มหาปทุมชาดก

มหาปทุมชาดก

ในกาลครั้งหนึ่งนานมาแล้ว สมัยที่พระโพธิสัตว์ยังทรงเป็นพระโพธิสัตว์อยู่ พระองค์ทรงอุบัติเป็นพระเวสสันดรราชกุมาร โอรสของพระเจ้าสีวิราชแห่งกรุงสีพี ทรงเป็นที่รักยิ่งของเหล่าพสกนิกร เพราะทรงมีพระทัยเปี่ยมด้วยพระเมตตา ทรงบำเพ็ญทานบารมีอยู่เนืองๆ แม้กระทั่งพระมเหสีของพระองค์คือพระนางมัทรี ก็ทรงเป็นสตรีผู้มีคุณธรรมสูงส่ง ทั้งสองพระองค์ทรงครองราชย์ด้วยความผาสุก.

วันหนึ่ง ขณะที่พระเวสสันดรทรงประทับอยู่ในพระราชนิเวศน์อันโอ่อ่า ทรงสดับเสียงร้องไห้คร่ำครวญของชาวบ้านที่กำลังเดือดร้อน ทรงรับสั่งให้เหล่าเสนาไปสอบถามสาเหตุ เมื่อทราบว่าชาวบ้านกำลังประสบปัญหาขาดแคลนน้ำเพราะความแห้งแล้ง พระเวสสันดรทรงมีพระทัยโศกเศร้าอย่างยิ่ง จึงทรงมีพระราชดำริที่จะช่วยเหลือ.

พระองค์ทรงเรียกเหล่าข้าราชบริพารมารับสั่งว่า "เราจะทำการบริจาคทรัพย์สินสิ่งของแก่ผู้ที่เดือดร้อน เราจะให้ข้าวให้น้ำแก่ผู้ที่ขาดแคลน" แต่เหล่าข้าราชบริพารก็ทูลทัดทานว่า การแจกจ่ายทรัพย์สินมากเกินไปอาจนำมาซึ่งความเดือดร้อนในภายหลังได้ แต่พระเวสสันดรก็ทรงยืนยันที่จะทำตามพระทัย.

วันรุ่งขึ้น พระเวสสันดรทรงจัดพิธีทานขึ้น ทรงบริจาคช้าง ม้า โค ทาส ทาสี และทรัพย์สินเงินทองมากมายแก่ผู้ที่มาขอ แม้แต่พระองค์เองก็ทรงบริจาคสิ่งของที่หาได้ยากยิ่ง เช่น พระเขี้ยวแก้ว พระหัตถ์ และพระบาท แต่ด้วยบุญญาธิการอันสูงส่งของพระองค์ สิ่งของเหล่านั้นก็กลับคืนมาสู่พระองค์ดังเดิม.

แต่การบริจาคทานครั้งใหญ่นี้ กลับสร้างความไม่พอใจให้กับเหล่าเสนาข้าราชการบางส่วน และที่สำคัญที่สุดคือ พระเจ้าสีวิราช พระบรมชนก. ด้วยทรงเกรงว่าพระเวสสันดรจะทรงนำพาความเดือดร้อนมาสู่แผ่นดิน และทรงหวั่นเกรงอำนาจของพระโพธิสัตว์ที่ทรงมหาทานบารมี อาจจะขึ้นเป็นใหญ่เหนือพระองค์ จึงมีรับสั่งให้เนรเทศพระเวสสันดรออกจากเมือง.

พระเวสสันดรทรงทราบถึงรับสั่งของพระบรมชนก ก็ทรงยอมรับชะตากรรมโดยดี. พระองค์ทรงลาพระมเหสีและพระโอรสธิดา แล้วก็ออกเดินทางพร้อมกับพระนางมัทรี และพระโอรสธิดาทั้งสองพระองค์คือ พระชาลี และพระกัณหา. ระหว่างทางทรงพบกับพราหมณ์ผู้ยากไร้ ขอทานเด็กกำพร้า และผู้คนที่ประสบความทุกข์ยากมากมาย พระองค์ทรงบริจาคสิ่งของที่มีอยู่ให้แก่คนเหล่านั้นจนหมดสิ้น.

เมื่อเดินทางมาถึงป่าอันไกลโพ้น พระเวสสันดรทรงตั้งอาศรมขึ้นท่ามกลางป่าอันร่มรื่น. พระองค์ทรงใช้ชีวิตอย่างสมถะ ร่วมกับพระนางมัทรี และพระโอรสธิดาทั้งสอง. พระนางมัทรีทรงทำหน้าที่ปรนนิบัติพระสวามีอย่างไม่บกพร่อง ส่วนพระชาลีและพระกัณหา ก็ทรงวิ่งเล่นตามประสาเด็กๆ.

วันหนึ่ง ขณะที่พระเวสสันดรทรงประทับอยู่เพียงลำพัง ทรงสดับเสียงร้องไห้ของพราหมณ์ผู้หนึ่ง. เมื่อสอบถามได้ความว่า พราหมณ์ผู้นั้นชื่อว่าอสิตะ มาจากเมืองกลิงครัฐ มีบุตรสาวรูปงามชื่อ สุวรรณเทวี. สุวรรณเทวีนั้นกำลังจะถูกสู่ขอจากกษัตริย์แห่งเมืองกลิงครัฐ แต่พราหมณ์อสิตะไม่มีทรัพย์สินเงินทองพอที่จะจัดงานแต่งงานอันสมเกียรติได้. ด้วยความสงสาร พระโพธิสัตว์จึงทรงรับปากที่จะช่วยเหลือ.

แต่เมื่อพระเวสสันดรทรงนำทรัพย์สินที่มีอยู่ทั้งหมดไปให้พราหมณ์อสิตะแล้ว พระองค์ก็ทรงนึกถึงพระโอรสธิดา. ด้วยแรงแห่งทานบารมีที่ทรงบำเพ็ญมา พระองค์ทรงระลึกถึงเรื่องราวในอดีตชาติของพระองค์ ว่าเคยทรงบริจาคบุตรธิดาไปแล้ว และได้รับความสุขความเจริญกลับคืนมา. ดังนั้น พระองค์จึงทรงตัดสินพระทัยที่จะบริจาคพระชาลี และพระกัณหา แก่พราหมณ์อสิตะ.

"โอ้... ข้าแต่พระบรมชนก" พระเวสสันดรตรัสด้วยพระสุรเสียงที่สั่นเครือ "ข้าพเจ้าจะบริจาคพระชาลี และพระกัณหา แด่ท่าน. ขอท่านจงนำพาไปเลี้ยงดูเถิด."

พราหมณ์อสิตะดีใจเป็นยิ่งนัก รับพระโอรสธิดาทั้งสองไป. เมื่อพระนางมัทรีเสด็จกลับมาจากการหาผลไม้ ทรงทราบว่าพระโอรสธิดาหายไป ก็ทรงตกพระทัยเป็นที่สุด. พระองค์ทรงออกตามหาพระโอรสธิดาไปทั่วทั้งป่า. ระหว่างทางทรงพบกับพราหมณ์อสิตะที่กำลังนำพาพระชาลีและพระกัณหา เดินทางกลับเมือง.

"ท่านพราหมณ์! ท่านเห็นพระโอรสธิดาของข้าพเจ้าบ้างหรือไม่?" พระนางมัทรีทรงตรัสถามด้วยน้ำเสียงร้อนรน.

พราหมณ์อสิตะตอบอย่างหน้าตาเฉย "ข้าพเจ้ามิได้เห็นดอก แต่ข้าพเจ้ามีบุตรบุญธรรมสองคน ชื่อชาลี และกัณหา. พวกเขาติดตามข้าพเจ้ามา."

เมื่อพระนางมัทรีได้ยินดังนั้น ก็ทรงทราบทันทีว่าพระโอรสธิดาของพระองค์ถูกพราหมณ์อสิตะลักพาตัวไป. พระองค์ทรงเสียพระทัยเป็นยิ่งนัก ทรงวิ่งกลับไปหาพระเวสสันดร เพื่อตัดพ้อต่อว่า. พระเวสสันดรทรงพยายามปลอบพระนางมัทรี และทรงอธิบายถึงพระมหากรุณาธิคุณของพระองค์ในการบำเพ็ญทานบารมี.

แต่แล้ว เรื่องราวก็ยังไม่จบเพียงเท่านี้. ขณะที่พระเวสสันดรกำลังปลอบพระมเหสีอยู่นั้น ก็มีอีกพราหมณ์หนึ่งนามว่า โกนทิยะ ปรากฏตัวขึ้น. พราหมณ์โกนทิยะผู้นี้ ก็มีความประสงค์จะขอพระนางมัทรีเป็นทาสี. พระเวสสันดรทรงรับปากที่จะบริจาคพระมเหสีของพระองค์เช่นกัน.

พระนางมัทรีทรงทราบถึงพระประสงค์ของพระสวามี ก็ทรงรู้สึกเสียพระทัยเป็นที่สุด. พระองค์ทรงระลึกถึงความรักความผูกพันที่มีต่อพระเวสสันดรมาตลอด. แต่ด้วยความที่ทรงมีพระทัยตั้งมั่นในการบำเพ็ญทานบารมีเช่นเดียวกับพระสวามี พระองค์ก็ทรงยอมรับชะตากรรม.

เมื่อพระราชาแห่งเมืองกลิงครัฐ ได้ยินข่าวว่าพระเวสสันดรทรงบริจาคพระโอรสธิดาของพระองค์แก่พราหมณ์ผู้ยากไร้ ก็ทรงรู้สึกละอายพระทัยเป็นอย่างยิ่ง. พระองค์ทรงระลึกถึงความดีงามของพระเวสสันดร และทรงทราบว่าพระเวสสันดรคือพระโอรสของพระองค์ที่ถูกเนรเทศไป. ด้วยความรู้สึกผิด พระองค์จึงทรงส่งทหารไปรับพระเวสสันดร พระนางมัทรี พระชาลี และพระกัณหา กลับเมือง.

เมื่อกลับถึงกรุงสีพี พระเวสสันดรก็ทรงกลับขึ้นครองราชย์อีกครั้ง. พระองค์ทรงดำรงอยู่ในทศพิธราชธรรม และบำเพ็ญทานบารมีต่อไป. นิทานเรื่องนี้สอนให้เห็นถึงความเสียสละอันยิ่งใหญ่ของพระโพธิสัตว์ ที่ทรงยอมแลกทุกสิ่งทุกอย่าง เพื่อบำเพ็ญทานบารมี.

คติธรรม

ความเสียสละ การให้ทานอันยิ่งใหญ่ แม้จะต้องแลกมาด้วยสิ่งที่รักที่สุด ก็ย่อมนำมาซึ่งผลบุญอันมหาศาล.

บารมีที่บำเพ็ญ

ทานบารมี