มหาปทุมชาดก
กาลครั้งหนึ่งนานมาแล้ว ในสมัยพุทธกาลอันรุ่งเรือง ณ กรุงสาวัตถี มีเศรษฐีผู้มั่งคั่งนามว่า "กุรุวิกะ" เขามีบุตรชายรูปงามนามว่า "มหาปทุมกุมาร" ซึ่งเป็นที่รักยิ่งของบิดาและมารดา มหาปทุมกุมารนั้นมิเพียงแต่รูปงาม แต่ยังมีจิตใจดีงาม เปี่ยมด้วยเมตตาธรรม และมีความสามารถเหนือกว่าบุตรของเศรษฐีทั้งหลายในยุคนั้น
วันหนึ่ง ขณะที่มหาปทุมกุมารกำลังนั่งพักผ่อนอยู่ ณ สวนอันร่มรื่นในคฤหาสน์ของตน สายตาของเขาก็พลันเหลือบไปเห็นหญิงสาวงามนางหนึ่ง กำลังเก็บดอกบัวอยู่ในสระน้ำเบื้องหน้า หญิงสาวผู้นั้นมีรูปโฉมงดงามราวกับนางฟ้า ผิวกายผุดผ่องดุจทองคำ เส้นผมดำขลับยาวสลวย ดวงตาเป็นประกายราวกับดวงดาว ใบหน้างดงามราวกับภาพวาด เธอสวมใส่ชุดเรียบง่ายแต่ก็ขับเน้นความงามสง่าของเธอให้โดดเด่นยิ่งนัก
มหาปทุมกุมารรู้สึกต้องมนต์สะกดในทันที เขาไม่เคยพบเห็นหญิงใดงามสง่าเช่นนี้มาก่อน หัวใจของเขาเต้นระรัวด้วยความรักแรกพบ เขาจึงลุกขึ้นเดินตรงไปยังหญิงสาวผู้นั้น
"ดูก่อนแม่หญิง ผู้มีรูปโฉมงดงามยิ่งนัก ท่านเป็นใคร เหตุใดจึงงามสง่าราวกับนางฟ้ามาจุติในโลกมนุษย์นี้?"
หญิงสาวตกใจเล็กน้อยเมื่อถูกทักทาย แต่เมื่อเห็นกิริยาอันสุภาพอ่อนโยนของมหาปทุมกุมาร เธอก็คลายความตกใจลง ดวงตาของเธอสบประสานกับดวงตาของเขา และเธอรู้สึกได้ถึงความอบอุ่นและความจริงใจ
"ข้าพเจ้าเป็นธิดาของเศรษฐีชื่อ "กิมพิละ" ซึ่งอาศัยอยู่ในเมืองใกล้เคียงนี้ ชื่อของข้าพเจ้าคือ "อุบลวรรณา" เพคะ"
เมื่อได้ยินนาม "อุบลวรรณา" ซึ่งมีความหมายว่า "ผู้มีวรรณะดุจดอกอุบล" มหาปทุมกุมารก็ยิ่งรู้สึกประทับใจในความเหมาะสมของชื่อกับรูปโฉมของเธอ เขาจึงเอ่ยปากขอความรัก
"อุบลวรรณา ผู้มีรูปโฉมอันเป็นที่รักยิ่งของข้าพเจ้า ข้าพเจ้าขอถามหัวใจของท่าน ท่านมีคู่ครองแล้วหรือยัง?"
อุบลวรรณายิ้มหวานให้เขา
"ข้าพเจ้ายังไม่มีคู่ครอง เพคะ"
มหาปทุมกุมารดีใจเป็นที่สุด เขาจึงขอร้องให้อุบลวรรณามาเยือนคฤหาสน์ของเขา เพื่อจะได้ทำความรู้จักกันให้มากขึ้น อุบลวรรณาตอบรับด้วยความยินดี
นับแต่วันนั้นเป็นต้นมา มหาปทุมกุมารและอุบลวรรณาก็ได้พบปะพูดคุยกันอยู่เสมอ ความรักของทั้งสองเติบโตขึ้นอย่างรวดเร็ว จนในที่สุด ทั้งสองก็ตัดสินใจที่จะใช้ชีวิตคู่ร่วมกัน
งานมงคลสมรสของมหาปทุมกุมารและอุบลวรรณาถูกจัดขึ้นอย่างยิ่งใหญ่สมเกียรติ เชิญแขกเหรื่อจากเมืองน้อยใหญ่มากมาย ท่ามกลางความยินดีของญาติมิตรและผู้คนทั้งหลาย
ชีวิตของมหาปทุมกุมารและอุบลวรรณาเต็มไปด้วยความสุขและความรัก พวกเขาใช้ชีวิตอยู่ร่วมกันอย่างผาสุก มีความเข้าใจและช่วยเหลือเกื้อกูลกันเสมอ มหาปทุมกุมารยังคงทำหน้าที่บุตรที่ดี และบริหารกิจการของบิดาได้อย่างมีประสิทธิภาพ ส่วนอุบลวรรณาก็เป็นภรรยาที่แสนดี เป็นที่รักของทุกคนในครอบครัว
แต่แล้ว วันหนึ่ง โชคชะตาก็เล่นตลกกับชีวิตของทั้งสอง เมื่อมีข่าวร้ายมาถึง มหาปทุมกุมารได้รับสารจากบิดาว่า บิดาของเขาป่วยหนัก และกำลังจะถึงแก่ชีวิต เขาจึงต้องรีบเดินทางกลับไปยังบ้านเกิดทันที
เมื่อถึงบ้านเกิด มหาปทุมกุมารก็พบว่า บิดาของเขาได้สิ้นลมหายใจไปแล้ว เขาเสียใจเป็นอย่างยิ่ง แต่ก็ยังต้องรับภาระในการจัดการงานศพและดูแลกิจการของบิดาต่อไป
ในขณะเดียวกัน มารดาของมหาปทุมกุมารก็ถูกลอบวางยาพิษโดยคนร้ายที่ไม่ปรากฏนาม นางป่วยหนักจนเกือบจะสิ้นชีวิต แต่ก็ยังรอดมาได้ด้วยการรักษาของหมอหลวง
มหาปทุมกุมารรู้สึกโกรธแค้นเป็นอย่างมาก เขาไม่สามารถทนต่อความอยุติธรรมที่เกิดขึ้นกับครอบครัวของตนได้ เขาจึงตัดสินใจที่จะสืบหาตัวคนร้ายมาลงโทษให้จงได้
เขาเริ่มสืบสวนด้วยตนเอง โดยสอบถามจากคนรับใช้และผู้ใกล้ชิด แต่ก็ยังไม่พบเบาะแสใดๆ ที่จะนำไปสู่ตัวคนร้ายได้เลย
วันหนึ่ง ขณะที่มหาปทุมกุมารกำลังนั่งครุ่นคิดถึงเรื่องนี้อยู่ ณ ห้องทำงานของบิดา เขาก็สังเกตเห็นจดหมายฉบับหนึ่งที่ซ่อนอยู่ใต้โต๊ะทำงาน ด้วยความสงสัย เขาจึงหยิบจดหมายขึ้นมาอ่าน
จดหมายฉบับนั้นเขียนโดยบิดาของเขาเอง เนื้อหาในจดหมายระบุว่า บิดาของเขาได้กู้ยืมเงินจำนวนมหาศาลจาก "ธนปาละ" ซึ่งเป็นพ่อค้าที่โลภมากและไร้คุณธรรม ธนปาละได้บังคับให้บิดาของเขาสัญญาว่าจะยก "ลูกสาวบุญธรรม" ของตนให้แต่งงานกับลูกชายของตน เพื่อเป็นค่าตอบแทนหนี้สิน
เมื่ออ่านจดหมายจบ มหาปทุมกุมารก็ตระหนักได้ทันทีว่า "ลูกสาวบุญธรรม" ที่บิดากล่าวถึงก็คือ "อุบลวรรณา" ภรรยาอันเป็นที่รักของเขานั่นเอง!
มหาปทุมกุมารรู้สึกตกใจและเสียใจเป็นอย่างยิ่ง เขาไม่เคยรู้เรื่องนี้มาก่อนเลย เขาไม่เข้าใจว่าทำไมบิดาถึงทำเช่นนี้กับเขา และทำไมอุบลวรรณาถึงไม่เคยบอกเรื่องนี้กับเขาเลย
ด้วยความเสียใจและสับสน มหาปทุมกุมารจึงตัดสินใจที่จะเผชิญหน้ากับอุบลวรรณา เขาเดินตรงไปยังห้องของเธอทันที
"อุบลวรรณา! ท่านมีเรื่องปิดบังข้าพเจ้าอยู่ใช่หรือไม่? ท่านรู้เรื่องที่บิดาของข้าพเจ้าทำสัญญากับธนปาละหรือไม่? ท่านเป็นลูกสาวบุญธรรมของบิดาข้าพเจ้าจริงๆ ใช่หรือไม่?"
อุบลวรรณาได้ยินดังนั้น ก็ตกใจมากจนหน้าซีดเผือด เธอไม่คาดคิดว่าเรื่องนี้จะถูกเปิดเผยออกมาได้
"ท่านชาย... ข้าพเจ้า... ข้าพเจ้าไม่รู้จะอธิบายอย่างไร..."
มหาปทุมกุมารมองอุบลวรรณาด้วยความผิดหวัง
"ท่านไม่รู้จะอธิบายอย่างไร หรือท่านไม่มีอะไรจะอธิบาย? ท่านเคยรักข้าพเจ้าจริงหรือไม่?"
อุบลวรรณาร้องไห้เสียใจ
"ท่านชาย! ข้าพเจ้า... ข้าพเจ้าถูกครอบครัวของข้าพเจ้านำมาฝากไว้กับท่านพ่อตั้งแต่ยังเด็ก ท่านพ่อของท่านเมตตาข้าพเจ้ามาก และท่านก็สัญญาว่าจะยกข้าพเจ้าให้แต่งงานกับลูกชายของท่านเมื่อเติบโตขึ้น แต่ข้าพเจ้าไม่เคยรู้เรื่องหนี้สินที่ท่านพ่อติดอยู่กับธนปาละเลย! ข้าพเจ้าก็รักท่านชายสุดหัวใจเช่นกัน"
มหาปทุมกุมารได้ยินดังนั้น ก็เข้าใจสถานการณ์ทั้งหมด เขาตระหนักได้ว่าอุบลวรรณาก็เป็นเหยื่อของสถานการณ์เช่นกัน เขาจึงคลายความโกรธลง และรู้สึกสงสารเธอจับใจ
"เอาเถิดอุบลวรรณา ข้าพเจ้าเข้าใจแล้ว แต่เราจะทำอย่างไรกับธนปาละดี? เขาคงไม่ยอมปล่อยท่านไปง่ายๆ แน่"
อุบลวรรณาครุ่นคิดอยู่ครู่หนึ่ง
"ท่านชาย... ข้าพเจ้าจะไปพบธนปาละด้วยตนเอง ข้าพเจ้าจะขอร้องให้เขาปล่อยท่านชาย และจะเสนอตัวรับใช้เขาไปตลอดชีวิต หากเขาไม่ยอม ข้าพเจ้าก็จะ... ข้าพเจ้าก็จะตัดสินใจทำในสิ่งที่สมควร"
มหาปทุมกุมารได้ยินดังนั้น ก็ตกใจกลัวอุบลวรรณาจะทำร้ายตัวเอง เขาจึงห้ามปราม
"ไม่! ท่านอย่าทำเช่นนั้น ข้าพเจ้าไม่ยอมให้ท่านต้องเดือดร้อนเพราะข้าพเจ้าเป็นอันขาด! เราจะคิดหาวิธีอื่น"
ในขณะที่ทั้งสองกำลังปรึกษากันอยู่ ทันใดนั้นเอง ก็มีคนรับใช้เข้ามาแจ้งข่าวว่า "ธนปาละ" ได้ส่งคนมาทวงถาม "ลูกสาวบุญธรรม" ของเศรษฐีกุรุวิกะแล้ว
มหาปทุมกุมารรู้ว่าถึงเวลาที่ต้องเผชิญหน้า เขาจึงตัดสินใจพาอุบลวรรณาไปยังบ้านของธนปาละ
เมื่อไปถึงบ้านของธนปาละ มหาปทุมกุมารก็เผชิญหน้ากับธนปาละโดยตรง
"ข้าคือมหาปทุมกุมาร บุตรชายของเศรษฐีกุรุวิกะ ท่านมีเรื่องอันใดกับบิดาของข้าพเจ้า?"
ธนปาละมองมหาปทุมกุมารด้วยสายตาดูถูก
"เจ้าเป็นใคร? ข้าไม่รู้จักเจ้า! ข้ามีเรื่องกับเศรษฐีกุรุวิกะ และข้ามาทวง "ลูกสาวบุญธรรม" ของเขา"
มหาปทุมกุมารยืนยัน
"อุบลวรรณา คือลูกสาวบุญธรรมของบิดาข้าพเจ้า แต่บิดาของข้าพเจ้าได้สิ้นชีวิตไปแล้ว และข้าพเจ้าคือผู้ที่จะรับผิดชอบหนี้สินทั้งหมด"
ธนปาละหัวเราะเยาะ
"ข้าไม่สน! ข้าต้องการตัวหญิงสาวผู้นั้น! หากเจ้าไม่ให้ ข้าจะไปฟ้องร้องต่อเจ้าเมือง!"
มหาปทุมกุมารรู้ดีว่าการฟ้องร้องต่อเจ้าเมืองนั้นอาจจะทำให้เกิดเรื่องยุ่งยาก เขาจึงตัดสินใจที่จะเจรจา
"ท่านธนปาละ ท่านต้องการสิ่งใด? ข้าพเจ้าพร้อมจะมอบให้ เพื่อแลกกับอิสรภาพของอุบลวรรณา"
ธนปาละคิดอยู่ครู่หนึ่ง
"ข้าต้องการทรัพย์สินของบิดาเจ้าทั้งหมด! และข้าต้องการตัวอุบลวรรณามาเป็นภรรยาของข้า!"
มหาปทุมกุมารรู้สึกเสียใจอย่างยิ่ง แต่เขาก็ยังคงพยายามหาทางออก
"ท่านธนปาละ ทรัพย์สินของบิดาข้าพเจ้ามีมากนัก ท่านจะรับไหวหรือ? และอุบลวรรณา... นางไม่เคยมีใจให้ท่านเลย"
ธนปาละยิ่งโมโห
"อย่ามาพูดมาก! หากเจ้าไม่ยอม ข้าจะบังคับเอาเอง!"
ทันใดนั้นเอง อุบลวรรณาก็เดินออกมาจากที่ซ่อน
"ท่านธนปาละ! ข้าคืออุบลวรรณา ข้ามาพบท่านเอง!"
ธนปาละมองอุบลวรรณาด้วยความพอใจ
"ในที่สุดเจ้าก็มา! ดี! เจ้าจะได้เป็นภรรยาของข้า!"
อุบลวรรณาไม่แสดงความกลัวใดๆ เธอพูดด้วยน้ำเสียงหนักแน่น
"ท่านธนปาละ! ท่านต้องการทรัพย์สินของข้าพเจ้า ใช่หรือไม่? ข้าพเจ้ามีทรัพย์สินมากมายที่ซ่อนไว้! หากท่านปล่อยมหาปทุมกุมารไป และยอมคืนสัญญาหนี้สินทั้งหมด ข้าพเจ้าจะมอบทรัพย์สินทั้งหมดของข้าพเจ้าให้แก่ท่าน!"
ธนปาละตาเป็นประกายด้วยความโลภ
"จริงหรือ? ทรัพย์สินของเจ้าอยู่ที่ไหน?"
อุบลวรรณาชี้ไปยังทิศทางหนึ่ง
"อยู่ที่นั่น! หากท่านต้องการ ท่านต้องไปเอาด้วยตนเอง และท่านต้องปล่อยมหาปทุมกุมารไปก่อน!"
ธนปาละไม่รอช้า เขารีบออกเดินทางไปยังทิศทางที่อุบลวรรณาชี้ไป โดยไม่ทันระวังตัว
ทันทีที่ธนปาละออกไป มหาปทุมกุมารก็รีบพาอุบลวรรณาหนีออกมาจากบ้านของธนปาละ
ขณะที่ทั้งสองกำลังหนีไปนั้นเอง ก็มีคนร้ายกลุ่มหนึ่งเข้ามาขวางทาง พวกเขาคือลูกสมุนของธนปาละ
"หยุด! พวกเจ้าจะหนีไปไหน?"
มหาปทุมกุมารและอุบลวรรณาตกอยู่ในอันตราย แต่ในจังหวะเดียวกันนั้นเอง เทพบุตรที่สถิตอยู่บนสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ ได้เห็นเหตุการณ์ทั้งหมด พระองค์ทรงระลึกชาติได้ว่าในอดีตชาติ พระองค์เคยเป็น "พระเวสสันดร" ผู้บำเพ็ญทานบารมีอย่างยิ่งใหญ่ และได้ทรงปรารถนาพุทธภูมิ
เทพบุตรจึงจุติลงมายังโลกมนุษย์ ในร่างของ "พระโพธิสัตว์" ผู้ทรงมีฤทธิ์อำนาจ ทรงปรากฏกายขึ้นต่อหน้าคนร้ายเหล่านั้น
"หยุดเถิดพวกเจ้า! พวกเจ้ากำลังจะทำผิดมหันต์!"
คนร้ายเห็นพระโพธิสัตว์ก็ตกใจ แต่ก็ยังคงไม่เกรงกลัว
"เจ้าเป็นใคร? อย่ามายุ่งเรื่องของเรา!"
พระโพธิสัตว์กล่าวด้วยน้ำเสียงดุจฟ้าร้อง
"เราคือผู้ที่จะลงโทษพวกเจ้า! พวกเจ้าได้ทำผิดต่อมนุษย์ผู้บริสุทธิ์!"
ด้วยพุทธานุภาพอันยิ่งใหญ่ของพระโพธิสัตว์ คนร้ายทั้งหลายก็พากันหวาดกลัว และวิ่งหนีไปในที่สุด
มหาปทุมกุมารและอุบลวรรณาปลอดภัยแล้ว ทั้งสองกราบขอบพระคุณพระโพธิสัตว์ที่มาช่วยเหลือ
"ขอบพระคุณท่านผู้มีพระคุณยิ่ง ที่ช่วยชีวิตพวกข้าพเจ้าไว้"
พระโพธิสัตว์ยิ้มให้
"พวกเจ้าไม่ต้องขอบคุณเรา เราเพียงแต่ทำในสิ่งที่ควรทำเท่านั้น จงจดจำไว้ว่า ความโลภและความพยาบาทเป็นสิ่งที่จะนำมาซึ่งความพินาศ"
หลังจากนั้น พระโพธิสัตว์ก็กลับคืนสู่สวรรค์
มหาปทุมกุมารและอุบลวรรณาได้กลับไปใช้ชีวิตร่วมกันอย่างมีความสุข พวกเขาสอนบทเรียนจากเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นให้กับตนเอง และใช้ชีวิตด้วยความไม่ประมาท
ส่วนธนปาละ เมื่อไปถึงที่ที่อุบลวรรณาบอก ก็พบเพียงแต่บ่อน้ำโบราณที่แห้งผาก เมื่อเขาตระหนักว่าถูกหลอก ก็รู้สึกเสียใจและละอายใจเป็นอย่างยิ่ง เขาจึงเดินทางกลับไปยังเมือง และได้กลับตัวกลับใจเลิกจากการเป็นคนโลภมาก
คติธรรม
ความรักที่แท้จริงย่อมเอาชนะอุปสรรคทั้งปวงได้ แม้จะต้องเผชิญกับความโลภ ความอยุติธรรม และการหลอกลวง
การไม่ประมาทและมีสติอยู่เสมอ จะช่วยให้เราผ่านพ้นวิกฤตการณ์ต่างๆ ไปได้
การเสียสละและความกล้าหาญ สามารถนำมาซึ่งชัยชนะและความสงบสุข
บารมีที่บำเพ็ญ
ในชาติที่ได้เป็น มหาปทุมกุมาร, พระโพธิสัตว์ (ในร่างเทพบุตร) และอุบลวรรณา, พระองค์ได้ทรงบำเพ็ญ ทานบารมี (การให้โดยไม่หวังผลตอบแทน), ศีลบารมี (การรักษาศีล), เนกขัมมบารมี (การออกบวช), ปัญญาบารมี (การใช้ปัญญา), วิริยบารมี (ความเพียร), ขันติบารมี (ความอดทน), สัจจบารมี (ความสัตย์จริง), อธิษฐานบารมี (ความตั้งมั่น), เมตตาบารมี (ความรักใคร่) และ อุเบกขาบารมี (ความวางเฉย)
