สุวรรณหังสชาดก

สุวรรณหังสชาดก

ณ แคว้นมคธ อันอุดมสมบูรณ์ด้วยพืชพรรณธัญญาหาร และมีผู้คนดำรงชีวิตด้วยความสงบร่มเย็นมาแต่โบราณกาล ท่ามกลางความรุ่งเรืองนั้น มีเมืองหลวงที่ชื่อว่าราชคฤห์ ซึ่งเป็นที่ประทับของพระเจ้าพรหมทัตต์ กษัตริย์ผู้ทรงธรรม ทรงปกครองไพร่ฟ้าอาณาราษฎรด้วยทศพิธราชธรรม

แต่ในอีกฟากหนึ่งของแดนดิน ณ ป่าหิมพานต์ อันเป็นที่พำนักของสัตว์นานาชนิด มีสระน้ำใหญ่ชื่อว่า "อโนดาต" อันใสสะอาดราวแก้วผลึก เป็นแหล่งน้ำหล่อเลี้ยงชีวิตของเหล่าพฤกษชาติ และเป็นที่อาศัยของเหล่าสัตว์ผู้มีบุญญาธิการ ในสระอโนดาตแห่งนั้น มีหงส์ทองผู้หนึ่งซึ่งมิใช่หงส์ธรรมดา หากแต่เป็นสุวรรณหงส์ทองคำบริสุทธิ์ เปล่งประกายเรืองรองราวกับดวงอาทิตย์ยามอัสดง ลำตัวผุดผ่องราวทองคำเนื้อเก้า ปลายปีกแต้มสีแดงชาด ดวงตาแจ่มใสราวกับอัญมณี ลำคอระหงสง่างาม เสียงร้องกังวานไพเราะเสนาะหู เป็นที่เลื่องลือไปทั่วป่าหิมพานต์ว่า สุวรรณหงส์ตัวนี้มีรูปลักษณ์อันงดงามเหนือกว่าหงส์ทั้งปวง และที่สำคัญยิ่งกว่านั้นคือ มันเป็นผู้มีปัญญาเฉลียวฉลาด สามารถสนทนาโต้ตอบกับมนุษย์ได้อย่างรู้เรื่อง

วันเวลาล่วงเลยไป สุวรรณหงส์ได้อาศัยอยู่ในป่าหิมพานต์อย่างสงบสุข จนกระทั่งวันหนึ่ง มีพรานป่าผู้หนึ่งนามว่า "วิรท" ผู้มีฝีมือในการล่าสัตว์เป็นเลิศ ได้ออกเดินทางเข้าสู่ป่าหิมพานต์เพื่อหาอาหาร และด้วยโชคร้าย พรานวิรทได้พบเห็นสุวรรณหงส์ทองคำกำลังพักผ่อนอยู่ริมสระอโนดาต ด้วยความโลภที่อยากจะได้ทรัพย์สินอันล้ำค่า พรานวิรทจึงได้วางแผนการจับสุวรรณหงส์

“โอ้โห! อะไรจะงามปานนี้ นี่มันหงส์ทองคำแท้ๆ เลยนี่นา หากข้านำไปถวายพระเจ้าพรหมทัตต์ที่ราชคฤห์ ชีวิตข้าคงจะมั่งคั่งร่ำรวยไปตลอดกาล” พรานวิรทคร่ำครวญกับตัวเองด้วยความตื่นเต้น

พรานวิรทได้เตรียมอวนอย่างดีที่ทอจากเส้นไหมที่แข็งแรงที่สุด และได้แอบซุ่มรอจนกระทั่งสุวรรณหงส์เผลอ เมื่อเห็นจังหวะอันเหมาะสม พรานวิรทก็เหวี่ยงอวนออกไปอย่างรวดเร็ว หวังจะจับสุวรรณหงส์ให้ได้

แต่สุวรรณหงส์นั้นมิใช่สัตว์ที่เฉลียวฉลาดน้อย มันได้ยินเสียงฝีเท้าของพรานวิรทแต่ไกล และสัมผัสได้ถึงอันตรายที่กำลังจะมาถึง เมื่ออวนถูกเหวี่ยงเข้ามา สุวรรณหงส์ก็ได้บินหลบได้อย่างฉิวเฉียด

“เจ้าพราน! เหตุใดเจ้าจึงคิดทำร้ายข้าผู้บริสุทธิ์เช่นนี้?” สุวรรณหงส์เอ่ยขึ้นด้วยเสียงอันกังวาน

พรานวิรทถึงกับตกตะลึงเมื่อได้ยินหงส์พูดได้ มันตาโตเท่าไข่ห่าน “นี่! นี่เจ้าพูดได้จริงๆ รึ?”

“ข้าเป็นสุวรรณหงส์ผู้มีปัญญา ข้าสามารถสนทนากับมนุษย์ได้ เจ้าเห็นแก่ความโลภ คิดจะจับข้าไปขาย ข้าขอถามเจ้าว่า หากเจ้าเป็นเช่นข้า เจ้าจะยินยอมให้ใครมาจับไปโดยง่ายดายหรือ?”

พรานวิรทรู้สึกละอายใจเล็กน้อย แต่ความโลภยังคงครอบงำจิตใจ “ข้าเพียงแต่ต้องการทรัพย์สิน เงินทอง ข้าอยากจะให้ชีวิตของข้าดีขึ้น”

“หากเจ้าคิดเช่นนั้น เจ้าคิดผิดแล้ว ความโลภนั้นเป็นสิ่งที่จะนำพาเจ้าไปสู่หายนะ จงละทิ้งความคิดนั้นเสีย แล้วกลับไปทำมาหากินโดยสุจริตเถิด” สุวรรณหงส์พยายามตักเตือน

แต่พรานวิรทไม่ฟังเสียง มันพยายามจะจับสุวรรณหงส์อีกครั้ง แต่สุวรรณหงส์ก็บินหลบหนีไปได้อีกครั้ง

“เจ้าอย่าได้คิดที่จะมาจับข้าอีกเลย เพราะหากเจ้ายังคงยึดติดกับความโลภ เจ้าจะพบแต่ความผิดหวัง” สุวรรณหงส์กล่าวทิ้งท้ายก่อนจะบินลับขอบฟ้าไป ทิ้งให้พรานวิรทมองตามด้วยความผิดหวังและไม่เข้าใจ

พรานวิรทกลับจากป่าด้วยมือเปล่า หัวใจเต็มไปด้วยความขุ่นเคือง มันเฝ้าคิดถึงสุวรรณหงส์ทองคำนั้นอยู่ตลอดเวลา จนกระทั่งวันหนึ่ง มันได้ยินเรื่องราวเกี่ยวกับสุวรรณหงส์จากนักเดินทางที่ผ่านมา

“ได้ยินว่ามีหงส์ทองคำอยู่ที่ป่าหิมพานต์ตัวหนึ่ง งามราวกับทองคำแท้ ร้องเพลงไพเราะเสนาะหูมาก” นักเดินทางคนหนึ่งกล่าว

เมื่อได้ยินดังนั้น พรานวิรทก็มีความคิดที่จะไปจับสุวรรณหงส์อีกครั้ง แต่คราวนี้ มันคิดวิธีที่แยบยลกว่าเดิม มันรู้ดีว่าสุวรรณหงส์เป็นสัตว์ที่ฉลาดและระแวดระวังตัว มันจึงตัดสินใจที่จะไปเข้าเฝ้าพระเจ้าพรหมทัตต์

พรานวิรทเดินทางมาถึงราชคฤห์ เข้าไปในพระราชวัง และทูลขอเข้าเฝ้าพระเจ้าพรหมทัตต์

“ถวายพระพรพระเจ้าค่ะ ข้าพเจ้าชื่อวิรท เป็นพรานป่าผู้หนึ่ง มีเรื่องสำคัญจะกราบทูลต่อใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาท” พรานวิรทก้มกราบทูล

พระเจ้าพรหมทัตต์ทรงรับสั่งให้พรานวิรททูลเรื่องที่ต้องการจะกล่าว “เจ้ามีเรื่องอันใดจะทูลแก่เรา จงทูลมาเถิด”

“ถวายพระพรพระเจ้าค่ะ ข้าพเจ้าได้พบเห็นสัตว์วิเศษชนิดหนึ่งในป่าหิมพานต์ เป็นหงส์ทองคำแท้ มีรูปโฉมงดงามยิ่งนัก เป็นที่ร่ำลือกันว่าหงส์ตัวนี้มีปัญญา สามารถสนทนากับมนุษย์ได้ และหากข้าพเจ้าสามารถจับหงส์ตัวนี้มาถวายใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาทได้ ก็จะเป็นพระเกียรติยศอันใหญ่หลวงต่อพระองค์” พรานวิรทกล่าวด้วยน้ำเสียงกระตือรือร้น

พระเจ้าพรหมทัตต์ทรงสนพระทัยในเรื่องที่พรานวิรททูล “หงส์ทองคำรึ? เป็นสัตว์ที่น่าสนใจยิ่งนัก หากเป็นเช่นนั้น เจ้าจงไปจับมันมาให้เราดูเถิด”

พรานวิรทดีใจเป็นอย่างยิ่งที่พระเจ้าพรหมทัตต์ทรงมีรับสั่งเช่นนั้น มันทูลลาพระองค์ และรีบเดินทางกลับไปยังป่าหิมพานต์

เมื่อพรานวิรทกลับมาถึงป่าหิมพานต์ มันตรงไปยังสระอโนดาตอีกครั้ง คราวนี้มันไม่ได้มาเพียงลำพัง แต่มันได้เตรียมตัวอย่างดี พร้อมด้วยเครื่องมือที่จำเป็น และที่สำคัญ มันได้นำข่าวลือต่างๆ เกี่ยวกับความงามของสุวรรณหงส์ไปบอกเล่าให้กับสัตว์อื่นๆ ในป่า เพื่อสร้างความปั่นป่วนและทำให้สุวรรณหงส์ไขว้เขว

“เจ้าได้ยินข่าวบ้างไหม? ว่ามีหงส์ทองคำปรากฏตัวขึ้นที่สระอโนดาต” สัตว์บางตัวซุบซิบนินทา

“จริงรึ? ข้าไม่เคยได้ยินมาก่อนเลย” สัตว์อีกตัวกล่าว

พรานวิรทรู้ดีว่าการใช้เล่ห์เหลี่ยมจะทำให้สุวรรณหงส์ตายใจได้ มันได้รอคอยจังหวะ จนกระทั่งสุวรรณหงส์ปรากฏตัวขึ้นอีกครั้ง

“เจ้าพราน! เจ้ายังไม่เข็ดหลาบอีกรึ?” สุวรรณหงส์เอ่ยขึ้นเมื่อเห็นพรานวิรท

“ข้าเพียงแต่ต้องการจะนำเจ้าไปเข้าเฝ้าพระเจ้าพรหมทัตต์ เพื่อแสดงให้พระองค์เห็นถึงความงดงามของเจ้า” พรานวิรทกล่าว

“พระเจ้าพรหมทัตต์หรือ? ข้ามิได้ปรารถนาจะไปพบเห็นมนุษย์ผู้ใด” สุวรรณหงส์ตอบ

“แต่ท่านจะรู้ได้อย่างไรว่าพระองค์จะทรงมีพระเมตตา หรือทรงชื่นชมในความงามของท่านเพียงใด? หากท่านไม่ลองไป ท่านจะเสียโอกาสอันยิ่งใหญ่นี้ไปนะ” พรานวิรทพยายามชักจูง

สุวรรณหงส์ครุ่นคิดอยู่ครู่หนึ่ง มันรู้ว่าพรานวิรทนั้นเป็นคนไม่น่าไว้วางใจ แต่เมื่อพรานวิรทกล่าวถึงพระเจ้าพรหมทัตต์ ซึ่งเป็นกษัตริย์ผู้ทรงธรรม มันก็รู้สึกอยากจะลองดูสักครั้ง “เอาเถิด ถ้าเช่นนั้น หากเจ้าสัญญาว่าจะไม่ทำอันตรายข้า และจะนำข้าไปเข้าเฝ้าพระองค์จริงๆ ข้าก็จะไปด้วย”

พรานวิรทดีใจจนเนื้อเต้น “ข้าสัญญา! ข้าขอสาบานต่อเทพยดาฟ้าดินเลยว่า จะไม่ทำอันตรายท่านแม้แต่น้อย”

สุวรรณหงส์จึงยอมให้นกพิราบที่พรานวิรทจับมาเป็นตัวกลางในการเจรจา พรานวิรทผูกเชือกติดกับขาของนกพิราบ แล้วให้นกพิราบนำเชือกไปผูกติดกับขาของสุวรรณหงส์ เมื่อทุกอย่างพร้อม พรานวิรทก็สั่งให้นกพิราบพาสุวรรณหงส์บินขึ้นฟ้า

ขณะที่สุวรรณหงส์กำลังจะบินขึ้นไปกับนกพิราบ มันก็นึกถึงความไม่น่าไว้วางใจของพรานวิรทขึ้นมาได้ มันจึงตัดสินใจใช้ปัญญาของตนเอง

“เจ้าพราน! ก่อนที่เราจะไป ข้าขอให้เจ้าสัญญากับข้าอีกอย่างหนึ่ง” สุวรรณหงส์กล่าว

“สัญญาอะไรเล่า?” พรานวิรทถาม

“หากข้าไปถึงวังของพระเจ้าพรหมทัตต์ แล้วพระองค์ทรงไม่พอพระทัยในตัวข้า หรือทรงไม่ต้องการข้า เจ้าต้องปล่อยข้าให้เป็นอิสระทันที เจ้าจะทำตามที่ข้าขอหรือไม่?”

พรานวิรทเห็นแก่ความโลภและคิดว่าพระเจ้าพรหมทัตต์ต้องพอพระทัยในหงส์ทองคำอย่างแน่นอน จึงตอบตกลงอย่างง่ายดาย “ได้! หากพระองค์ไม่พอพระทัย ข้าจะปล่อยเจ้าทันที”

เมื่อได้คำมั่นสัญญาที่ชัดเจน สุวรรณหงส์จึงยอมให้ผูกเชือก และถูกนกพิราบพาบินขึ้นสู่ท้องฟ้า มุ่งหน้าไปยังเมืองราชคฤห์

เมื่อสุวรรณหงส์บินไปถึงเขตแดนเมืองราชคฤห์ มันก็มองเห็นมหานครอันยิ่งใหญ่ มีปราสาทราชวังที่สูงตระหง่าน และมีผู้คนพลุกพล่าน

ขณะที่สุวรรณหงส์กำลังจะลงจอดที่ลานหน้าพระราชวัง พรานวิรทก็ได้ดึงเชือกอย่างแรง ทำให้นกพิราบเสียการทรงตัว และสุวรรณหงส์ก็ร่วงลงสู่พื้น

“อ๊าก! ข้าจะทำอย่างไรดี!” พรานวิรทตกใจ

“เจ้าพราน! เจ้าผิดสัญญา!” สุวรรณหงส์ตะโกน

แต่พรานวิรทไม่สนใจ มันรีบอุ้มสุวรรณหงส์ขึ้นมา และตรงเข้าไปในพระราชวัง

เมื่อไปถึงพระราชวัง พรานวิรทก็ทูลขอเข้าเฝ้าพระเจ้าพรหมทัตต์

“ถวายพระพรพระเจ้าค่ะ พรานวิรทได้นำสัตว์วิเศษมาถวายใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาทแล้ว” พรานวิรทกล่าว

พระเจ้าพรหมทัตต์ทรงมีรับสั่งให้เปิดม่านออกดู เมื่อเห็นสุวรรณหงส์ทองคำที่เปล่งประกายงดงาม พระองค์ก็ทรงประหลาดพระทัยเป็นอย่างยิ่ง

“นี่คือหงส์ทองคำรึ? งามยิ่งนัก!” พระเจ้าพรหมทัตต์ตรัส

“ถวายพระพรพระเจ้าค่ะ เป็นหงส์ทองคำที่ข้าพเจ้าพบในป่าหิมพานต์” พรานวิรทกล่าว

“แล้วเจ้ามีสิ่งใดจะกล่าวอีกเล่า?”

“ข้าพเจ้าเพียงแต่นำมาถวายพระองค์ เพื่อเป็นเครื่องบรรณาการอันล้ำค่า”

พระเจ้าพรหมทัตต์ทรงสังเกตเห็นพิรุธในท่าทีของพรานวิรท และทรงเห็นว่าสุวรรณหงส์มีท่าทางที่ดูเศร้าหมอง จึงทรงมีรับสั่งถามสุวรรณหงส์

“เจ้าหงส์ทองคำ เจ้ามีเรื่องอันใดจะกราบทูลแก่เราหรือไม่?”

สุวรรณหงส์จึงเล่าเรื่องราวทั้งหมดที่เกิดขึ้นให้พระเจ้าพรหมทัตต์ทรงสดับ ตั้งแต่การพบกันครั้งแรก การตักเตือนของตนเอง การหลอกลวงของพรานวิรท และการผิดสัญญา

เมื่อได้ฟังดังนั้น พระเจ้าพรหมทัตต์ก็ทรงกริ้วพรานวิรทเป็นอย่างยิ่ง

“เจ้าพราน! เจ้ากล้าดียังไงมาหลอกลวงเรา และทำร้ายสัตว์ผู้บริสุทธิ์เช่นนี้! เจ้าผิดสัญญาที่ให้ไว้กับหงส์ทองคำ เจ้าสมควรได้รับการลงโทษ!”

พระเจ้าพรหมทัตต์ทรงมีรับสั่งให้จับพรานวิรทไปลงโทษ และทรงให้ปล่อยสุวรรณหงส์เป็นอิสระ

“เจ้าหงส์ทองคำ เจ้าจงเป็นอิสระไปเถิด เราไม่ต้องการสิ่งใดที่จะได้มาด้วยการเบียดเบียนผู้อื่น”

สุวรรณหงส์รู้สึกซาบซึ้งในพระมหากรุณาธิคุณของพระเจ้าพรหมทัตต์เป็นอย่างยิ่ง มันกราบทูลลาพระองค์ และบินกลับไปยังป่าหิมพานต์

ตั้งแต่นั้นมา สุวรรณหงส์ก็ใช้ชีวิตอย่างมีความสุขในป่าหิมพานต์ โดยไม่เคยเข้าไปยุ่งเกี่ยวกับมนุษย์อีกเลย และเรื่องราวของสุวรรณหงส์ทองคำที่รอดพ้นจากเงื้อมมือของความโลภ ก็ถูกเล่าขานต่อไป เพื่อเป็นเครื่องเตือนใจให้ผู้คนละเว้นจากความเห็นแก่ตัว และดำรงชีวิตอยู่ด้วยความซื่อสัตย์สุจริต

คติธรรม

ความโลภเป็นบ่อเกิดแห่งความหายนะ การหลอกลวงผู้อื่นย่อมนำมาซึ่งผลกรรมที่เลวร้าย การยึดมั่นในคุณธรรมและความสัตย์จริงย่อมนำพาไปสู่ความสงบสุข

บารมีที่บำเพ็ญ

ในอดีตชาติ สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงบำเพ็ญบารมี คือ หิริโอตตัปปะ (ความละอายและความเกรงกลัวต่อบาป) และ ทานบารมี (การให้ การเสียสละ)