มหาโลณกชาดก

มหาโลณกชาดก

ครั้งหนึ่งในอดีตกาล ณ แคว้นกาสี มีเมืองแห่งหนึ่งชื่อว่า พาราณสี ในเมืองนั้นมีพระราชาผู้ทรงทศพิธราชธรรมปกครอง อาณาประชาราษฎร์อยู่เย็นเป็นสุข แต่ทว่า ในราชสำนักกลับมีเสนาบดีผู้หนึ่งนามว่า โลณกะ เป็นคนที่มีจิตใจคดโกง มักใหญ่ใฝ่สูง และมีเล่ห์เหลี่ยมแพรวพราว เขาคอยหาโอกาสที่จะยักยอกทรัพย์สินของแผ่นดินมาเป็นของตนเองอยู่เสมอ

วันหนึ่ง พระราชาทรงมีพระราชประสงค์จะทดสอบความซื่อสัตย์ของเหล่าเสนาบดี จึงมีพระดำรัสสั่งให้จัดงานเลี้ยงใหญ่โต และได้สั่งให้เหล่าเสนาบดีนำผลไม้และอาหารต่างๆ มาถวาย

เสนาบดีผู้ซื่อสัตย์ทั้งหลาย ต่างก็นำสิ่งของที่ดีที่สุดของตนมาถวายด้วยความตั้งใจจริง แต่โลณกะกลับคิดอุบายอันแยบยล เขานำเกลือจำนวนมากมาใส่ในผลไม้และอาหารที่ตนนำมาถวาย และคิดในใจว่า “หากพระราชาทรงรับประทานอาหารเหล่านี้ คงจะทรงระคายเคืองพระสร้อยพระศอ และคงจะไม่โปรดปรานเรา หากเป็นเช่นนั้น เราก็จะได้มีโอกาสนำสิ่งที่ดีกว่ามาถวายแทน และพระราชาคงจะทรงโปรดปรานเรายิ่งขึ้น”

เมื่อถึงเวลาเสด็จพระราชดำเนินมายังโรงพิธี พระราชาทรงทอดพระเนตรเห็นผลไม้และอาหารที่เหล่าเสนาบดีนำมาถวาย ก็ทรงสังเกตเห็นว่ามีบางส่วนที่ดูผิดปกติไป

พระราชาทรงตรัสถาม “ผลไม้และอาหารเหล่านี้ เหตุใดจึงมีรสชาติเค็มจัดเช่นนี้”

เหล่าเสนาบดีผู้ซื่อสัตย์ต่างก็กราบทูลว่า “พ่ะย่ะค่ะ อาหารเหล่านี้มาจากเสนาบดีโลณกะ เป็นผู้เตรียมมาถวาย”

พระราชาทรงทราบในทันทีว่าโลณกะมีเจตนาอันใด ทรงมีพระราชดำรัสสั่งให้โลณกะเข้ามาใกล้ แล้วตรัสถามด้วยพระสุรเสียงที่กริ้ว “โลณกะ เหตุใดเจ้าจึงนำเกลือมาใส่ในอาหารที่นำมาถวายเราเช่นนี้”

โลณกะรีบกราบทูลด้วยน้ำเสียงอ้อนวอน “พ่ะย่ะค่ะ หม่อมฉันเพียงแต่ต้องการให้พระองค์ทรงระลึกถึงรสชาติอันขมขื่นของความเค็ม เพื่อจะได้ทรงเห็นคุณค่าของรสชาติอื่นๆ ที่มีความกลมกล่อมยิ่งขึ้น หม่อมฉันหวังเพียงจะให้พระองค์ทรงโปรดปรานหม่อมฉันยิ่งขึ้นนะพ่ะย่ะค่ะ”

พระราชาทรงขัดพระอารมณ์ “เจ้ากล่าวอ้างเช่นนั้น แต่เราเห็นว่าเจ้าเพียงแต่ต้องการจะทำลายชื่อเสียงของเหล่าเสนาบดีผู้ซื่อสัตย์ และจะหาโอกาสใส่ร้ายป้ายสีพวกเขา เจ้าคิดว่าเราจะเชื่อคำพูดอันบิดเบือนของเจ้าเช่นนั้นหรือ”

พระโพธิสัตว์ในชาตินั้น ทรงเป็นพระราชาแห่งแคว้นกาสี ทรงดำริว่า “โลณกะผู้นี้มีจิตใจคดโกง และมีความทะเยอทะยานสูง หากเราไม่ลงโทษเขาเสียตั้งแต่บัดนี้ เขาจะต้องสร้างความเดือดร้อนให้แก่แผ่นดินต่อไป”

พระโพธิสัตว์จึงมีพระราชดำรัสสั่งให้ลงโทษโลณกะ ด้วยการให้เขาไปทำงานหนักในเหมืองเกลือ โดยให้เขาขุดเอาเกลือขึ้นมาให้ได้มากที่สุดตามจำนวนที่กำหนด

โลณกะต้องทำงานอย่างหนักในเหมืองเกลือ เขาต้องเผชิญกับแดดร้อนและฝุ่นละออง เขาได้ลิ้มรสความลำบากที่ตนเองไม่เคยประสบมาก่อน เขาได้เรียนรู้ว่า การยักยอกทรัพย์สินของแผ่นดิน และการคิดจะทำลายผู้อื่นนั้น นำมาซึ่งความทุกข์ทรมานเพียงใด

เมื่อโลณกะขุดเกลือได้ตามจำนวนที่กำหนดแล้ว พระราชาจึงทรงปล่อยตัวเขาไป แต่ก็ให้เขาออกจากราชการ และห้ามไม่ให้เขาเข้ามายุ่งเกี่ยวกับกิจการของแผ่นดินอีกต่อไป

หลังจากนั้น พระราชาได้ทรงแต่งตั้งเสนาบดีผู้ซื่อสัตย์ ให้เข้ามาดูแลราชการแทนที่โลณกะ และทรงปกครองแคว้นกาสีด้วยทศพิธราชธรรมต่อไป

โลณกะเมื่อถูกขับไล่ออกจากราชการ ก็ต้องไปใช้ชีวิตอย่างยากลำบาก เขาได้เรียนรู้บทเรียนอันล้ำค่าจากความผิดพลาดของตนเอง เขารู้สึกเสียใจในสิ่งที่ตนเองได้กระทำ และได้สาบานว่าจะไม่ทำเช่นนั้นอีก

เรื่องราวของโลณกะเป็นอุทาหรณ์สอนใจให้เห็นว่า การคิดคดโกง การยักยอกทรัพย์สินของแผ่นดิน และการคิดจะทำลายผู้อื่น ย่อมนำมาซึ่งความฉิบหายและความทุกข์ยากในที่สุด