มหาปทุมชาดก

มหาปทุมชาดก

ณ เมืองมิถิลา อันเป็นราชธานีแห่งแคว้นวิเทหะ เคยเป็นที่เลื่องลือถึงความเจริญรุ่งเรืองและกษัตริย์ผู้ทรงธรรม พระนามว่าพระเจ้าวิเทหะ ทรงปกครองเมืองด้วยทศพิธราชธรรม ประชาชนอยู่เย็นเป็นสุขตลอดมา แต่แล้ววันหนึ่ง ความโศกเศร้าก็แผ่ซ่านไปทั่วเมือง เมื่อพระอัครมเหสีของพระองค์ อันเป็นที่รักยิ่ง ทรงประชวรหนักและใกล้จะสิ้นพระชนม์

ก่อนที่พระนางจะล่วงลับ พระนางได้เรียกพระเจ้าวิเทหะมาใกล้ๆ สองพระหัตถ์จับพระหัตถ์ของพระสวามีแน่น ดวงพระเนตรทอประกายแห่งความห่วงใยและความรักอันหาที่เปรียบมิได้

"ข้าแต่พระสวามี อันเป็นที่รักยิ่งของหม่อมฉัน หากหม่อมฉันต้องสิ้นพระชนม์ไป ขอพระองค์ทรงสัญญาว่าจะไม่ทรงมีพระมเหสีใหม่ และจะทรงเลี้ยงดูบุตรของเราให้เติบใหญ่ด้วยความรักและความเมตตา"

พระเจ้าวิเทหะทรงกันแสง รสแห่งความสูญเสียตีบตันในพระอุระ

"อย่าตรัสเช่นนั้นเลยนะที่รัก หม่อมฉันขาดเจ้าไป จะอยู่ได้อย่างไร ขอเจ้าจงทรงพระเกษมสำราญ รักษาพระองค์เถิด หม่อมฉันขอสัญญา ว่าจะไม่มีผู้ใดมาแทนที่เจ้าในดวงใจของหม่อมฉันได้เลย"

แต่แล้ว โชคชะตาก็เล่นตลก พระมเหสีก็สิ้นพระชนม์ไปตามคำทำนาย ทิ้งไว้เพียงพระราชโอรสอันเป็นที่รักยิ่ง พระนามว่าเจ้าชายปทุมกุมาร ซึ่งยังทรงพระเยาว์นัก

พระเจ้าวิเทหะทรงเสียพระทัยเป็นอันมาก ทรงระลึกถึงคำสัญญาที่มีต่อพระมเหสีผู้ล่วงลับ ทรงปลีกพระองค์จากราชกิจ ทรงใช้เวลาส่วนใหญ่อยู่กับเจ้าชายปทุมกุมาร ทรงอบรมสั่งสอนวิชาความรู้ต่างๆ ทั้งบุ๋นและบุ๋น จนเจ้าชายทรงเติบโตขึ้นเป็นผู้มีสติปัญญาเฉลียวฉลาด งดงามทั้งรูปสมบัติและคุณสมบัติ

เวลาผ่านไปหลายปี เจ้าชายปทุมกุมารทรงเติบโตเป็นหนุ่มรูปงาม ทรงเป็นที่หมายปองของเหล่าธิดาของขุนนางต่างๆ ทั่วแคว้น แต่เจ้าชายก็ทรงปฏิเสธทั้งหมด ด้วยทรงระลึกถึงพระมารดาที่สิ้นพระชนม์ไป และทรงเห็นว่าพระบิดาของพระองค์ก็ทรงครองโสดมาตลอด

วันหนึ่ง พระบิดาทรงประชวรหนัก พระอาการทรุดโทรมลงทุกวัน ทรงเรียกเจ้าชายปทุมกุมารมาประทับข้างเตียง

"ลูกรัก พ่อกำลังจะสิ้นอายุขัยแล้ว พ่อฝากบ้านเมืองนี้ไว้กับเจ้า พ่อขอให้เจ้าจงเป็นกษัตริย์ที่ดี เป็นที่รักของประชาชน และจงจำคำสั่งเสียของพ่อไว้ให้ดี... อย่าได้หลงลืมคำสัญญาของพ่อที่ให้ไว้กับแม่ของเจ้า"

เจ้าชายปทุมกุมารทรงรับพระราชโองการ และทรงเป็นกษัตริย์สืบต่อจากพระบิดา ทรงปกครองเมืองมิถิลาด้วยทศพิธราชธรรมเช่นเดียวกับพระบิดาและพระอัยกา

แต่แล้ว เรื่องราวกลับพลิกผัน เมื่อมีบุรุษปริศนา ผู้หนึ่งปรากฏตัวขึ้นในราชสำนักของเจ้าชายปทุมกุมาร เขาผู้นั้นมีนามว่า "อาฬวกะ" เขาเป็นคนรูปร่างผอมบาง หน้าตาดุดัน มีแววตาอำมหิต

"ข้าแต่เจ้าชายปทุมกุมาร ผู้ทรงพระปรีชา ข้ามาเพื่อทูลขอพระราชธิดาของพระองค์มาเป็นชายา"

เจ้าชายปทุมกุมารทรงแปลกพระทัยยิ่งนัก พระองค์ทรงเป็นโสดมาโดยตลอด จะมีพระราชธิดาได้อย่างไร

"ท่านอาฬวกะ ท่านมากล่าววาจาเช่นนี้ได้อย่างไร ข้าฯ ยังไม่มีพระราชธิดาแม้แต่พระองค์เดียว"

อาฬวกะหัวเราะในลำคออย่างเหี้ยมเกรียม

"อย่ามาหลอกลวงข้า! ข้าทราบดีว่าพระองค์ทรงมีพระราชธิดาที่สวยงามที่สุดในสามโลก ผู้เป็นดวงใจของพระองค์"

เจ้าชายปทุมกุมารทรงมีพระทัยหวั่นไหว พระองค์ทรงนึกถึงพระมารดาที่ล่วงลับไป แต่พระมารดาของพระองค์ก็สิ้นพระชนม์ไปนานแล้ว และพระองค์ก็ยังทรงเป็นโสด?

"ท่านอาฬวกะ ท่านเข้าใจผิดแล้ว ข้าฯ ไม่มีพระราชธิดาจริงๆ"

แต่แล้ว อาฬวกะ ก็ได้เปิดเผยความจริงที่น่าตกใจ

"เจ้าชาย! พระองค์นั่นแหละคือพระราชธิดาที่ข้าตามหา! พระองค์คือมหาปทุมกุมาร ซึ่งในอดีตชาติ พระองค์ทรงเป็นพระราชธิดาของพระเจ้าพรหมทัตต์ กษัตริย์แห่งเมืองพาราณสี ซึ่งมีพระนามว่า 'มหาปทุมา' เจ้าหญิงมหาปทุมาทรงมีความเมตตา ทรงช่วยเหลือสัตว์ที่เดือดร้อน จนทรงมีมิตรแห่งพญานาคตนหนึ่ง ชื่อว่า 'นาคราช' นาคราชผู้นี้รักและเทิดทูนเจ้าหญิงมหาปทุมาเป็นยิ่งนัก เมื่อเจ้าหญิงมหาปทุมาสิ้นพระชนม์ไป นาคราชก็โศกเศร้าเสียใจยิ่งนัก จึงได้สาปแช่งว่า ผู้ใดก็ตามที่ครอบครองหญิงสาวผู้เลอโฉมที่เกิดจากเจ้าหญิงมหาปทุมาผู้นี้ จะต้องพบกับความพินาศ! และข้าฯ ก็คือทายาทของนาคราชตนนั้น!"

เจ้าชายปทุมกุมารทรงตกตะลึง พระองค์ทรงจำได้ว่าเมื่อครั้งที่พระมารดากำลังจะสิ้นพระชนม์ พระนางเคยตรัสถึงเรื่องราวในอดีตชาติของพระนาง ว่าพระนางคือเจ้าหญิงมหาปทุมา และพระองค์คือบุตรของเจ้าหญิงในชาติที่แล้ว

อาฬวกะกล่าวต่อไป

"ข้าฯ ได้ติดตามพระองค์มานานแล้ว ตั้งแต่ยังทรงพระเยาว์ วันนี้ เมื่อพระองค์เติบโตเป็นหนุ่มรูปงามเช่นนี้ ข้าฯ จึงมาขอพระองค์ไปเป็นชายา! หากพระองค์ไม่ยอม ข้าฯ จะทำลายเมืองมิถิลาแห่งนี้ให้ราบเป็นหน้ากลอง!"

เจ้าชายปทุมกุมารทรงเผชิญหน้ากับสถานการณ์ที่ยากลำบากยิ่งนัก พระองค์ทรงทราบว่าตนเองคือ "มหาปทุมกุมาร" ที่มีชาติภพในอดีตเป็น "เจ้าหญิงมหาปทุมา" และกำลังถูก "อาฬวกะ" ซึ่งเป็นทายาทของนาคราชตามทวงแค้น

เจ้าชายปทุมกุมารทรงตัดสินพระทัย พระองค์ทรงทราบว่าการต่อสู้กับอาฬวกะโดยตรงนั้นยากลำบากนัก

"ท่านอาฬวกะ ข้าฯ จะยอมไปกับท่าน แต่ขอเวลาข้าฯ เตรียมตัวสักเล็กน้อย"

อาฬวกะยิ้มอย่างผู้มีชัย

"ได้! ข้าจะให้เวลาเจ้าสามวัน! แต่หากเลยกำหนดนี้ไป ข้าจะลงมือทันที!"

เมื่ออาฬวกะจากไป เจ้าชายปทุมกุมารทรงเรียกพระสหายสนิทเข้ามาหารือ

"สหายรัก ข้าฯ พบกับเรื่องราวที่น่าเหลือเชื่อยิ่งนัก ข้าฯ คือมหาปทุมกุมาร ที่ในอดีตชาติเคยเป็นเจ้าหญิงมหาปทุมา และมีศัตรูคืออาฬวกะผู้นี้"

พระสหายทรงตกใจ แต่ก็พร้อมที่จะช่วยเหลือ

"แล้วเราจะทำอย่างไรดีพะย่ะค่ะ?"

เจ้าชายปทุมกุมารทรงครุ่นคิด

"ข้าฯ จะต้องหาทางแก้ไขเรื่องนี้ให้ได้ ข้าฯ จะไม่ยอมให้บ้านเมืองของข้าฯ ต้องเดือดร้อนเพราะข้าฯ"

เจ้าชายปทุมกุมารทรงระลึกถึงคำสอนของพระบิดา และคำสอนในเรื่องอดีตชาติที่พระมารดาทรงเล่าให้ฟัง พระองค์ทรงทราบว่าอาฬวกะมีความแค้นฝังลึก แต่ความแค้นนั้นก็มีที่มาจากการที่เจ้าหญิงมหาปทุมาทรงปฏิเสธความรักของนาคราช

เจ้าชายปทุมกุมารทรงตัดสินใจที่จะไปพบอาฬวกะอีกครั้ง

เมื่อถึงกำหนดสามวัน เจ้าชายปทุมกุมารเสด็จออกไปเผชิญหน้ากับอาฬวกะ ณ บริเวณลานกว้างนอกเมือง

อาฬวกะมองเจ้าชายด้วยสายตาเหี้ยมเกรียม

"ถึงเวลาแล้ว! เจ้าพร้อมแล้วใช่หรือไม่?"

เจ้าชายปทุมกุมารทรงยืนหยัดอย่างมั่นคง

"ข้าฯ พร้อมแล้ว ท่านอาฬวกะ ข้าฯ เข้าใจในความแค้นของท่าน แต่ข้าฯ ขอถามท่านว่า ความแค้นของท่านจะนำสิ่งใดมาสู่ท่าน นอกจากความเดือดร้อนและทุกข์ทรมาน?"

อาฬวกะหัวเราะเยาะ

"ข้าฯ ไม่ต้องการสิ่งใด นอกจากความพินาศของพวกเจ้า!"

เจ้าชายปทุมกุมารทรงกล่าวต่อไป

"ท่านอาฬวกะ ท่านกล่าวว่าข้าฯ คือทายาทของเจ้าหญิงมหาปทุมา และข้าฯ คือผู้ที่จะต้องรับผิดชอบต่อสิ่งที่ท่านเข้าใจว่าเจ้าหญิงมหาปทุมาได้ทำไว้ แต่ท่านเคยคิดหรือไม่ว่า ความรักที่ท่านกล่าวถึงนั้น มีความจริงใจอยู่จริงหรือ? หรือเป็นเพียงความต้องการครอบครอง? เจ้าหญิงมหาปทุมาทรงมีเมตตา ทรงช่วยเหลือสรรพสัตว์ทั้งหลาย หากท่านมีความรักที่แท้จริง เหตุใดท่านจึงไม่แสดงความดีงามออกมาให้ปรากฏ?"

อาฬวกะเริ่มลังเล

"เจ้ากำลังจะบอกว่า... ข้าฯ ผิด?"

เจ้าชายปทุมกุมารทรงพยักหน้า

"ใช่แล้วท่านอาฬวกะ ความแค้นของท่านนั้น เกิดจากการตีความที่ผิดพลาด และความต้องการที่ไม่สมหวัง ท่านกำลังจะทำลายชีวิตของผู้บริสุทธิ์ เพื่อสนองความเจ็บปวดของท่านเอง"

เจ้าชายปทุมกุมารทรงเล่าถึงเรื่องราวในอดีตชาติของเจ้าหญิงมหาปทุมาอีกครั้ง เน้นย้ำถึงความเมตตาและคุณธรรมของเจ้าหญิง

"เจ้าหญิงมหาปทุมา ทรงมีเมตตาต่อทุกสรรพสิ่ง แม้แต่นาคราชตนนั้น หากท่านมีความปรารถนาดีจริง เหตุใดท่านจึงไม่ทำความดีงามตามรอยเจ้าหญิงเล่า?"

คำพูดของเจ้าชายปทุมกุมารค่อยๆ ชะล้างความโกรธแค้นในใจของอาฬวกะ

อาฬวกะมองเจ้าชายปทุมกุมารด้วยแววตาที่เปลี่ยนไป ความแข็งกระด้างเริ่มคลายลง

"ข้า... ข้าไม่เคยคิดเช่นนั้นมาก่อน... ข้าถูกความแค้นครอบงำมานาน..."

เจ้าชายปทุมกุมารทรงยื่นพระหัตถ์ออกไป

"หากท่านต้องการที่จะหลุดพ้นจากความทุกข์โศก จงละทิ้งความแค้น และหันมาทำความดีงามเถิด"

อาฬวกะค่อยๆ ยื่นมือออกไปจับพระหัตถ์ของเจ้าชายปทุมกุมาร น้ำตาแห่งความสำนึกไหลริน

"ข้า... ข้าขออภัย... ข้าขอโทษ..."

ในที่สุด อาฬวกะก็หลุดพ้นจากพันธนาการแห่งความแค้น

เจ้าชายปทุมกุมารทรงพากลับเข้าเมือง มิถิลาจึงรอดพ้นจากภัยพิบัติ

อาฬวกะ หลังจากได้ฟังคำสอนของเจ้าชายปทุมกุมารแล้ว ก็กลับใจ หันมาทำความดีงาม และใช้ชีวิตอย่างสงบสุข

ส่วนเจ้าชายปทุมกุมาร ทรงปกครองเมืองมิถิลาด้วยความเข้มแข็งและเมตตาธรรม ทรงระลึกถึงพระชาติในอดีต และทรงดำเนินชีวิตตามรอยพระคุณของเจ้าหญิงมหาปทุมา

คติธรรม

ความเมตตา ย่อมสามารถเปลี่ยนแปลงจิตใจที่เต็มไปด้วยความแค้นให้กลับกลายมาเป็นความดีงามได้ การให้อภัยและการทำความดี คือหนทางแห่งความสุขที่แท้จริง

บารมีที่บำเพ็ญ

ในครั้งนี้ พระโพธิสัตว์ทรงบำเพ็ญ เนกขัมมบารมี (การละกามสุข, การออกบวช) และ เมตตาบารมี (ความรักอันยิ่งใหญ่)