อัคคิทสชาดก

อัคคิทสชาดก

กาลครั้งหนึ่งนานมาแล้ว เมื่อครั้งที่พระโพธิสัตว์ทรงเวียนว่ายตายเกิดเป็นพราหมณ์ผู้มีปัญญาเฉลียวฉลาด อาศัยอยู่ในเมืองพาราณสี เมืองหลวงอันรุ่งเรืองแห่งแคว้นมคธ ท่านมีชื่อเสียงเลื่องลือไปทั่วสารทิศถึงความรู้ความสามารถในการทำนายทายทัก การประกอบพิธีกรรม และการแสวงหาความรู้ทางโลก

วันหนึ่ง ขณะที่ท่านพราหมณ์กำลังนั่งใคร่ครวญถึงสัจธรรมแห่งชีวิต จู่ๆ ก็มีเสียงประกาศก้องไปทั่วเมืองว่า พระราชาแห่งแคว้นโกศล ซึ่งเป็นมหานครอันยิ่งใหญ่อีกแห่งหนึ่ง กำลังมีพระราชประสงค์จะจัดงานเฉลิมฉลองครั้งใหญ่ ด้วยการบูชายัญอันศักดิ์สิทธิ์เพื่อความเป็นสิริมงคลแก่ราชอาณาจักร และได้มีประกาศเชิญชวนเหล่าพราหมณ์ผู้ทรงภูมิปัญญาจากทั่วทุกสารทิศ ให้มาเข้าร่วมในพิธีกรรมอันยิ่งใหญ่นี้

ข่าวนี้แพร่กระจายไปอย่างรวดเร็ว ดุจไฟลามทุ่ง พราหมณ์หนุ่มผู้ทะเยอทะยานและเปี่ยมด้วยความใฝ่รู้ก็พลันมีความคิดผุดขึ้นในใจ “นี่คือโอกาสอันดี ที่ข้าจะได้แสดงความสามารถ และสั่งสมบุญกุศลอันยิ่งใหญ่”

ด้วยความมุ่งมั่น พราหมณ์หนุ่มได้เตรียมตัวอย่างดี เขาจัดหาเครื่องสังเวยอันสมบูรณ์แบบ รวบรวมคัมภีร์ศักดิ์สิทธิ์ และออกเดินทางสู่เมืองสาวัตถี เมืองหลวงของแคว้นโกศล ระหว่างทาง เขาได้พบกับพราหมณ์อีกหลายท่านที่กำลังเดินทางไปร่วมพิธีเช่นกัน แต่ละท่านล้วนมีความรู้ความสามารถที่น่าประทับใจ

เมื่อเดินทางถึงเมืองสาวัตถี ภาพอันน่าตื่นตาตื่นใจก็ปรากฏแก่สายตาผู้คนเนืองแน่น เหล่าพราหมณ์ผู้ทรงเกียรติทั่วแคว้น ต่างมารวมตัวกันที่ลานพิธีศักดิ์สิทธิ์ หน้าพระราชวังอันโอ่อ่า พระราชาแห่งแคว้นโกศล ทรงประทับอยู่บนพระแท่นทองคำ ท่ามกลางข้าราชบริพารและเหล่าเสนาบดี

พิธีกรรมเริ่มต้นขึ้นอย่างขลังและศักดิ์สิทธิ์ พราหมณ์แต่ละท่านต่างได้แสดงความรู้ความสามารถในการสวดมนต์ การอธิษฐาน และการประกอบพิธีตามแบบแผนที่สืบทอดกันมานาน พราหมณ์หนุ่มของเราก็เช่นกัน เขาได้ใช้ความรู้ทั้งหมดที่มี สวดอ้อนวอนต่อเทพเจ้า และถวายเครื่องสังเวยด้วยความตั้งใจอันบริสุทธิ์

ขณะที่พิธีกรรมดำเนินไปอย่างราบรื่น จู่ๆ ก็มีเสียงประกาศจากพระราชา “เราได้สังเกตเห็นความตั้งใจอันแน่วแน่ของพราหมณ์ทุกท่านในการประกอบพิธีนี้ แต่เรายังมีความกังวลใจอยู่เล็กน้อย”

พระราชาทรงมีพระราชดำรัสต่อไปว่า “เราปรารถนาที่จะได้ทราบถึงสิ่งที่จะเกิดขึ้นในอนาคต เพื่อเตรียมพร้อมรับมือกับภัยพิบัติต่างๆ ที่อาจเกิดขึ้นกับอาณาจักรของเรา และเพื่อความมั่นคงสงบสุขของประชาชน เราจึงใคร่ขอเชิญชวนพราหมณ์ผู้ใดก็ตาม ที่สามารถทำนายอนาคตได้อย่างแม่นยำและถูกต้องที่สุด มารับตำแหน่งที่ปรึกษาประจำราชสำนักของเรา”

เหล่าพราหมณ์ทั้งหลายต่างพากันกระซิบกระซาบ บางท่านก็แสดงความภาคภูมิใจในความสามารถของตน แต่ก็มีบางท่านที่แสดงความกังวลใจ เพราะการทำนายอนาคตนั้นเป็นเรื่องที่ยากลำบากและต้องอาศัยปัญญาอันสูงส่ง

ทันใดนั้น พราหมณ์หนุ่มผู้ซึ่งต่อมาคือพระโพธิสัตว์ ก็ลุกขึ้นยืนอย่างสง่างาม

“ข้าพระพุทธเจ้า พราหมณ์น้อย ขอถวายพระพรแด่สมเด็จพระราชาธิบดี ข้าพระพุทธเจ้าเชื่อมั่นว่า ข้าพระพุทธเจ้าสามารถทำนายอนาคตได้”

คำกล่าวของพราหมณ์หนุ่มทำให้เหล่าพราหมณ์อาวุโสหลายท่านอดที่จะแสดงความฉงนฉงายไม่ได้

“เจ้าหนุ่มน้อย เจ้ามีความมั่นใจเกินไปหรือไม่ การทำนายอนาคตนั้นเป็นเรื่องที่ต้องอาศัยประสบการณ์และปัญญาอันลึกซึ้ง” พราหมณ์อาวุโสท่านหนึ่งกล่าว

พราหมณ์หนุ่มยิ้มอย่างสุภาพ

“ข้าพระพุทธเจ้ามิได้กล่าวโอ้อวด แต่ด้วยบุญญาธิการและปัญญาที่ข้าพระพุทธเจ้าได้รับมา ข้าพระพุทธเจ้าเชื่อว่าสามารถตอบคำถามของพระองค์ได้”

พระราชาทรงแย้มสรวล

“ดี! ถ้าเช่นนั้น จงแสดงความสามารถของเจ้าให้เราเห็น เราจะถามคำถามที่สำคัญยิ่ง”

พระราชาทรงตรัสถามว่า

“อันว่าไฟนั้น เมื่อถูกเติมเชื้อ ย่อมลุกโชนมากขึ้นตามปริมาณของเชื้อที่ใส่เข้าไป แต่ถ้าเราต้องการจะดับไฟนั้น เราควรจะทำอย่างไร?”

เหล่าพราหมณ์ทั้งหลายพากันครุ่นคิดถึงคำถามนี้ บางท่านก็พยักหน้าเห็นด้วยกับเหตุผลเกี่ยวกับไฟ แต่คำถามหลังกลับทำให้พวกเขาสับสน

พราหมณ์หนุ่มน้อมกายลง

“ข้าพระพุทธเจ้า ขอทูลตอบว่า การจะดับไฟนั้น เราควรจะดับที่ต้นเหตุ คือการตัดเชื้อเพลิงที่ทำให้ไฟลุกลาม”

พระราชาทรงพยักพระพักตร์

“ถูกต้อง! แต่ยังมีวิธีอื่นอีกหรือไม่?”

พราหมณ์หนุ่มน้อมกายลงอีกครั้ง

“ข้าพระพุทธเจ้า ขอทูลตอบว่า เราสามารถดับไฟได้อีกวิธีหนึ่ง คือการไม่เติมเชื้อเพลิงให้ไฟนั้น หรือที่เรียกว่า ‘การดับไฟด้วยการไม่ปรุงแต่ง’ เปรียบเสมือนจิตใจของมนุษย์ หากเราปล่อยให้กิเลสตัณหาเป็นเชื้อเพลิง ไฟแห่งความโลภ โกรธ หลง ก็จะลุกลามเผาผลาญเราให้มอดไหม้ แต่หากเราไม่เติมเชื้อเพลิงเหล่านั้น ปล่อยวาง และไม่ปรุงแต่งจิตใจ เราก็จะสามารถดับไฟแห่งกิเลสตัณหาได้”

พระราชาทรงประหลาดพระทัยในปัญญาอันลึกซึ้งของพราหมณ์หนุ่ม

“น่าอัศจรรย์ใจยิ่งนัก! เจ้ามีความรู้ความเข้าใจอย่างถ่องแท้ทั้งในเรื่องทางโลกและทางธรรม”

พระราชาทรงตรัสถามต่ออีก

“แล้วถ้ามีคนสองคนกำลังทะเลาะวิวาทกันอยู่ เราควรจะทำอย่างไร?”

พราหมณ์หนุ่มน้อมกายลง

“ข้าพระพุทธเจ้า ขอทูลตอบว่า หากจะให้ความขัดแย้งสงบลง เราควรจะหยุดการต่อว่า ตำหนิ หรือการยั่วยุใดๆ ที่จะทำให้สถานการณ์เลวร้ายลง เปรียบเสมือนการดับไฟ เราไม่ควรเติมเชื้อเพลิงให้แก่ความขัดแย้งนั้น”

พระราชาทรงพอพระทัยเป็นอย่างยิ่ง

“เจ้าช่างมีปัญญาเฉลียวฉลาดเหลือเกิน! เราจะแต่งตั้งเจ้าให้เป็นที่ปรึกษาประจำราชสำนักของเรา”

พราหมณ์หนุ่มรับตำแหน่งด้วยความยินดี และได้ปฏิบัติหน้าที่อย่างเต็มความสามารถ สร้างความสงบสุขและความเจริญรุ่งเรืองให้กับแคว้นโกศล

ในเวลาต่อมา พระราชาแห่งแคว้นโกศลทรงมีพระราชประสงค์ที่จะจัดงานเลี้ยงใหญ่ เพื่อเฉลิมฉลองความสำเร็จของอาณาจักร และได้เชิญเหล่าพราหมณ์ผู้ทรงเกียรติจากทั่วทุกสารทิศ มาร่วมงาน

ในงานเลี้ยง พราหมณ์หนุ่มผู้เป็นที่ปรึกษา ได้สังเกตเห็นความประพฤติของพราหมณ์บางท่านที่ดูไม่เหมาะสม เขาสังเกตเห็นพราหมณ์บางคนกำลังแอบหยิบฉวยอาหารจากโต๊ะ หรือกำลังดื่มสุราจนเสียกิริยา

พราหมณ์หนุ่มจึงเข้าไปกราบทูลพระราชา

“ข้าพระพุทธเจ้า ขอทูลพระกรุณา พระองค์ทรงสังเกตเห็นพฤติกรรมของเหล่าพราหมณ์บางท่านหรือไม่? พวกเขากำลังทำสิ่งที่ไม่สมควรในงานเลี้ยงอันทรงเกียรตินี้”

พระราชาทรงทอดพระเนตรไปยังเหล่าพราหมณ์ และทรงเห็นด้วยกับสิ่งที่พราหมณ์หนุ่มกราบทูล

พระราชาทรงมีพระราชดำรัสไปยังเหล่าพราหมณ์ทั้งหมด

“บัดนี้ ได้เวลาอันสมควรแล้วที่เราจะขอบคุณทุกท่านที่มาร่วมงานเลี้ยงนี้ เราจะมอบรางวัลอันมีค่าให้แก่ทุกท่าน แต่เราจะมอบรางวัลพิเศษให้กับท่านผู้ใดก็ตาม ที่สามารถนำ ‘เปลวเพลิงแห่งความชั่วร้าย’ ออกไปจากใจได้”

เมื่อได้ยินเช่นนั้น เหล่าพราหมณ์ต่างพากันมองหน้ากัน บ้างก็ตกใจ บ้างก็อาย

พราหมณ์หนุ่มผู้เป็นที่ปรึกษา ได้กล่าวขึ้น

“ข้าพระพุทธเจ้า ขอทูลตอบว่า ‘เปลวเพลิงแห่งความชั่วร้าย’ นั้นก็คือ กิเลสตัณหา ความโลภ โกรธ หลง ที่แฝงอยู่ในใจของทุกคน หากเราสามารถดับเปลวเพลิงเหล่านั้นได้ เราก็จะได้รับรางวัลอันประเสริฐที่สุด”

เหล่าพราหมณ์ทั้งหลายได้แต่เงียบงัน ไม่สามารถตอบคำถามใดๆ ได้

พระราชาทรงประทับใจในความรู้แจ้งเห็นจริงของพราหมณ์หนุ่มอีกครั้ง

“เจ้าช่างเป็นผู้ที่เข้าถึงสัจธรรมอย่างแท้จริง! เจ้าได้แสดงให้เราเห็นว่า การดับกิเลสตัณหา คือการดับไฟที่สำคัญที่สุด”

นับตั้งแต่นั้นมา พราหมณ์หนุ่มผู้มีปัญญา ก็ได้รับความเคารพรักจากพระราชาและเหล่าประชากรทั้งหลาย เขาสอนสั่งให้ผู้คนรู้จักควบคุมกิเลสตัณหา ไม่ให้ความโลภ โกรธ หลง มาครอบงำจิตใจ ทำให้บ้านเมืองสงบสุขร่มเย็นตลอดมา

คติธรรม

การดับไฟที่สำคัญที่สุด ไม่ใช่การดับไฟที่ลุกไหม้ภายนอก แต่คือการดับไฟแห่งกิเลสตัณหาในใจตนเอง การไม่เติมเชื้อเพลิงให้แก่ความขัดแย้ง จะช่วยให้ปัญหาคลี่คลายลงได้

บารมีที่บำเพ็ญ

ปัญญาบารมี