. ඔහුගේ ශරීරය ගිනිදැල්වලින් ගිලෙමින් තිබිණි.

සුතසෝම කුමාරයා එම දර්ශනය දැක, තම සිතේ අනුකම්පාවෙන් පිරී ගියේය. ඔහු තම අශ්වයාගෙන් බැස, ගින්නට ළං වී, ඒ රාක්ෂයාට මෙසේ කීවේය:

"අහෝ! දුක්ඛිත සත්වයා! නුඹ මේ ආකාරයෙන් දුක් විඳින්නේ කුමක් නිසාද? මාගේ උපකාරය නුඹට අවශ්‍යද?"

රාක්ෂයා, ගින්නෙන් දැවෙමින්, කෑගසමින්, කුමාරයාගේ හඬ ඇසීය. ඔහු හිස ඔසවා, දුර්වල ස්වරයකින් මෙසේ කීය:

"ආහ්! කවුද මේ? මේ ගිනි ජාලාවලින් මා ගලවා ගන්නට කවුරුන් හෝ සිටීද? මාගේ ජීවිතය අවසන් වෙමින් පවතී. මාගේ ශරීරය ගිනිවලින් අළු වී යමින් පවතී. මාගේ පාපකර්මවල විපාක මේවාය."

සුතසෝම කුමාරයා, රාක්ෂයාගේ වේදනාව තවදුරටත් දරාගත නොහැකිව, තම කඩුව ගෙන, ගින්නට ළං වී, රාක්ෂයාගේ ශරීරයේ ගිනිගත් කොටස් කපා දැමීමට උත්සාහ කළේය. එහෙත්, රාක්ෂයාගේ ශරීරය ගින්නට හසුවීම නිසා, එය ඉතාමත් උණුසුම් වී තිබිණි. කුමාරයාගේ අතද ගින්නෙන් පිළිස්සීමට පටන් ගත්තේය.

රාක්ෂයා, තම ශරීරයෙන් ගිනි දැල් ඉවතට විසිවෙන අයුරු දැක, තවත් වේදනාවෙන් මොර දුන්නේය. එවිට, සුතසෝම කුමාරයාට අතිශය දුෂ්කර තීරණයක් ගැනීමට සිදු විය. ඔහු දුටුවේ, රාක්ෂයාගේ වේදනාව අවසන් කිරීමට ඇති එකම මාර්ගය, ඔහුගේ ජීවිතය නැති කිරීම බවයි. එහෙත්, ඔහු කිසි විටෙකත් කිසිවෙකුට හානි කර නැත. ඔහුගේ සිතේ ධර්මය, කරුණාව, අහිංසාව යන සියල්ලම තිබිණි.

අවසානයේ, රාක්ෂයාගේ දුක්ඛිත කෑගැසීම් අසා, තම සිතේ අනුකම්පාවෙන් පිරී, කුමාරයා මෙසේ කීය:

"අහෝ! දුක්ඛිත සත්වයා! නුඹේ වේදනාව මාගේ සිතද රිදවයි. මට නුඹට උපකාර කිරීමට වෙනත් මගක් නොපෙනේ. නුඹේ වේදනාව අවසන් කිරීමට, මා නුඹව මරා දැමිය යුතුයි. එය නුඹට අවසාන සහනය වනු ඇත. මට සමාව දෙනු මැනව."

කුමාරයා තම කඩුව ඉසිලීය. රාක්ෂයා, තම ජීවිතය අවසන් වනු දැක, තවදුරටත් කෑගැසුවේ නැත. ඔහු තම ඇස් පියා ගත්තේය. සුතසෝම කුමාරයා, තම සිතේ දැඩි දුකින්, රාක්ෂයාගේ හිස ගසා දැම්මේය. එයින්, රාක්ෂයාගේ වේදනාව අවසන් විය.

රාක්ෂයාගේ මරණයෙන් පසු, ගින්න නිවී ගියේය. කුමාරයා, තම අත පිළිස්සී තිබූ නිසා, එය සෝදා ගැනීමට ගඟක් සොයමින් ගියේය. ඔහු ගඟක් අසලට පැමිණි විට, ඔහුට අතිශය පුදුම දසුනක් පෙනිණි. ඔහු මරා දැමූ රාක්ෂයා, දැන් රජෙකුගේ ස්වරූපයෙන්, අතිශය සුන්දර, දිව්‍යමය රූපයකින්, රන් ආභරණවලින් සැරසී, ඔහු ඉදිරියේ සිටියේය.

කුමාරයා පුදුමයෙන්, බියෙන්, විස්මයෙන් යුතුව, රාක්ෂයා දෙස බලා සිටියේය. එවිට, රජුගේ ස්වරූපයෙන් සිටි තැනැත්තා, කුමාරයාට මෙසේ කීවේය:

"සුතසෝම කුමාරයාණෙනි, මා අඳුරන්නේද? මා නුඹේ ඥාතීන්ගෙන් කෙනෙක්මි. මා කලින් යක්ෂයෙකු ලෙස උපන්නේ, මගේ මුතුන් මිත්තන්ගේ පාපකර්මවල විපාකයක් ලෙසයි. මාගේ විපාකය අවසන් වූ නිසා, මා යක්ෂ ස්වරූපයෙන් මිදී, දිව්‍යමය රූපයක් ලැබුවා. මාගේ ශරීරය ගින්නෙන් දැවෙමින් තිබුණේ, මාගේ පාපකර්මවල අවසාන විපාකයයි. නුඹ, මාගේ ජීවිතය කෙටි කර, මාගේ වේදනාව අවසන් කළා. ඒ නිසා, මාගේ ඥාතියෙකු ලෙස, නුඹට ස්තූති කිරීමට මා පැමිණියා."

සුතසෝම කුමාරයා, මේ සියල්ල අසා, තවදුරටත් පුදුමයට පත් විය. ඔහු මෙසේ ඇසීය:

"අනේ, රජතුමනි, මාගේ කුමක් නිසා නුඹට මෙතරම් උපකාරයක් වුණාද? මා නුඹට හානි කළා නොවේද?"

රජු මෙසේ කීය:

"නැහැ, කුමාරයාණෙනි. නුඹ මාට උපකාර කළා. මාගේ අන්තිම පාප විපාකයද අවසන් කළා. නුඹේ ධර්මිෂ්ඨ ක්‍රියාව, මාගේ දුකින් මිදීමට උපකාර වුණා. නුඹේ කරුණාව, සත්‍යය, අනුකම්පාව මා දුටුවා. ඒ නිසා, මා නුඹට ත්‍යාගයක් කිරීමට කැමතියි. මාගේ දිව්‍යමය භාණ්ඩාගාරයෙන්, නුඹට අවශ්‍ය ඕනෑම දෙයක් ලබා ගැනීමට මා ඉඩ දෙනවා. නුඹට ධනය අවශ්‍යද? බලය අවශ්‍යද? ඥානය අවශ්‍යද? මාගේ ධනයෙන් කොටසක් නුඹට අයිතියි."

සුතසෝම කුමාරයා, තම සිතේ සතුටක්, සාමයක් දැනුණේය. ඔහු මෙසේ කීය:

"රජතුමනි, මාගේ සිතේ කිසිදු ධනයක්, බලයක්, හෝ ආශාවක් නැහැ. මාගේ එකම පැතුම, ධර්මය දැන ගැනීම, ධර්මය අනුව හැසිරීම, සහ සත්‍යයෙහි පිහිටීමයි. මා මෙතෙක් දුර පැමිණියේ, ලෝකය පිළිබඳව ඥානය සොයාගෙන, ධර්මය පිළිබඳව ඉගෙන ගැනීමටයි. නුඹේ ත්‍යාගය ලෙස, මාට ධර්මය පිළිබඳව තවත් ඉගෙන ගැනීමට අවස්ථාවක් ලබා දෙන්න."

රජු, කුමාරයාගේ ධර්මිෂ්ඨ පැතුම අසා, සතුටු විය. ඔහු මෙසේ කීය:

"සුතසෝම කුමාරයාණෙනි, නුඹේ පැතුම ඉතාමත් උතුම්. මා නුඹට ධර්මය පිළිබඳව ධර්ම දේශනා පවත්වන්නම්. මාගේ දිව්‍යමය ඥානයෙන්, නුඹට ධර්මයේ අගාධය ඉගෙන ගැනීමට උපකාර කරන්නම්."

ඉන්පසු, රජු, සුතසෝම කුමාරයාට ධර්මය පිළිබඳව විස්තරාත්මකව දේශනා කළේය. ඔහු ධර්මයේ මූලධර්ම, සත්‍යය, කරුණාව, අනුකම්පාව, අහිංසාව, ධර්මය අනුව හැසිරීම යන කරුණු පිළිබඳව පැහැදිලි කළේය. කුමාරයා, සාවධානව අසා, ධර්මය පිළිබඳව තම සිත ධර්මය දෙසට යොමු කළේය. ඔහු ධර්මය පිළිබඳව ගැඹුරු ඥානයක් ලබා ගත්තේය.

ධර්ම දේශනාව අවසන් වූ පසු, රජු මෙසේ කීය:

"සුතසෝම කුමාරයාණෙනි, නුඹට මාගේ ත්‍යාගය වශයෙන්, මාගේ දිව්‍යමය ධර්ම ග්‍රන්ථයන් ලබා දෙන්නෙමි. ඒවා නුඹේ රාජධානියට ගෙන ගොස්, ධර්මය පැතිරවීමට උපකාර කරනු ඇත. මාගේ ධර්මය, නුඹේ ජනතාවට සෙතක්, ශාන්තියක්, සතුටක් ලබා දෙනු ඇත."

රජු, සුතසෝම කුමාරයාට අතිශය මනස්කාන්ත, දිව්‍යමය ධර්ම ග්‍රන්ථයන් කිහිපයක් ලබා දුන්නේය. ඒවායේ අතිශය ගැඹුරු ධර්ම කරුණු අඩංගු වී තිබිණි. කුමාරයා, රජුට ස්තූති කර, ධර්ම ග්‍රන්ථයන් රැගෙන, තම රාජධානිය බලා පිටත්ව ගියේය.

ඔහු තම රාධානියට පැමිණි විට, ඔහු තම පියාට, මවට, සහ ජනතාවට තමා ලද අත්දැකීම්, ධර්මය පිළිබඳව ලැබූ ඥානය පිළිබඳව පැවසීය. ඔහු රජුගෙන් ලද ධර්ම ග්‍රන්ථයන්, ජනතාවට ධර්මය දේශනා කිරීමට භාවිතා කළේය. ඔහුගේ ධර්මිෂ්ඨ පාලනය, ධර්මය පිළිබඳව වූ ඔහුගේ දැනුම, ජනතාවට ආදර්ශයක් විය. රාජධානිය ධර්මයෙන් පිරී, ජනතාව සතුටින්, සාමයෙන්, සැනසිල්ලෙන් ජීවත් වූහ.

සුතසෝම කුමාරයා, තම පියාගෙන් පසු, මගධ දේශයේ රජු බවට පත් විය. ඔහු ධර්මය අනුව, යුක්තිය අනුව, කරුණාව අනුව රාජ්‍යය කළේය. ඔහුගේ පාලනය යටතේ, රාජධානිය තවත් සමෘද්ධිමත්, සශ්‍රීක විය. ඔහු සත්‍යයට, ධර්මයට, අනුකම්පාවට මුල් තැන දුන් නිසා, ඔහු ජනතාවගේ හදවත් දිනා ගත්තේය. ඔහුගේ කීර්තිය, ධර්මිෂ්ඨකම, ඥානය, සදාකල් පවතී.

කෙලෙස් සංසිඳුවා, අකුසල් දුරු කර, සත්වයාට සෙත සලසන ධර්මයෙහි පිහිටීම.

පරෝපකාරය, අනුකම්පාව, සත්‍යවාදී බව, ධර්මයෙහි පිහිටීම.