กุมภทาชชาดก

กุมภทาชชาดก

ณ แคว้นมคธ อันอุดมสมบูรณ์ด้วยพืชพรรณธัญญาหาร มีเมืองชื่ออังคราช ประชาชนอยู่เย็นเป็นสุขภายใต้ร่มเงาของพระราชาผู้ทรงทศพิธราชธรรม เมืองนี้มีอุทยานอันสวยงาม เป็นที่พักผ่อนหย่อนใจของชาวเมือง และเป็นที่อยู่ของสัตว์ป่านานาชนิด ในบรรดาสัตว์เหล่านั้น มีช้างเผือกเชือกหนึ่ง งามสง่า น่าเกรงขาม มีผิวพรรณดุจดอกกุ่ม ปลายงวงมีสีชมพูอ่อน ดวงตาใสแจ่มราวกับดาวประกายพรึก เป็นที่รักใคร่ของพระราชาเป็นยิ่งนัก พระราชาทรงตั้งชื่อให้ว่า 'กุมภทาช' ซึ่งมีความหมายว่า 'ช้างผู้ประเสริฐยิ่ง' กุมภทาชเป็นช้างที่ซื่อสัตย์ จงรักภักดี และมีปัญญาเฉล้ำฉลาด มักจะช่วยเหลือพระราชาในยามคับขันเสมอ

วันหนึ่ง เกิดเหตุการณ์ไม่คาดฝันขึ้น เมื่อข้าศึกจากแคว้นโกศล ยกทัพใหญ่มาประชิดชายแดน พระเจ้าอังคราชทรงระดมพลออกไปรับศึก แต่ข้าศึกมีกำลังพลมากกว่าและมีแม่ทัพที่เก่งกาจ ทัพของพระเจ้าอังคราชเริ่มเสียเปรียบ กุมภทาชเห็นดังนั้นก็บังเกิดความห่วงใยในความปลอดภัยของพระราชาและอาณาประชาราษฎร์ มันก้าวออกมาจากโรงช้าง ส่งเสียงร้องกึกก้องราวกับฟ้าผ่า แล้ววิ่งเข้าสู่สนามรบด้วยความองอาจ

กุมภทาชบุกตะลุยเข้ากลางวงล้อมของข้าศึก งวงอันแข็งแกร่งฟาดฟันศัตรูจนกระเด็นไปนับสิบ นายทหารข้าศึกพากันแตกกระเจิงด้วยความหวาดกลัว ต่างคนต่างวิ่งหนีเอาชีวิตรอด แม่ทัพข้าศึกเห็นเช่นนั้นก็ตกใจยิ่งนัก เขาไม่เคยเห็นช้างตัวใดที่น่ากลัวและทรงพลังถึงเพียงนี้ จึงสั่งให้ทหารทั้งหมดถอยทัพกลับไป พระเจ้าอังคราชทรงมีชัยชนะอย่างงดงาม ต้องขอบคุณกุมภทาช ช้างผู้กล้าหาญและภักดี

หลังจากศึกสงครามสงบลง พระเจ้าอังคราชทรงปูนบำเหน็จแก่กุมภทาชอย่างสมเกียรติ พระองค์ตรัสว่า “เจ้ากุมภทาช ช้างที่รักของข้า เจ้าได้ช่วยชีวิตข้าและไพร่พลไว้ จงปรารถนาสิ่งใดเล่า ข้าจะประทานให้” กุมภทาชโค้งศีรษะด้วยความนอบน้อม แล้วกล่าวตอบด้วยเสียงอันหนักแน่นว่า “ข้าพระพุทธเจ้าเพียงปรารถนาให้พระองค์ทรงปกครองอาณาประชาราษฎร์ด้วยทศพิธราชธรรม ให้ไพร่ฟ้าข้าแผ่นดินอยู่เย็นเป็นสุขตลอดไป นั่นคือสิ่งเดียวที่ข้าพระพุทธเจ้าปรารถนา”

พระเจ้าอังคราชทรงซาบซึ้งในพระทัยยิ่งนัก พระองค์ทรงปฏิบัติตามคำสอนของกุมภทาชอย่างเคร่งครัด นำพาอาณาจักรอันสงบสุข เจริญรุ่งเรืองมาอย่างยาวนาน กุมภทาชก็ยังคงเป็นช้างคู่พระทัย คอยเป็นที่ปรึกษาและช่วยเหลือพระราชาในทุกๆ โอกาส ด้วยความซื่อสัตย์และปัญญาที่เฉียบแหลม

เวลาผ่านไป ช้างเผือกอย่างกุมภทาชย่อมมีค่าและเป็นที่หมายปองของชนทั่วไป เมื่อข่าวเรื่องความงามและความฉลาดของกุมภทาชเล็ดลอดออกไปถึงหูของพระราชาอีกแคว้นหนึ่ง พระราชาผู้นั้นเกิดความโลภโมโทสัน อยากได้กุมภทาชมาเป็นของตน พระองค์จึงส่งคนมาเจรจาขอซื้อ แต่พระเจ้าอังคราชไม่ยอมขายเด็ดขาด เพราะทรงรักกุมภทาชเหมือนลูก

เมื่อการเจรจาไม่เป็นผล พระราชาแห่งแคว้นอื่นนั้นก็โกรธแค้น ทรงวางแผนการร้าย โดยส่งสายลับเข้าไปสืบหาความลับของกุมภทาช สายลับสืบทราบมาว่า กุมภทาชชอบกินผลมะม่วงสุกเป็นอย่างยิ่ง ผลมะม่วงที่สุกงอมมีกลิ่นหอมหวาน ยั่วยวนใจช้างทุกเชือก

พระราชาแห่งแคว้นอื่นนั้น จึงออกอุบาย โดยการนำผลมะม่วงสุกจำนวนมากไปวางไว้ที่ชายแดนระหว่างสองแคว้น แล้วให้ทหารซุ่มรออยู่ เมื่อกุมภทาชได้กลิ่นหอมของมะม่วง ก็อดใจไม่ไหว เดินทางไปยังชายแดนเพื่อลิ้มลอง ทันทีที่กุมภทาชก้าวข้ามพรมแดนเข้าไป ทหารที่ซุ่มอยู่ก็เข้าล้อมจับตัวไว้ได้ทันที

กุมภทาชถูกจับตัวไป พระราชาแห่งแคว้นอื่นนั้นดีใจเป็นยิ่งนัก เขาคิดว่าได้สมบัติล้ำค่ามาไว้ในครอบครองแล้ว แต่หารู้ไม่ว่า การกระทำเช่นนี้จะนำมาซึ่งความเดือดร้อน

เมื่อข่าวการจับกุมกุมภทาชไปถึงพระเจ้าอังคราช พระองค์ทรงกริ้วยิ่งนัก ทรงระดมพลเตรียมยกทัพไปชิงตัวกุมภทาชกลับคืนมา แต่กุมภทาชเมื่อรู้ว่าตนเองถูกจับไปเพราะความหลงใหลในรสชาติของมะม่วงสุก ซึ่งเป็นเพียงกิเลสเล็กๆ น้อยๆ ก็รู้สึกเสียใจ และไม่อยากให้พระราชาต้องมามีเรื่องบาดหมางกับอีกแคว้นเพราะตน

กุมภทาชจึงส่งสารไปถึงพระเจ้าอังคราช ขอให้พระองค์ทรงยกเลิกศึกสงคราม และขอให้พระองค์ทรงยินยอมให้ตนเองอยู่กับพระราชาแห่งแคว้นอื่นนั้นไปก่อน กุมภทาชให้เหตุผลว่า ตนเองเป็นเพียงสัตว์เดรัจฉาน ถึงแม้จะถูกกักขัง แต่ก็ยังคงมีชีวิตอยู่ได้ ขอให้พระองค์รักษาชีวิตไพร่พลไว้จะดีกว่า

พระเจ้าอังคราชทรงเสียพระทัยมาก แต่ก็ทรงยอมทำตามคำขอของกุมภทาช เพื่อหลีกเลี่ยงสงครามที่อาจจะสร้างความเสียหายอย่างใหญ่หลวง

กุมภทาชถูกเลี้ยงดูอย่างดีในแคว้นใหม่ แต่ในใจของมันกลับเศร้าหมอง เพราะคิดถึงบ้าน คิดถึงพระราชาผู้มีพระคุณ วันๆ หนึ่ง กุมภทาชได้ยินเสียงกลองศึกดังมาจากอีกฟากหนึ่งของแม่น้ำ มันรู้ดีว่ากองทัพของพระเจ้าอังคราชกำลังจะเข้าตีเมืองของตนเอง

ด้วยความที่ยังคงภักดีต่อพระราชา กุมภทาชจึงตัดสินใจหนีออกจากกรงขัง มันค่อยๆ เดินลัดเลาะไปตามลำธารเล็กๆ จนมาถึงแม่น้ำที่กั้นระหว่างสองแคว้น เมื่อมาถึงแม่น้ำ กุมภทาชก็กระโดดลงน้ำแล้วว่ายข้ามไปอย่างรวดเร็ว

เมื่อไปถึงอีกฝั่ง กุมภทาชก็รีบวิ่งไปยังสนามรบ มันเห็นกองทัพของพระราชาแห่งแคว้นอื่นนั้น กำลังแตกพ่ายอย่างหนักต่อกองทัพของพระเจ้าอังคราช กุมภทาชไม่รอช้า มันส่งเสียงร้องกึกก้อง แล้วพุ่งเข้าสู่กลางสมรภูมิ

กุมภทาชทำลายแผนการรบของข้าศึก ทำให้ทหารของพระเจ้าอังคราชได้โอกาสตีโต้กลับ สามารถขับไล่ข้าศึกจนแตกพ่ายไปในที่สุด

เมื่อศึกสงบลง พระเจ้าอังคราชทรงดีพระทัยเป็นยิ่งนักที่ได้กุมภทาชกลับคืนมา พระองค์ทรงตรัสว่า “เจ้ากุมภทาช เจ้ากลับมาแล้ว ข้าดีใจเหลือเกิน ข้าจะให้ทุกสิ่งที่เจ้าปรารถนา”

กุมภทาชกราบทูลว่า “ข้าพระพุทธเจ้าขอเพียงให้พระองค์ทรงให้อภัยแก่พระราชาแห่งแคว้นที่จับข้าพระพุทธเจ้าไป และขอให้พระองค์ทรงทำไมตรีกับแคว้นนั้น เพื่อความสงบสุขของทั้งสองอาณาจักร”

พระเจ้าอังคราชทรงประทับใจในความมีน้ำใจของกุมภทาช จึงทรงยอมทำตามคำขอ พระองค์ทรงส่งทูตไปเจริญสัมพันธไมตรีกับพระราชาแห่งแคว้นนั้น และทั้งสองแคว้นก็อยู่ร่วมกันอย่างสันติสุขตลอดมา

กุมภทาชได้กลับคืนสู่บ้านเกิด อยู่รับใช้พระเจ้าอังคราชจนสิ้นอายุขัย ด้วยความซื่อสัตย์ ภักดี และปัญญาอันประเสริฐ