ධර්මිෂ්ඨ පාලනය
ධර්මිෂ්ඨ පාලනය
ඈත අතීතයේ, ඉන්දියාවේ අංග ජනපදයේ මහා වංශවත් රජ කෙනෙකු රාජ්යය කරවූහ. රජතුමාගේ නාමය කසි රජු විය. උන්වහන්සේ ධර්මයට අනුව, සාධාරණව, සියලු සත්වයන් කෙරෙහි දයාවෙන් යුතුව සිය රාජ්යය පාලනය කළහ. උන්වහන්සේගේ පාලනය යටතේ අංග ජනපදය සශ්රීකත්වයෙන්, සැනසීමෙන්, සමෘද්ධියෙන් පිරී පැවතිණි. ජනතාව රජුට දැඩි සේ ගරු කළහ, ආදරය කළහ, උන්වහන්සේගේ ධර්මිෂ්ඨ පාලනය ගැන ආඩම්බර වූහ.
දිනක්, කසි රජු සිය රාජ සභාවේ අසුන් ගෙන සිටින විට, අමාත්යවරුන් සහ ජ්යෙෂ්ඨ නිලධාරීන් පිරිවරාගෙන, අහම්බෙන් ඇසූ ප්රශ්නයක් රජුගේ සිතේ උපන්නේය. "මාගේ රාජ්යය මෙසේ සාමයෙන්, සමෘද්ධියෙන් පවතින්නේ මන්ද? එයට හේතුව මාගේ ධර්මිෂ්ඨකමද? නැතහොත් වෙනත් යමක්ද?"
අගමැතිවරයා, පණ්ඩිත වූ සහ අත්දැකීම් බහුල මහලු මිනිසෙක්, රජුගේ ප්රශ්නයට පිළිතුරු දෙමින් මෙසේ පැවසීය. "මහ රජතුමනි, ඔබවහන්සේගේ ධර්මිෂ්ඨ පාලනය, සාධාරණත්වය, දයාව, සියලු සත්වයන් කෙරෙහි දක්වන කරුණාව, මේ සියල්ලම හේතු සාධකයි. නමුත්, ඊටත් වඩා ගැඹුරු හේතුවක් තිබේ. එය නම්, ඔබවහන්සේ අතීත භවයක, බෝධිසත්වයන් වහන්සේ ලෙස, ධර්මිෂ්ඨ පාලනය නම් වූ ගුණාංගය අතිශයින්ම දියුණු කරගෙන සිටීමයි."
රජුගේ සිතේ කුතුහලය තවත් වැඩි විය. "පණ්ඩිත අමාත්යවරයාණෙනි, මා අතීත භවයක ධර්මිෂ්ඨ පාලනයක් කළ බවට සාක්ෂි තිබේද? එය කෙසේ වූයේදැයි විස්තරාත්මකව පැවසූ මැනව."
අගමැතිවරයා ආචාරශීලීව හිස නමා, තම කතාව ආරම්භ කළේය. "මහ රජතුමනි, මෙය අතීතයේ, වරුණසි නම් වූ නුවරක සිදුවූ කතාවකි. එහිදී, බෝධිසත්වයන් වහන්සේ සිංහ නම් වූ රජු ලෙස උපත ලබා, සිය රාජ්යය ධර්මයෙන් පාලනය කළහ. සිංහ රජුගේ පාලනය එතරම් ධර්මිෂ්ඨ, සාධාරණ, දයානුකම්පාවෙන් පිරි එකක් විය. උන්වහන්සේගේ රාජධානියේ කිසිදු දුප්පතෙක්, දුකින් සිටි අයෙක්, අසරණයෙක් නොසිටියහ. සෑම පුරවැසියෙක්ම සතුටින්, සැනසීමෙන් ජීවත් වූහ."
“සිංහ රජුගේ රාජධානියේ, ප්රධානම ගංගාව ගලා බසින අතර, එහි විශාල හා ලස්සන පාලමක් විය. මෙම පාලම නගරයේ වැදගත් කොටසක් වූ අතර, එය බොහෝ දෙනාගේ ගමනාගමනයට උපකාරී විය. දිනක්, රජු, සිය සේනාව සමග, නගරය පුරා සංචාරය කරමින්, සිය ජනතාවගේ යහපැවැත්ම පරීක්ෂා කරමින් සිටියේය. එහිදී, රජුට අමුතුම ශබ්දයක් ඇසුණි. එය කෑගැසීමක් ලෙස පෙනුණි, නමුත් එය කිසිදු සතෙකුගේ ශබ්දයක් නොවේ.”
“රජු, සිය අශ්වයා කරකවා, ශබ්දය පැමිණි දිශාවට ගියේය. ඔහු දුටුවේ, පාලමේ යටි පැත්තේ, ගඟේ ජලයට ආසන්නව, එක දිගට කඹයකින් බැඳි, විවිධ සතුන් සිටිනුයි. එහි සිංහයෙක්, කොටියෙක්, වෘකයෙක්, වලසෙක්, සර්පයෙක් සහ තවත් විවිධ ගොදුරු සතුන් පවා සිටියහ. ඔවුන් සියල්ලෝම භයින් වෙවුලමින්, ගැලවීමට උත්සාහ කරමින් සිටියහ.”
“රජු, මෙය දුටු විට, අතිශයින්ම කෝපයට පත් විය. ඔහු වහාම සිය අශ්වයාගෙන් බැස, පාලම යටට ගියේය. ඔහු දුටුවේ, කම්කරු පිරිසක්, ඔවුන්ගේ නායකයා සමග, මෙම සතුන් අවහිර කරමින්, තවත් දුකට පත් කරමින් සිටින බවයි. රජු, තද ස්වරයෙන් කම්කරු නායකයාට මෙසේ කීවේය.
"නොසැලකිලිමත් මිනිසුනි! ඔබලා මේ අසරණ සතුන්ට මෙවන් දුකක් දෙන්නේ කෙසේද? ඔවුන්ගේ ජීවිතවලට ඔබලා මෙතරම් අගෞරවයක් කරන්නේ කෙසේද? ඔබලාගේ ක්රියාවන් ධර්මයට විරුද්ධයි!"
“කම්කරු නායකයා, රජුගේ කෝපය දුටු විට, බියට පත් විය. ඔහු හිස නමා, රජුට මෙසේ කීවේය.
"මහ රජතුමනි, අපට සමාව දෙන්න. අප මෙය කළේ, පාලමේ අලුත්වැඩියා කටයුතු සඳහාය. මෙම සතුන් බියෙන් ධාවනය වීම වැළැක්වීම සඳහා, ඔවුන් නොවැටෙන ලෙස, අපි ඔවුන් මෙසේ බැඳ තැබුවෙමු. අපට වෙනත් ක්රමයක් නොපෙනුණි."
“රජු, ඔවුන්ගේ කතාව ඇසූ විට, තවත් සිතුවේය. ඔහුට තේරුණේ, ඔවුන් හොඳ අදහසක් තිබූ බවත්, නමුත් ක්රියාවේ වැරැද්දක් වූ බවත්ය. රජු, තවත් සන්සුන්ව, නමුත් තීරණාත්මකව මෙසේ කීවේය.
"හොඳයි. ඔබලාගේ අදහස හොඳයි. නමුත්, සතුන්ගේ දුක ගැන ඔබලා අවධානය යොමු කළේ නැත. ධර්මය යනු, අන් අයට දුකක් නොදී, තමන්ටත්, අන් අයටත් යහපතක් වන ලෙස කටයුතු කිරීමයි. ඔබලාට මේ සතුන් ධර්මයෙන් යුතුව, හිංසාවක් නොවන ලෙස, අලුත්වැඩියා කටයුතු සඳහා යොදා ගත හැකි තවත් ක්රම තිබේ. ඔවුන්ට කෑම දෙන්න, ජලය දෙන්න, ඔවුන්ට ආරක්ෂිත තැන්වල තබා, ඉන්පසු ඔවුන්ව නිදහස් කරන්න. ඔවුන්ට හිංසාවක් නොවන ලෙස ඔවුන්ගේ ශක්තිය යොදා ගත හැකි වෙනත් ක්රම සොයා බලන්න."
“රජු, තවදුරටත් කම්කරු නායකයාට අනුශාසනා කළේය. ‘ඔබලා සතුන්ගේ ස්වභාවය ගැන නොදනී. බිය ඇති වූ විට, ඔවුන් තවත් අවහිර වන අතර, ඔවුන්ට අනතුරක් විය හැකිය. ඔබලා ඔවුන්ට සන්සුන් වන ලෙස සලකන්න. ඔවුන්ට ආරක්ෂාව දෙන්න. එවිට ඔවුන් ඔබලාගේ කටයුතුවලට උදව් කරනු ඇත.’
“කම්කරු නායකයා, රජුගේ අවවාද අසා, ‘නොපමාව’ ඔහුගේ වචන අනුගමනය කළේය. ඔවුන් සතුන්ට කෑම දුන්නෝය. ජලය දුන්නෝය. ඔවුන් ‘සන්සුන්’ කර, ‘ආරක්ෂිත’ තැන්වල ‘තැබූ’ විට, ‘සතුන්’ ‘බිය’ ‘නොවීම’, ‘ඔවුන්’ ‘පාලමේ’ ‘අලුත්වැඩියා’ ‘කටයුතුවලට’ ‘උදව්’ ‘කළහ’. ‘ගොඩනැගීමට’ ‘සහය’ ‘දුන්’ ‘හ’. ‘පාලම’ ‘නැවත’ ‘සකස්’ ‘විය’ ‘අවසානයේ’ ‘සතුන්’ ‘නිදහස්’ ‘කර’ ‘විය’.
“මෙය ‘සිංහ’ ‘රජුගේ’ ‘ධර්මිෂ්ඨ’ ‘පාලනය’ ‘යි’. ‘උන්වහන්සේ’ ‘තමන්ගේ’ ‘පාලනය’ ‘ය’ ‘‘සියලු’ ‘‘සත්වයන්’ ‘‘කෙරෙහි’ ‘‘දයාව’, ‘‘අනුකම්පාව’, ‘‘හා’ ‘‘සත්පුරුෂ’ ‘‘ගුණ’ ‘‘සමග’ ‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘‘