චුල්ලසුඤ්ඤත සූත්රය: ශුන්යතාවය, ඊට පිවිසීමේ අනුක්රමය
කර්තෘ: Buddha24
බුදුදහමේ ගැඹුරු දහම් කරුණු අතර, 'ශුන්යතාවය' (සුඤ්ඤතා) යන සංකල්පය ඉතා වැදගත් ස්ථානයක් ගනී. එය සසර දුකින් මිදීමට, නිවන අවබෝධ කර ගැනීමට අත්යාවශ්ය මූලික ධර්මතාවයකි. මෙම ශුන්යතාවය පිළිබඳව බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළ සූත්ර දේශනා රාශියක් අතර, 'චුල්ලසුඤ්ඤත සූත්රය' (චුල්ල + සුඤ්ඤත + සූත්රය) විශේෂිත වෙයි. 'චුල්ල' යනු 'කුඩා' හෝ 'ප්රාථමික' අදහස් වන අතර, 'සුඤ්ඤත' යනු ශුන්යතාවයයි. එබැවින්, චුල්ලසුඤ්ඤත සූත්රය යනු ශුන්යතාවය පිළිබඳව මූලිකව හෝ ප්රාථමිකව විස්තර කරන සූත්රයකි. මෙම සූත්රය, ශුන්යතාවය යනු කිසිවක් නැති බවක් හෝ ශුන්ය බවක් නොවන බවත්, එය පංචස්කන්ධය, ධාතු, ආයතන ආදී සියල්ලෙහි ස්වභාවය අවබෝධ කර ගැනීමේ ක්රියාවලියක් බවත් පැහැදිලි කරයි. මෙම ලිපියෙන්, චුල්ලසුඤ්ඤත සූත්රයේ පසුබිම, එහි අන්තර්ගතය, ඉගැන්වෙන ප්රධාන ධර්ම කරුණු, සහ එදිනෙදා ජීවිතයේදී එය ප්රායෝගිකව යොදා ගන්නා ආකාරය පිළිබඳව ගැඹුරු විග්රහයක් ඉදිරිපත් කෙරේ.
සූත්රයේ පසුබිම සහ මූලාශ්රය
චුල්ලසුඤ්ඤත සූත්රය, බුද්ධ දේශනා අන්තර්ගත 'සූත්ර පිටකය'ෙහි 'මජ්ක්ධිම නිකාය'ට අයත් වෙයි. මජ්ක්ධිම නිකාය යනු බුදුරජාණන් වහන්සේගේ මධ්යම ප්රමාණයේ දේශනා එකතුවකි. මෙම සූත්රය, භික්ෂූන් වහන්සේලාට ශුන්යතාවය පිළිබඳව අවබෝධය ලබා දීම අරමුණු කර ගෙන දේශනා කරන ලද්දකි. විශේෂයෙන්ම, ශාස්තෘවරයකුගේ මගපෙන්වීම යටතේ, ශුන්යතාවය පිළිබඳ අවබෝධය අනුක්රමයෙන් වර්ධනය කර ගන්නා ආකාරය මෙහිදී පැහැදිලි කෙරේ. මෙම සූත්රය, ශුන්යතාවය පිළිබඳව පවතින වැරදි අදහස් දුරු කර, නිවැරදි මාවතේ ගමන් කිරීමට උපකාරී වේ.
සූත්රයේ ආරම්භය, ශාස්තෘවරයෙකු විසින් තරුණ ස්වාමීන් වහන්සේ නමක් වන ආනන්ද තෙරුන්ගෙන් ශුන්යතාවය පිළිබඳව විමසීමෙන් ආරම්භ වේ. ආනන්ද තෙරුන්, ශුන්යතාවය පිළිබඳව තම අවබෝධය ප්රකාශ කරන අතර, ශාස්තෘවරයාණන් වහන්සේ ඊට අනුබල දෙමින්, ශුන්යතාවය පිළිබඳව තවදුරටත් පැහැදිලි කරති. මෙම සංවාදය, ශුන්යතාවය පිළිබඳව ගැඹුරු ධර්ම කරුණු රාශියක් අනාවරණය කරයි.
සූත්රයේ ප්රධාන අන්තර්ගතය
චුල්ලසුඤ්ඤත සූත්රයේ අන්තර්ගතය, ශුන්යතාවය පිළිබඳව විවිධ මට්ටම්වලින් විස්තර කරයි. එහි ප්රධාන කොටස් කිහිපයක් මෙසේය:
1. ශුන්යතාවය යනු කුමක්ද?
සූත්රය ආරම්භ වන්නේ ශුන්යතාවය පිළිබඳ පැහැදිලි කිරීමෙනි. ශුන්යතාවය යනු 'කිසිවක් නැති' ස්වභාවය නොවන බවට අවධාරණය කෙරේ. ඒ වෙනුවට, එය සියලු සංස්කෘතික ධර්මයන්හි (පංචස්කන්ධය, ධාතු, ආයතන ආදිය) ස්වභාවය, එනම් 'තමන්ගේ ස්වාධීන පැවැත්මක් නැති', 'අන්යයෝන්ය වශයෙන් රඳා පවතින' ස්වභාවය අවබෝධ කර ගැනීමයි.
"මහණෙනි, ශුන්ය යනු කුමක්ද? ශුන්ය යනු කිසිවක් නැති බව නොවේ. ශුන්ය යනු පංචස්කන්ධයෙහි, ධාතූන්හි, ආයතනවල ස්වාධීන පැවැත්මක් නොමැති බවය."
2. ශුන්යතාවය පිළිබඳ අනුක්රමික අවබෝධය
සූත්රය, ශුන්යතාවය පිළිබඳ අවබෝධය අනුක්රමයෙන් වර්ධනය කර ගන්නා ආකාරය විස්තර කරයි. මෙය යම් මාර්ගයක් ඔස්සේ ගමන් කරනවා හා සමාන ය.
- ආරාම ශුන්යතාවය: මුලින්ම, භික්ෂුව ආරාමයේ සිටින විට, එහි සිටින අන්ය භික්ෂූන්, ශ්රාවකයින් ආදීන් පිළිබඳව සිතමින්, ඔවුන් නැති විට ඒකාන්තයෙන්ම 'ආරාමය ශුන්ය' බව සිතයි. මෙය ඉතාම ප්රාථමික මට්ටමේ ශුන්යතා අවබෝධයකි.
- ගම ශුන්යතාවය: ඊළඟට, ගමට ගිය විට, එහි සිටින ජනතාව, සතුන් ආදීන් නොමැති විට 'ගම ශුන්ය' බව සිතයි.
- මිනිස් සිරුර ශුන්යතාවය: වඩාත් ගැඹුරින්, භික්ෂුව තම සිරුර පිළිබඳව සිතමින්, එහි ඇති අස්ථි, මාංශ, රුධිරය ආදී කොටස් සලකා බලන විට, 'මිනිස් සිරුර' යනුවෙන් ස්වාධීන පැවැත්මක් නොමැති බව අවබෝධ කරයි.
- පංචස්කන්ධ ශුන්යතාවය: මෙතැන් සිට, සූත්රය පංචස්කන්ධය (රූප, වේදනා, සංඥා, සංස්කාර, විඥාන) පිළිබඳව ශුන්යතාවය අවබෝධ කර ගැනීම විස්තර කරයි. සෑම ස්කන්ධයක්ම අන්ය ස්කන්ධයන් මත රඳා පවතින බවත්, ස්වාධීනව පවතින එකක් නොවන බවත් අවබෝධ කෙරේ.
- ධාතු ශුන්යතාවය: පෘථිවි, ජල, තේජ, වායූ ආදී ධාතූන්හි ස්වාධීන පැවැත්මක් නොමැති බව, ඒවා ද අන්යෝන්ය වශයෙන් රඳා පවතින බව අවබෝධ කෙරේ.
- ආයතන ශුන්යතාවය: ඇස, කන, නාසය, දිව, ශරීරය, මනස (චක්ඛු, සෝත, ඝාන, ජිව්හා, කාය, මන) යන ෂඩායතන ද ස්වාධීන පැවැත්මක් නොමැති බව, ඒවා ද අන්යෝන්ය වශයෙන් රඳා පවතින බව අවබෝධ කෙරේ.
- සංස්කාර ශුන්යතාවය: මේ සියලු සංස්කාර, එනම් සිතුවිලි, හැඟීම්, ක්රියා ආදිය ද ඊට අදාළ හේතූන් මත රඳා පවතින බවත්, ස්වාධීන පැවැත්මක් නොමැති බවත් අවබෝධ කෙරේ.
- ශුන්යයෙහි ශුන්යතාවය: අවසානයේදී, මෙලෙස ශුන්යතාවය අවබෝධ කර ගත් විට, ඒ පිළිබඳව ද 'ශුන්ය' බව අවබෝධ කෙරේ. එනම්, ශුන්යතාවය යනු අත්දැකීමක් හෝ මතවාදයක් බවට පත් නොවිය යුතු බවයි.
3. ශුන්යතාවය අවබෝධ කිරීමෙන් ලැබෙන ඵලය
ශුන්යතාවය පිළිබඳ නිවැරදි අවබෝධය, සියලු දුකින් මිදීමට මඟ සලසන බව සූත්රයෙහි සඳහන් වේ. එය තණ්හාව, දෘෂ්ඨිය, මානය ආදී කෙලෙස් දුරු කිරීමට උපකාරී වේ.
"මහණෙනි, ශුන්යතාවය අවබෝධ කළ කල්හි, සියලු සංස්කාරයන්හි ආසාවක් ඇති නොවේ. තණ්හාව නැති කල්හි, දුක නැති වේ. දුක නැති කල්හි, නිවන ලැබේ."
ඉගැන්වෙන ප්රධාන ධර්ම කරුණු
චුල්ලසුඤ්ඤත සූත්රය, බුදුදහමේ මූලික ධර්ම කිහිපයක් පිළිබඳව ගැඹුරු අවබෝධයක් ලබා දෙන අතර, ඒවා මෙසේය:
1. අනත්ත (Anatta) - ආත්මයක් නොමැති බව
ශුන්යතාවය පිළිබඳ අවබෝධය, අනත්තවාදය සමඟ ළඟින් ම සම්බන්ධ වේ. 'අත්ත' යනු ස්ථිර, වෙනස් නොවන, ස්වාධීන ආත්මයක් හෝ 'මම' යන හැඟීමයි. බුදුදහමට අනුව, පංචස්කන්ධයෙහි කිසිවක ස්ථිර, ස්වාධීන ආත්මයක් නොමැත. මේ සියල්ල අනිත්ය (Anicca) සහ දුක්ඛ (Dukkha) ස්වභාවයෙන් යුක්තය. චුල්ලසුඤ්ඤත සූත්රය, මෙම අනත්ත ස්වභාවය විවිධ මට්ටම්වලින් පෙන්වා දෙයි. ආරාමය, ගම, ශරීරය, පංචස්කන්ධය, ධාතු, ආයතන ආදී සියල්ලෙහි ස්වාධීන පැවැත්මක් නොමැති බව අවබෝධ කිරීම, ආත්මවාදී දෘෂ්ඨිය දුරු කිරීමට උපකාරී වේ.
2. පටිච්ච සමුප්පාදය (Paticca Samuppada) - හේතුඵල ධර්මය
සියලු සංස්කෘතික ධර්මයන්, එනම් රූප, වේදනා, සංඥා, සංස්කාර, විඥාන ආදී සියල්ල, හේතූන් මත රඳා පවතින බව සූත්රය මගින් අවධාරණය කෙරේ. 'අන්යයෝන්ය වශයෙන් රඳා පැවතීම' (Interdependence) යනු පටිච්ච සමුප්පාදයේ මූලික අදහසයි. උදාහරණයක් ලෙස, ඇස (චක්ඛු) හා රූපය (රූප) හමුවීමෙන් චක්ඛු විඥානය (Chakku Vinnana) හට ගනී. මේ ආකාරයට, සියලු සංසිද්ධි හේතු-ඵල දාමයකට යටත්ව පවතින අතර, ස්වාධීනව පවතින කිසිවක් නොමැත. ශුන්යතාවය යනු මෙම හේතු-ඵල දාමය අවබෝධ කර ගැනීමයි.
3. නිවන (Nirvana) - දුකින් මිදීම
ශුන්යතාවය පිළිබඳ අවබෝධය, නිවන අවබෝධ කර ගැනීමට අත්යාවශ්ය බව සූත්රය පෙන්වා දෙයි. නිවන යනු තණ්හාව, ද්වේශය, මෝහය යන කෙලෙස් මුලිනුපුටා දමා, සියලු දුකින් නිදහස් වීමයි. ශුන්යතාවය අවබෝධ කිරීමෙන්, 'මම' හෝ 'මාගේ' යන හැඟීම දුර්වල වන අතර, ඒ සමඟ ම තණ්හාව ද දුර්වල වේ. තණ්හාව නැති වූ විට, දුක නැති වන අතර, එය නිවනට මඟ සලසයි. චුල්ලසුඤ්ඤත සූත්රය, ශුන්යතාවය පිළිබඳව අනුක්රමයෙන් ගමන් කිරීමෙන්, අවසානයේදී කෙලෙස් මුලිනුපුටා දැමීමට හැකි වන ආකාරය විස්තර කරයි.
4. විදර්ශනා භාවනාව (Vipassana Bhavana)
සූත්රයේ දැක්වෙන ශුන්යතාවය පිළිබඳ අනුක්රමික අවබෝධය, විදර්ශනා භාවනාවේ මූලික ක්රියාවලියට සමාන වේ. භාවනා කරන්නා, තම සිරුර, සංවේදන, සිතුවිලි, මානසික සංස්කාර ආදී සියල්ල අනිත්ය, දුක්ඛ, අනත්ත ස්වභාවයෙන් යුක්ත බව විමසා බලයි. චුල්ලසුඤ්ඤත සූත්රය, භාවනා කරන්නාට මඟපෙන්වන මාර්ගෝපදේශයක් ලෙස ද සැලකිය හැකිය. එය ශුන්යතාවය පිළිබඳ න්යායික දැනුමෙන් ඔබ්බට ගොස්, එය අත්දැකීමක් බවට පත් කර ගැනීමට උපකාරී වේ.
ජීවිතයේදී ප්රායෝගිකව යොදා ගන්නා ආකාරය
චුල්ලසුඤ්ඤත සූත්රයේ ඉගැන්වීම්, න්යායික පමණක් නොව, එදිනෙදා ජීවිතයේදී ද අපට ගැඹුරු ප්රයෝජන සැලසීමට සමත් වේ. ශුන්යතාවය පිළිබඳ අවබෝධය, අපගේ ජීවිත දෙස බලන ආකාරය වෙනස් කළ හැකිය. එය පහත ආකාරයෙන් ප්රායෝගිකව යොදා ගත හැකිය:
1. අත්දැකීම් පිළිබඳ අධික ලෙස බැඳීම වැළැක්වීම
ජීවිතයේදී අපට විවිධ අත්දැකීම් ලැබේ - යහපත්, අයහපත්. මෙම අත්දැකීම්වලට අපි අධික ලෙස බැඳීමක් ඇති කර ගනිමු. යහපත් අත්දැකීම් ලැබුණු විට සතුටු වී, ඒවා දිගටම පවත්වා ගැනීමට උත්සාහ කරමු. අයහපත් අත්දැකීම් ලැබුණු විට දුක් වී, ඒවා නැති කර ගැනීමට උත්සාහ කරමු. චුල්ලසුඤ්ඤත සූත්රයේ ශුන්යතාවය පිළිබඳ අවබෝධය, මෙම අත්දැකීම්වල ස්වාධීන පැවැත්මක් නොමැති බව, ඒවා අනිත්ය බව අවබෝධ කර ගැනීමට උපකාරී වේ. මෙම අවබෝධය, අත්දැකීම්වලට අධික ලෙස බැඳීම වැළැක්වීමට, ඒවා නිසා ඇතිවන දුක අඩු කිරීමට උපකාරී වේ.
2. අනෙකාගේ වැරදිවලට සමාව දීම
අපගේ ජීවිතයේදී අපට විවිධ පුද්ගලයන් මුණ ගැසේ. සමහර අය අපට හානි කළ හැකිය, අපගේ හැඟීම් රිදවිය හැකිය. එවැනි අවස්ථාවලදී, ඔවුන්ගේ ක්රියාවන් පිළිබඳව අපට කෝපය, වෛරය ඇති විය හැකිය. චුල්ලසුඤ්ඤත සූත්රයේ ශුන්යතාවය පිළිබඳ අවබෝධය, අනෙකාගේ ක්රියාවන් ද හේතු-ඵල දාමයකට යටත්ව සිදුවන බව, ඔවුන්ගේ ක්රියාවන්හි ස්වාධීන පැවැත්මක් නොමැති බව අවබෝධ කර ගැනීමට උපකාරී වේ. මෙම අවබෝධය, ඔවුන්ගේ වැරදිවලට සමාව දීමට, වෛරය හා කෝපය දුරු කිරීමට උපකාරී වේ.
3. තමාගේ අසම්පූර්ණකම් පිළිගැනීම
අප සියලු දෙනාට ම අසම්පූර්ණකම් ඇත. නමුත් අපි බොහෝ විට අපගේ අසම්පූර්ණකම් පිළිගැනීමට අකමැත්තෙමු. අපි අපව අගය කර ගැනීමට, අපගේ වැරදි වසා ගැනීමට උත්සාහ කරමු. චුල්ලසුඤ්ඤත සූත්රයේ ශුන්යතාවය පිළිබඳ අවබෝධය, 'මම' යන හැඟීමෙහි ස්වාධීන පැවැත්මක් නොමැති බව, අපගේ ගුණාංග හා අගුණාංග ද හේතු-ඵල දාමයකට යටත්ව පවතින බව අවබෝධ කර ගැනීමට උපකාරී වේ. මෙම අවබෝධය, අපගේ අසම්පූර්ණකම් නිහතමානීව පිළිගැනීමට, ඒවා නිවැරදි කර ගැනීමට උත්සාහ කිරීමට උපකාරී වේ.
4. භයානක අවස්ථාවලදී සන්සුන්ව සිටීම
ජීවිතයේදී අපට අනපේක්ෂිත, භයානක අවස්ථාවලට මුහුණ දීමට සිදු විය හැකිය. එවැනි අවස්ථාවලදී අපි බියෙන්, කනස්සල්ලෙන් පසුවෙමු. චුල්ලසුඤ්ඤත සූත්රයේ ශුන්යතාවය පිළිබඳ අවබෝධය, සියල්ල අනිත්ය බව, ස්වාධීන පැවැත්මක් නොමැති බව අවබෝධ කර දෙන බැවින්, භයානක අවස්ථාවලදී ද සන්සුන්ව, නිවැරදි තීරණ ගැනීමට උපකාරී වේ. 'මම' යන හැඟීම දුර්වල වීමෙන්, භය ද දුර්වල වේ.
5. භාවනාමය අභ්යාස
චුල්ලසුඤ්ඤත සූත්රයේ දැක්වෙන ශුන්යතාවය පිළිබඳ අනුක්රමික අවබෝධය, විදර්ශනා භාවනාව තුළින් ප්රායෝගිකව අභ්යාස කළ හැකිය. භාවනා කරන්නා, තම සිරුර, සිතුවිලි, හැඟීම් ආදී සියල්ල පිළිබඳව අවධානය යොමු කර, ඒවායේ අනිත්ය, දුක්ඛ, අනත්ත ස්වභාවය විමසා බලයි. මෙම අභ්යාසය, ශුන්යතාවය පිළිබඳ න්යායික දැනුමෙන් ඔබ්බට ගොස්, එය අත්දැකීමක් බවට පත් කර ගැනීමට උපකාරී වේ.
නිගමනය
චුල්ලසුඤ්ඤත සූත්රය, ශුන්යතාවය පිළිබඳව ගැඹුරු, විධිමත් අවබෝධයක් ලබා දෙන ඉතා වැදගත් දේශනාවකි. එය ශුන්යතාවය යනු කිසිවක් නැති බවක් නොවන බවත්, එය පංචස්කන්ධය, ධාතු, ආයතන ආදී සියල්ලෙහි ස්වාධීන පැවැත්මක් නොමැති බව, අන්යයෝන්ය වශයෙන් රඳා පවතින බව අවබෝධ කර ගැනීම බවත් පැහැදිලි කරයි. මෙම අවබෝධය, අනත්ත, පටිච්ච සමුප්පාදය, නිවන යන බුදුදහමේ මූලික ධර්ම කරුණු සමඟ ළඟින් ම සම්බන්ධ වේ. චුල්ලසුඤ්ඤත සූත්රයේ ඉගැන්වීම්, එදිනෙදා ජීවිතයේදී ප්රායෝගිකව යොදා ගැනීමෙන්, අපගේ දුක්ඛිත තත්ත්වයන්හි අඩුවක් ඇති කර ගැනීමටත්, සන්සුන්, ප්රඥාවන්ත ජීවිතයක් ගත කිරීමටත්, අවසානයේදී නිවන අවබෝධ කර ගැනීමටත් හැකියාව ලැබේ.
ශුන්යතාවය යනු බිය උපදවන සංකල්පයක් ලෙස බොහෝ දෙනා විසින් වැරදි ලෙස අර්ථකථනය කරනු ලැබේ. නමුත් චුල්ලසුඤ්ඤත සූත්රය, එය සත්යය අවබෝධ කර ගැනීමේ, දුකින් මිදීමේ මාර්ගය බව පෙන්වා දෙයි. මෙම සූත්රය, ශුන්යතාවය පිළිබඳව නිවැරදි මාවතේ ගමන් කිරීමට කැමති සැමට මඟ පෙන්වන ආලෝකයක් බඳුය.