สุมังคลชาดก

สุมังคลชาดก

ครั้งหนึ่งนานมาแล้ว ในสมัยที่พระโพธิสัตว์ทรงบำเพ็ญสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ในชาติภพนั้น พระองค์ทรงอุบัติเป็น พราหมณ์ผู้มีปัญญา นามว่า สุมังคละ ท่านเป็นผู้ที่ฉลาดเฉลียว รอบรู้ในตำราพรหมณ์ศาสตร์ทั้งหลาย และเป็นที่เคารพนับถือของคนทั่วไปในแคว้นนั้น

สุมังคละพราหมณ์มีครอบครัวที่อบอุ่น ภรรยาของท่านเป็นหญิงสาวผู้มีรูปโฉมงดงามและมีกิริยามารยาทอันอ่อนหวาน ชื่อว่า สุภัททา ทั้งสองครองรักกันด้วยความรักใคร่ปรองดอง มีบุตรธิดาที่น่ารักหลายคน ชีวิตของพวกเขาสมบูรณ์พูนสุขตามอัตภาพ

วันหนึ่ง ขณะที่สุมังคละพราหมณ์กำลังนั่งอยู่ ณ ศาลาใหญ่ริมแม่น้ำ เขาได้เห็น ชายหนุ่มผู้หนึ่ง กำลังนั่งร้องไห้สะอึกสะอื้นอยู่เพียงลำพัง ด้วยความสงสัยและเมตตา สุมังคละจึงเข้าไปสอบถามด้วยน้ำเสียงอันอ่อนโยน

"ดูก่อนพ่อหนุ่ม เหตุใดเจ้าจึงมีทุกข์ถึงเพียงนี้ มีสิ่งใดที่พอจะให้ข้าพเจ้าช่วยเหลือได้บ้างเล่า"

ชายหนุ่มเงยหน้าขึ้นมองสุมังคละพราหมณ์ ดวงตาแดงก่ำไปด้วยน้ำตา เขากล่าวด้วยเสียงสั่นเครือ

"ท่านผู้เจริญ ข้าพเจ้าคือ มังคลกุมาร เป็นโอรสของกษัตริย์แห่งแคว้นโกสล ข้าพเจ้าได้ทำความผิดพลาดอันใหญ่หลวงต่อบิดาของข้าพเจ้า ด้วยความโกรธและความประมาท ทำให้บิดาขับไล่ข้าพเจ้าออกจากเมือง ข้าพเจ้าไร้ที่พึ่ง ไร้ญาติขาดมิตร ต้องระหกระเหินมาถึงที่นี่"

สุมังคละพราหมณ์ฟังเรื่องราวของมังคลกุมารแล้ว ก็รู้สึกเห็นใจเป็นอย่างยิ่ง เขาพิจารณาเห็นว่าชายหนุ่มผู้นี้มีรูปสมบัติและกิริยาสง่างาม แม้จะอยู่ในสภาพที่ตกทุกข์ได้ยากก็ตาม

"อย่าได้เสียใจไปเลย พ่อหนุ่ม ความผิดพลาดนั้นย่อมเกิดขึ้นได้กับทุกคน สิ่งสำคัญคือเราจะเรียนรู้จากมันและไม่ทำผิดซ้ำอีก หากเจ้าไม่รังเกียจ ข้าพเจ้าขอรับเจ้าไว้เป็นเสมือนบุตรคนหนึ่ง จะเลี้ยงดูเจ้าให้อยู่สุขสบาย"

มังคลกุมารรู้สึกซาบซึ้งในน้ำใจของสุมังคละพราหมณ์เป็นล้นพ้น เขาจึงยอมรับความช่วยเหลือ และใช้ชีวิตอยู่ที่บ้านของสุมังคละพราหมณ์

วันเวลาผ่านไป สุมังคละพราหมณ์ได้สอนวิชาความรู้ต่างๆ แก่มังคลกุมาร ทั้งการอ่านเขียน การปกครอง การทหาร รวมถึงสอนสั่งถึงเรื่องศีลธรรมและคุณธรรม เขาปฏิบัติต่อมังคลกุมารเหมือนบุตรแท้ๆ ราวกับว่าเขาไม่มีความแตกต่างจากบุตรคนอื่นๆ เลย

ในขณะเดียวกัน สุภัททาภรรยาของสุมังคละก็เอ็นดูมังคลกุมารเป็นอย่างมาก นางคอยดูแลป้อนข้าวป้อนน้ำ ชวนพูดคุยปลอบโยน และห่วงใยราวกับบุตรชายคนหนึ่ง

แม้จะได้รับการดูแลอย่างดี มังคลกุมารก็ยังคงรู้สึกผิดต่อบิดาของตนอยู่เสมอ เขาเฝ้าคิดถึงบ้านเมือง และรอคอยโอกาสที่จะได้กลับไปขอขมาพระบิดา

วันหนึ่ง ขณะที่สุมังคละพราหมณ์กำลังสั่งสอนมังคลกุมารอยู่เรื่องการพิจารณาความเหมาะสมของบุคคล เขาได้กล่าวเตือนสติมังคลกุมารว่า

"ดูก่อนลูกรัก การคบหาคนนั้น สำคัญยิ่งนัก ควรเลือกคบคนที่ประพฤติดี มีศีลธรรม และมีปัญญา หากคบคนพาล อาจนำพาความเดือดร้อนมาสู่ตนได้ เหมือนดังน้ำที่ใสสะอาด หากมีสิ่งสกปรกเจือปน ก็จะพลอยขุ่นมัวไปด้วย"

มังคลกุมารได้ฟังคำสอนของสุมังคละพราหมณ์ ก็เกิดความเข้าใจลึกซึ้ง เขาก้มลงกราบสุมังคละพราหมณ์ด้วยความเคารพ

"ท่านพ่อ ข้าพเจ้าจะจดจำคำสอนนี้ไว้ จะประพฤติตนให้สมกับที่ท่านพ่อได้เมตตาอบรมสั่งสอนมา"

กาลเวลาผันผ่านไป ความดีของสุมังคละพราหมณ์และความตั้งใจของมังคลกุมาร ก็ได้ปรากฏแก่สายตาของคนทั่วไป

ในครั้งนั้นเอง พระราชาแห่งแคว้นโกสล ซึ่งเป็นพระบิดาของมังคลกุมาร ทรงระลึกถึงพระโอรสอยู่เสมอ ด้วยความที่พระองค์ทรงมีพระทัยที่เมตตา และได้ทรงทราบข่าวคราวเกี่ยวกับความประพฤติของมังคลกุมารว่าได้ไปอาศัยอยู่กับพราหมณ์ผู้มีศีลธรรมคนหนึ่ง และได้ประพฤติตนเป็นคนดี

พระราชาจึงทรงมีพระบัญชาให้ทหารออกตามหามังคลกุมาร

เมื่อทหารสืบจนพบว่ามังคลกุมารอยู่ที่บ้านของสุมังคละพราหมณ์แล้ว ก็ได้รีบนำความไปกราบทูลพระราชา

พระราชาทรงปลาบปลื้มพระทัยเป็นอย่างยิ่ง จึงมีพระบัญชาให้จัดเตรียมขบวนเสด็จไปรับมังคลกุมารกลับคืนสู่เมือง

เมื่อขบวนเสด็จมาถึง สุมังคละพราหมณ์และครอบครัวก็ตกใจ แต่เมื่อทราบว่าเป็นพระบรมราชโองการของพระราชา ก็รีบออกไปรับเสด็จ

พระราชาทอดพระเนตรเห็นมังคลกุมารอยู่ในสภาพที่สมบูรณ์ดี และทราบว่าได้รับการดูแลจากสุมังคละพราหมณ์เป็นอย่างดี ก็ทรงมีพระเมตตาต่อสุมังคละพราหมณ์เป็นอย่างยิ่ง

"ท่านพราหมณ์ ข้าพเจ้าขอขอบใจท่านเป็นอย่างยิ่ง ที่ได้ดูแลพระโอรสของข้าพเจ้าเป็นอย่างดี ท่านมีบุญคุณต่อข้าพเจ้ามาก"

สุมังคละพราหมณ์ก้มลงกราบทูล

"ถวายพระพร มหาบพิตร ความเมตตาของพระองค์เป็นที่ประจักษ์ ข้าพเจ้าเพียงแต่ทำหน้าที่ของตนเองตามที่ได้รับคำสั่งสอนมา"

มังคลกุมารได้กราบทูลขอขมาพระบิดา และพระราชาทรงอภัยโทษให้

หลังจากนั้น พระราชาทรงเชิญสุมังคละพราหมณ์และครอบครัวเข้าสู่เมือง และทรงพระราชทานยศตำแหน่งให้แก่สุมังคละพราหมณ์

สุมังคละพราหมณ์ได้รับใช้ราชการด้วยความซื่อสัตย์ และใช้ความรู้ความสามารถที่ตนมีในการบริหารบ้านเมือง ทำให้บ้านเมืองสงบสุข ประชาชนอยู่เย็นเป็นสุข

เมื่อสุมังคละพราหมณ์สิ้นอายุขัย ก็ได้ไปเกิดในสวรรค์ชั้นดาวดึงส์

คติธรรม

นิทานเรื่องนี้สอนให้เราเห็นถึงความสำคัญของ การให้อภัย และ การเสียสละ สุมังคละพราหมณ์ได้แสดงถึงน้ำใจอันประเสริฐในการช่วยเหลือผู้ตกทุกข์ได้ยาก โดยไม่หวังผลตอบแทน และได้อบรมสั่งสอนด้วยความรักและปัญญา

นอกจากนี้ ยังสอนให้เห็นถึง คุณค่าของมิตรภาพ และ ความกตัญญู มังคลกุมารได้แสดงถึงความสำนึกผิดต่อบิดา และมีความผูกพันอันลึกซึ้งกับผู้มีพระคุณ

อีกประการหนึ่ง คือ การเลือกคบคน ดังที่สุมังคละพราหมณ์ได้สอนไว้ การคบคนดี ย่อมนำพาเราไปสู่สิ่งที่ดีงาม

บารมีที่บำเพ็ญ

พระโพธิสัตว์ในชาตินี้ ได้บำเพ็ญ ทานบารมี ด้วยการช่วยเหลือมังคลกุมาร และ ศีลบารมี ด้วยการประพฤติตนเป็นคนดี มีศีลธรรม

นอกจากนี้ ยังได้บำเพ็ญ ปัญญาบารมี ด้วยการสั่งสอนมังคลกุมาร และ ขันติบารมี ด้วยการอดทนต่อความยากลำบากต่างๆ

การกระทำอันประเสริฐเหล่านี้ ล้วนเป็นส่วนหนึ่งของการบำเพ็ญบารมี เพื่อการตรัสรู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าในที่สุด