มหาศีลชาดก

มหาศีลชาดก

ครั้งหนึ่งนานมาแล้ว ในสมัยที่พระโพธิสัตว์ทรงบำเพ็ญโพธิสมภาร เสด็จอุบัติเป็นพระโพธิสัตว์ผู้ทรงไว้ซึ่งศีลอันบริสุทธิ์ยิ่งกว่าสิ่งใด ทรงดำรงอยู่ในกรุงพาราณสีเป็นพระมหากษัตริย์นามว่า พระเจ้ามหาศีล ทรงเป็นพระมหากษัตริย์ที่เปี่ยมด้วยทศพิธราชธรรม ทรงปกครองอาณาประชาราษฎร์ด้วยทศพิธราชธรรมอันดีงาม ทรงเป็นที่รักและเคารพของเหล่าพสกนิกรทั่วทั้งแผ่นดิน

พระเจ้ามหาศีล ทรงมีพระราชอัธยาศัยที่งดงามยิ่งนัก โดยเฉพาะอย่างยิ่งในเรื่องของการรักษาศีล พระองค์ทรงยึดมั่นในศีล 5 ประการอย่างเคร่งครัด และมิเคยละเมิดแม้เพียงน้อยนิด ข่าวลือถึงพระเกียรติยศอันเลื่องลือเรื่องศีลอันบริสุทธิ์ของพระองค์ ได้แผ่ขยายไปทั่วทั้งชมพูทวีป จนเป็นที่กล่าวขานถึงในทุกอาณาจักร

ในครั้งนั้นเอง ณ กรุงโกสัมพี ซึ่งอยู่ห่างไกลออกไป มีพระมหากษัตริย์พระองค์หนึ่งนามว่า พระเจ้ากรุงโกสัมพี ทรงเป็นกษัตริย์ที่ทรงอำนาจ แต่กลับมีจิตใจคับแคบ เต็มไปด้วยความริษยา และความทะเยอทะยาน เมื่อทรงได้ยินถึงพระเกียรติยศอันสูงส่งของพระเจ้ามหาศีล โดยเฉพาะอย่างยิ่งเรื่องศีลอันบริสุทธิ์นั้น พระองค์กลับรู้สึกไม่พอพระทัย และบังเกิดความอิจฉาริษยาอย่างรุนแรง

พระเจ้ากรุงโกสัมพี ทรงครุ่นคิดด้วยความขุ่นเคืองพระทัยว่า:

"ไฉนเลยกษัตริย์แห่งพาราณสี จะมีชื่อเสียงเลื่องลือไปทั่วถึงเพียงนี้เล่า เพียงเพราะรักษาศีลอันใดกัน? หรือว่าศีลนั้นจะมีอานุภาพยิ่งใหญ่ถึงเพียงนั้น? ข้าฯ เป็นถึงกษัตริย์ผู้มีอำนาจ เหตุใดจึงไม่เคยมีผู้ใดกล่าวขานถึงข้าฯ เยี่ยงนั้น? ข้าฯ จะต้องพิสูจน์ให้ประจักษ์ว่า ศีลนั้นหาใช่สิ่งที่จะทำให้ผู้คนสรรเสริญได้มากไปกว่าอำนาจของข้าฯ!"

ด้วยความคิดอันมืดบอดนั้น พระเจ้ากรุงโกสัมพี จึงทรงมีพระบัญชาให้เหล่าเสนาอำมาตย์เตรียมการใหญ่ เพื่อที่จะเดินทางไปกรุงพาราณสี และจะทำการท้าทายพระเจ้ามหาศีล ในเรื่องศีลอันบริสุทธิ์ของพระองค์

เมื่อถึงกำหนดเวลา พระเจ้ากรุงโกสัมพี ก็ทรงนำทัพอันเกรียรียงไกร ยกพลมาถึงกรุงพาราณสี ทรงส่งสารท้าทายมายังพระเจ้ามหาศีล โดยมีใจความว่า:

"ข้าฯ พระเจ้ากรุงโกสัมพี ผู้ทรงอำนาจแห่งทิศปัจจิม ขอท้าทายพระเจ้ามหาศีล แห่งกรุงพาราณสี ผู้ที่ว่ากันว่าทรงไว้ซึ่งศีลอันบริสุทธิ์ยิ่งกว่าสิ่งใด! หากท่านแน่ใจในศีลอันนั้นจริง จงมาพิสูจน์ต่อหน้าข้าฯ และปวงชนทั้งหลายในวันนี้! ข้าฯ จะพิสูจน์ให้เห็นว่า อำนาจของข้าฯ ยิ่งใหญ่กว่าสิ่งใดในโลก!"

เมื่อพระเจ้ามหาศีล ได้รับสารท้าทายนั้น พระองค์มิได้ทรงแสดงความขุ่นเคือง หรือความกริ้วแต่อย่างใด กลับทรงมีพระทัยที่สงบ และทรงมั่นพระทัยในพระองค์เอง พระองค์ทรงเรียกประชุมเหล่าเสนาบดี และตรัสว่า:

"เป็นสิ่งที่น่าอัศจรรย์ใจยิ่งนัก ที่พระเจ้ากรุงโกสัมพี ทรงมีจิตใจอันเต็มไปด้วยความริษยาและความขุ่นเคือง หากเป็นเรา เราจักไม่กระทำการเช่นนี้ แต่เมื่อพระองค์ทรงประสงค์จะพิสูจน์ เราก็พร้อมที่จะแสดงให้ประจักษ์ถึงความบริสุทธิ์แห่งศีลของเรา"

พระเจ้ามหาศีล ทรงมีพระบัญชาให้เตรียมพระราชวัง และลานประลองอันกว้างใหญ่ เพื่อต้อนรับพระเจ้ากรุงโกสัมพี และเหล่าทหาร ทรงมีรับสั่งให้จัดเตรียมเครื่องดื่ม และอาหารอันเลิศรสสำหรับต้อนรับแขกผู้มาเยือน แม้ว่าจะทราบดีว่าพระเจ้ากรุงโกสัมพี มิได้มาด้วยเจตนาอันดี

เมื่อพระเจ้ากรุงโกสัมพี เสด็จมาถึงลานประลอง พระองค์ทรงมองพระเจ้ามหาศีล ด้วยสายตาที่เต็มไปด้วยการดูถูกเหยียดหยาม พระองค์ทรงแสดงท่าทีเย่อหยิ่ง และกล่าวว่า:

"พระเจ้ามหาศีล! จงอย่าได้ประมาท! ข้าฯ มาที่นี่เพื่อพิสูจน์ว่า ศีลของท่านนั้นมิใช่สิ่งที่จะทำให้กษัตริย์ผู้ยิ่งใหญ่เป็นที่นับถือได้! จงพิสูจน์ตนเองต่อหน้าข้าฯ และเหล่าทวยราษฎร์ผู้มาประชุมกันในวันนี้!"

พระเจ้ามหาศีล ทรงแย้มพระสรวลอย่างสงบ และตรัสตอบว่า:

"พระเจ้ากรุงโกสัมพี! เราไม่เคยคิดที่จะประมาทอำนาจของพระองค์ แต่เราเชื่อมั่นในอำนาจแห่งศีลที่เราได้บำเพ็ญมาตลอดชีวิต หากท่านปรารถนาจะพิสูจน์ ขอเชิญท่านถามสิ่งใดก็ได้ ที่เกี่ยวข้องกับศีลของเรา"

พระเจ้ากรุงโกสัมพี ทรงยิ้มเยาะ และเริ่มตั้งคำถามที่เต็มไปด้วยเล่ห์เหลี่ยม และการหลอกลวง โดยหวังจะจับผิดพระเจ้ามหาศีล พระองค์ทรงถามถึงการกระทำในอดีต การใช้ชีวิตประจำวัน และแม้กระทั่งความคิดในใจ

พระเจ้ามหาศีล ทรงตอบคำถามทุกข้ออย่างใจเย็น และตรงไปตรงมา ด้วยความบริสุทธิ์แห่งพระทัย พระองค์ทรงเล่าถึงการละเว้นจากการเบียดเบียนสัตว์ การไม่พูดเท็จ การไม่ดื่มสุรา และการรักษาศีลข้ออื่นๆ อย่างเคร่งครัด พระองค์ทรงเล่าถึงวิธีการปกครองอาณาประชาราษฎร์ด้วยเมตตาธรรม ไม่เบียดเบียนผู้ใด การให้ทานแก่ผู้ยากไร้ และการปรองดองผู้คน

ในขณะที่พระเจ้ามหาศีล ทรงเล่า พระองค์ได้ทรงยกตัวอย่างเหตุการณ์ในอดีตมากมาย ที่แสดงถึงความเสียสละ และการรักษาศีลอันบริสุทธิ์ของพระองค์

ครั้งหนึ่ง พระเจ้ามหาศีล ทรงเล่าว่า:

"เมื่อครั้งเรายังทรงพระเยาว์ มีพราหมณ์ผู้หนึ่งนำลูกของตนมาถวายให้เราเลี้ยงดู เพราะเห็นว่าเราทรงมีบุญญาธิการมาก แต่เมื่อเราเติบโตขึ้นจนมีพระกำลัง เราทราบข่าวว่าพราหมณ์ผู้นั้น จะนำลูกแกะไปบูชายัญ เราจึงทรงรีบไปห้ามปรามพราหมณ์ และขอให้ปล่อยชีวิตลูกแกะไป ท้ายที่สุด เราก็ได้ให้ทรัพย์สินแก่พราหมณ์ผู้นั้น เพื่อให้เขาเลิกบูชายัญด้วยชีวิตสัตว์"

อีกครั้งหนึ่ง พระเจ้ามหาศีล ทรงเล่าว่า:

"เมื่อครั้งเกิดทุพภิกขภัยครั้งใหญ่ในแผ่นดิน ประชาชนอดอยากอย่างแสนสาหัส เราได้ทรงแบ่งปันพระราชทรัพย์ และเสบียงอาหารที่มีอยู่ทั้งหมด ให้แก่ประชาชน จนแม้แต่พระราชวังของเราเองก็แทบจะไม่มีเสบียงเหลือ แต่เราก็ไม่เคยเสียดาย เพราะเห็นว่าชีวิตของพสกนิกรนั้น มีค่ามากกว่าทรัพย์สินใดๆ"

พระเจ้ามหาศีล ทรงเล่าต่อไปถึงเหตุการณ์ที่พระองค์ทรงต้องเสียสละพระองค์เอง เพื่อรักษาชีวิตของผู้อื่น ในครั้งหนึ่ง พระองค์ทรงเล่าว่า:

"มีคนป่าเข้ามาทำร้ายชาวบ้าน เราเห็นดังนั้น จึงทรงออกไปเผชิญหน้ากับคนป่านั้นเพียงลำพัง และได้ใช้ปัญญาของเรา อธิบายให้เขาเห็นถึงความผิดของการเบียดเบียนผู้อื่น จนเขายอมวางอาวุธ และสำนึกผิด จนในที่สุด เขาได้กลายเป็นคนดีของสังคม"

ขณะที่พระเจ้ามหาศีล ทรงเล่า แต่ละเรื่อง แต่ละราว พระเจ้ากรุงโกสัมพี ก็เริ่มมีสีหน้าซีดเผือดลงเรื่อยๆ คำถามของพระองค์นั้นเต็มไปด้วยความริษยา แต่คำตอบของพระเจ้ามหาศีล กลับเต็มไปด้วยความจริงใจ และความบริสุทธิ์แห่งพระทัย แม้แต่เหล่าเสนาอำมาตย์ของพระเจ้ากรุงโกสัมพี เอง ก็เริ่มมองพระเจ้ามหาศีล ด้วยความเลื่อมใส

เมื่อพระเจ้ามหาศีล ทรงเล่าจบ พระเจ้ากรุงโกสัมพี ก็ทรงนิ่งเงียบไป ด้วยทรงทราบดีว่าพระองค์มิอาจหาข้อผิดพลาดใดๆ ในการกระทำ และคำกล่าวของพระเจ้ามหาศีล ได้เลย ศีลอันบริสุทธิ์ของพระเจ้ามหาศีล นั้น เป็นประจักษ์แก่สายตาของทุกคน

พระเจ้ากรุงโกสัมพี ทรงรู้สึกละอายพระทัยอย่างยิ่ง พระองค์ทรงก้มหน้าลง และกล่าวด้วยเสียงอันแผ่วเบาว่า:

"พระเจ้ามหาศีล! ข้าพเจ้ามาผิดแล้ว! ข้าพเจ้าถูกความริษยาบังตา จนไม่เห็นคุณค่าแห่งศีลอันบริสุทธิ์ของพระองค์ วันนี้ ข้าพเจ้าได้ประจักษ์แล้วว่า ศีลนั้นมีพลังยิ่งใหญ่กว่าอำนาจใดๆ ในโลก ข้าพเจ้าขออภัยต่อพระองค์ และขอเรียนรู้จากพระองค์"

พระเจ้ามหาศีล ทรงลุกขึ้น และเสด็จเข้าไปหาพระเจ้ากรุงโกสัมพี ทรงวางพระหัตถ์บนพระอังสาของพระเจ้ากรุงโกสัมพี และตรัสว่า:

"พระเจ้ากรุงโกสัมพี! ความผิดพลาดนั้นเกิดขึ้นได้กับทุกคน สิ่งสำคัญคือการตระหนักรู้ และแก้ไข สิ่งที่ท่านได้เห็นในวันนี้ คือผลแห่งการบำเพ็ญศีลอันบริสุทธิ์ของเรา หากท่านปรารถนาจะให้ประชาชนของท่านมีความสุข และมีความสงบ ท่านจงเริ่มต้นจากการรักษาศีลของท่านให้บริสุทธิ์เช่นกัน"

พระเจ้ากรุงโกสัมพี ทรงซาบซึ้งในพระเมตตาของพระเจ้ามหาศีล อย่างยิ่ง พระองค์ทรงสัญญาว่า จะกลับไปปกครองอาณาจักรของพระองค์ด้วยทศพิธราชธรรม และจะรักษาศีลให้บริสุทธิ์เช่นเดียวกับพระเจ้ามหาศีล

หลังจากนั้น พระเจ้ากรุงโกสัมพี ก็ทรงนำทัพกลับไปยังกรุงโกสัมพี และทรงเริ่มต้นเปลี่ยนแปลงการปกครองของพระองค์ ให้เป็นไปในทางที่ถูกที่ควร ทรงปกครองประชาชนด้วยความเมตตาธรรม และทรงให้ความสำคัญกับการรักษาศีล

ส่วนพระเจ้ามหาศีล ก็ทรงปกครองกรุงพาราณสีต่อไปด้วยทศพิธราชธรรม และทรงเป็นแบบอย่างอันดีงามแห่งการรักษาศีลอันบริสุทธิ์ตลอดไป ชาตกาลนี้ได้สอนให้เห็นถึงพลังแห่งศีลธรรม ที่สามารถเอาชนะความริษยา อำนาจ และความมืดบอดแห่งจิตใจได้

คติธรรม

ศีลอันบริสุทธิ์ย่อมนำมาซึ่งความสงบสุข ความเจริญรุ่งเรือง และเป็นที่เคารพยำเกรงของผู้คน มากกว่าอำนาจหรือทรัพย์สินใดๆ

บารมีที่บำเพ็ญ

พระโพธิสัตว์ทรงบำเพ็ญ ทานบารมี (การเสียสละแบ่งปัน), ศีลบารมี (การรักษาศีลอย่างเคร่งครัด), เนกขัมมบารมี (การละวางความสุขทางโลก), ปัญญาบารมี (การใช้ปัญญาในการแก้ปัญหา) และ ขันติบารมี (ความอดทนอดกลั้น) ในชาตินี้