ධම්මචක්කප්පවත්තන සූත්රය: බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පළමු දේශනාව
Buddha24
h2 ධම්මචක්කප්පවත්තන සූත්රය - බුදුදහමේ අරුණාලෝකය h2
බුදුසසුනෙහි අතිශයින්ම වැදගත් වන ධම්මචක්කප්පවත්තන සූත්රය, ශ්රාවකයන් අභිමුවේ බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද ප්රථම ධර්ම දේශනාවයි. මෙම සූත්ර දේශනාව, බුදු සමිඳුන්ගේ බුද්ධත්වයෙන් පසු, ලොවට ධර්මයෙහි අරුණාලෝකය එළි කළ ප්රථම අවස්ථාව ලෙස සැලකේ. එය සසර දුකින් මිදීමේ මාර්ගය වන අර්ය සත්ය හතර සහ මධ්යම ප්රතිපදාව පිළිබඳ මූලික දේශනාවයි. මෙම සූත්රය, ආර්යයන් වහන්සේලා පස්දෙනෙකු (පඤ්චවග්ගිය භික්ෂූන්) අරභයා සිදු වූ අතර, එය බුදුදහමේ අත්තිවාරම බඳුය.
h3 සූත්ර දේශනාවේ පසුබිම සහ ආරම්භය h3
බුදුරජාණන් වහන්සේට බුද්ධත්වයට පත්වීමෙන් පසු, උන්වහන්සේගේ ප්රථම ධර්ම දේශනාව සිදු කිරීමේ අවශ්යතාවක් මතු විය. ඒ සඳහා සුදුසුම ස්ථානය වූයේ ඉසිපතන මිගදාය (වර්තමාන ශරණාත්) ය. උන්වහන්සේගේ ප්රථම ශ්රාවකයන් බවට පත්වන්නේ, බුදුරජාණන් වහන්සේ සය අවුරුද්දක් පමණ දුෂ්කර ක්රියාවල යෙදී සිටින විට උන්වහන්සේට සේවය කළ පඤ්චවග්ගිය භික්ෂූන් වහන්සේලා ය.
බුදුරජාණන් වහන්සේ දුෂ්කර ක්රියාවලින් ඉවත් වී, සුන්දර කිරිපිටි අහරක් වළඳා, නේරඤ්ජරා නදී තෙරට වී, සෙවණක් ලබාගෙන, ධ්යාන සුවයෙන් කල් යවමින් සිටින විට, පඤ්චවග්ගිය භික්ෂූන් වහන්සේලා උන්වහන්සේ දුටහ. මුලදී, ඔවුහු බුදුරජාණන් වහන්සේ දුෂ්කර ක්රියාවලින් බැහැරවීම ගැන කිපී සිටියහ. එහෙත්, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශරීරයෙහි දිవ్య ආලෝකයක් විහිදෙනු දුටු ඔවුහු, අතිශය ගෞරවයෙන් යුතුව උන්වහන්සේ වෙත පැමිණියහ.
බුදුරජාණන් වහන්සේ, තමන් වහන්සේ විසින් සොයාගත් සත්ය ධර්මය, මෙලොවට ප්රකාශ කිරීමේ අරමුණින්, පඤ්චවග්ගිය භික්ෂූන් වහන්සේලා අමතා මෙම ප්රථම ධර්ම දේශනාව ආරම්භ කළහ. මෙම දේශනාව, ධර්මචක්රය පෙරළීමක් ලෙස හැඳින්වෙන්නේ, එය ධර්මයෙහි මහා පෙරළියක් සිදු කළ බැවිනි.
h3 සූත්රයේ ප්රධාන අන්තර්ගතය h3
ධම්මචක්කප්පවත්තන සූත්රයේ ප්රධාන වශයෙන් අන්තර්ගත වන්නේ, බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් සොයාගන්නා ලද සතර අර්ය සත්යය සහ එයට අනුගත මධ්යම ප්රතිපදාවයි.
h4 අර්ය සත්ය හතර h4
* දුඃඛ සත්යය (Suffering): ජීවිතයේ පවතින දුක පිළිබඳව අවබෝධය. උපත, ජරා (අර්දෝ), ව්යාධි (ප්රොවබට්), මරණය (මරණය), අප්රිය සම්యోగය (අප්රිය සමඟ සංයෝගය), ප්රිය විయోగය (ප්රිය වෙන්වීම), යම් දෙයක් නොලැබීම (යම් දෙයක් නොලැබීම) ආදී සියලු අත්දැකීම් දුකෙහි ස්වභාවයයි.
* දුඃඛ සමුදය සත්යය (Origin of Suffering): දුකට හේතුව පිළිබඳ අවබෝධය. මෙය ප්රධාන වශයෙන් කාම තණ්හාව (කාම තෘෂ්ණාව), භව තණ්හාව (පවතින දෙයෙහි තෘෂ්ණාව) සහ විභව තණ්හාව (නොපවතින දෙයෙහි තෘෂ්ණාව) යන තණ්හාවන් තුනයි. මෙම තණ්හාවන් නිසා සත්වයා නැවත නැවත සසරෙහි උපදී.
* දුඃඛ නිරෝධ සත්යය (Cessation of Suffering): දුකින් මිදීම පිළිබඳ අවබෝධය. තණ්හාවන් නිරුද්ධ වීමෙන්, එනම් තණ්හාවන් සම්පූර්ණයෙන්ම සංසිඳුවීමෙන් දුකින් මිදිය හැකිය. එය නිර්වාණයයි.
* දුඃඛ නිරෝධ ගාමිනී ප්රතිපදා සත්යය (Path to the Cessation of Suffering): දුකින් මිදීමට මාර්ගය පිළිබඳ අවබෝධය. එය ආර්ය අෂ්ඨාංගික මාර්ගයයි.
h4 මධ්යම ප්රතිපදාව h4
මධ්යම ප්රතිපදාව යනු ආර්ය අෂ්ඨාංගික මාර්ගයයි. එය අන්ත දෙකෙන් වැළකී, සමබර මාර්ගයක් අනුගමනය කිරීමයි. මේ අන්ත දෙක නම්:
* කාම සුඛල්ලිකානුයෝගය: අධික කාමුකත්වයෙහි යෙදීම.
* අත්තකниямиථුලානුයෝගය: තමාටම පීඩා පමුණුවමින් දුෂ්කර ක්රියාවල යෙදීම.
මධ්යම ප්රතිපදාව නම්:
1. සම්මා දිට්ඨි (Right Understanding): නිවැරදි අවබෝධය. අර්ය සත්යය පිළිබඳ නිවැරදි දැක්ම.
2. සම්මා සංකප්ප (Right Thought): නිවැරදි අදහස්. අනුන් කෙරෙහි දයාව, මෛත්රිය, අනුන්ගේ දුක නැති කිරීම යන අදහස්.
3. සම්මා වාචා (Right Speech): නිවැරදි කථාව. බොරු කීමෙන්, කේලාම් කීමෙන්, රළුබස් කීමෙන්, අනවශ්ය කතා කිරීමෙන් වැළකීම.
4. සම්මා කම්මන්ත (Right Action): නිවැරදි ක්රියාව. සත්ව හිංසාවෙන්, සොරකමෙන්, වැරදි කාම සේවනයෙන් වැළකීම.
5. සම්මා ආජීව (Right Livelihood): නිවැරදි ජීවන මාර්ගය. අනුන්ගේ ජීවිතයට හානි නොවන, ධර්මයට අනුගත වෘත්තියක් කිරීම.
6. සම්මා ව්යායාම (Right Effort): නිවැරදි උත්සාහය. නූපන් පාප ධර්මයන් නොඉපදීමට, උපන් පාප ධර්මයන් දුරු කිරීමට, නූපන් කුසල් ධර්මයන් උපදවා ගැනීමට, උපන් කුසල් ධර්මයන් වැඩීමට උත්සාහ කිරීම.
7. සම්මා සති (Right Mindfulness): නිවැරදි සිහිය. ශරීරය, වේදනා, සිත, ධර්මය පිළිබඳව සිහියෙන් යුතුව සිටීම.
8. සම්මා සමාධි (Right Concentration): නිවැරදි සමාධිය. සිත එක් අරමුණක යොමු කිරීම.
h3 ධර්ම දේශනාවේ මූලික ඉගැන්වීම් h3
ධම්මචක්කප්පවත්තන සූත්රය, බුදුදහමේ අතිශයින්ම මූලික වූ අදහස් රැසක් උගන්වයි. ඒවා අතර ප්රධාන වන්නේ:
* චතුරාර්ය සත්යය: ජීවිතය දුකෙන් පිරී ඇති බවත්, එම දුකට හේතුව තණ්හාව බවත්, තණ්හාව සංසිඳුවීමෙන් දුකින් මිදිය හැකි බවත්, දුකින් මිදීමට ආර්ය අෂ්ඨාංගික මාර්ගය අනුගමනය කළ යුතු බවත් අවධාරණය කෙරේ.
* මධ්යම ප්රතිපදාව: අධික සැප සම්පත් හෝ අධික දුෂ්කර ක්රියාවන්ගෙන් වැළකී, සමබර මාර්ගයක් අනුගමනය කිරීමෙන් නිර්වාණය සාක්ෂාත් කරගත හැකි බව උගන්වයි.
* ධර්ම චක්රය: මෙම දේශනාව ධර්ම චක්රය පෙරළීමක් ලෙස හැඳින්වෙන්නේ, එය සත්වයාගේ සසර ගමනෙහි අඳුර දුරු කොට, ධර්මයෙහි ආලෝකය විහිදුවන බැවිනි.
* අනත්තාවාදය (Impermanence/Non-Self): සියලු සංස්කාර ධර්මයන් (Conditional Phenomena) අනිත්ය (Impermanent) බවත්, දුක්ඛ (Suffering) බවත්, අනත්ත (Non-Self) බවත් මේ ධර්ම දේශනාවෙන් අනුමත වේ.
blockquote
"මහණෙනි, මේ දෙක හැර, තවත් මධ්යම ප්රතිපදාවෙක් ඇත. එනම්, කාම සුඛල්ලිකානුයෝගයෙහි නොයෙදීම, අත්තකниямиථුලානුයෝගයෙහි නොයෙදීම ය. මේ දෙක හැර, එනම්, කාම සුඛල්ලිකානුයෝගයෙහි නොයෙදීම, අත්තකниямиථුලානුයෝගයෙහි නොයෙදීම, මේ මධ්යම ප්රතිපදාවෙන්, අර්ය අෂ්ඨාංගික මාර්ගයයි."
blockquote
h3 ජීවිතයේ යෙදවීම h3
ධම්මචක්කප්පවත්තන සූත්රයේ ඉගැන්වීම්, අදත් අපේ ජීවිතවලට ඉතාමත් අදාළය.
* දුක හඳුනා ගැනීම: අපේ ජීවිතයේ විවිධ අවස්ථාවලදී ඇතිවන දුක, අතෘප්තිය, අසතුටුකම ආදිය හඳුනා ගැනීමට මෙම සූත්රය උපකාරී වේ. බොහෝ විට අප මේ දුකට හේතුව තමන්ගෙන් පිටත ඇති දේවලට ආරෝපණය කරමු. නමුත්, දුකේ මූලික හේතුව අපේ ඇතුළත ඇති තණ්හාව බව අවබෝධ කර ගැනීමට මෙම සූත්රය උපකාරී වේ.
* තණ්හාව පාලනය: අපේ ආශාවන්, තෘෂ්ණාවන් පාලනය කර ගැනීම අත්යවශ්යය. ධම්මචක්කප්පවත්තන සූත්රය, තණ්හාවන් සංසිඳුවීමෙන් සැනසීම ලැබිය හැකි බව උගන්වයි. මෙය අද්යතන ලෝකයේ, භෞතිකවාදය සහ පාරිභෝගිකවාදය ඉහළට නැඟී ඇති පසුබිමක, ඉතාමත් වැදගත් අංගයකි.
* මධ්යම ප්රතිපදාව අනුගමනය: ජීවිතයේ අන්ත දෙකෙන් වැළකී, සමබර මාර්ගයක් අනුගමනය කිරීමෙන් සාර්ථක හා සන්සුන් ජීවිතයක් ගත කළ හැකිය. අධික ලෙස සැප සම්පත් පසුපස ධාවනය කිරීම හෝ අනවශ්ය දුෂ්කර ක්රියාවල යෙදීම දෙකම අහිතකරය. නිවැරදි සිතුවිලි, නිවැරදි කථාව, නිවැරදි ක්රියාවන්, නිවැරදි ජීවන මාර්ගය, නිවැරදි උත්සාහය, නිවැරදි සිහිය, නිවැරදි සමාධිය යන අංගයන්ගෙන් යුත් මධ්යම ප්රතිපදාව, සන්සුන් හා ඵලදායක ජීවිතයකට මඟ පාදයි.
* නිවැරදි දැක්ම: ලෝකය සහ ජීවිතය පිළිබඳ නිවැරදි දැක්මක් ඇති කර ගැනීම වැදගත්. සතර අර්ය සත්යය පිළිබඳ අවබෝධය, අපේ වැරදි මත, වැරදි විශ්වාසයන් දුරු කිරීමට උපකාරී වේ.
h3 නිගමනය h3
ධම්මචක්කප්පවත්තන සූත්රය, බුදුදහමේ අතිශයින්ම අත්තිවාරම බඳු ධර්ම දේශනාවකි. එය සත්වයාගේ දුකින් මිදීමේ මාවත පිළිබඳ මූලික මඟ පෙන්වීමක් සපයයි. චතුරාර්ය සත්යය සහ මධ්යම ප්රතිපදාව පිළිබඳ මෙම දේශනාව, අදත් අපේ ජීවිතවලට අතිශයින්ම අදාළ වන අතර, එය අපට සත්යාවබෝධය කරා ගමන් කිරීමටත්, සන්සුන් හා අර්ථවත් ජීවිතයක් ගත කිරීමටත් උපකාරී වේ. මෙම මහා ධර්ම දේශනාව, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුකම්පාව සහ ප්රඥාවේ මහා සාගරයෙහි පළමු රළ බඳුය.