มหาอุสสทชาดก (Maha-ussada Jataka)

มหาอุสสทชาดก

กาลครั้งหนึ่งนานมาแล้ว ในยุคที่เหล่าเทพยดาและมนุษย์ยังคงมีปฏิสัมพันธ์กันอย่างใกล้ชิด ยังมีแคว้นอันรุ่งเรืองนามว่า มถุรา นครแห่งนี้เต็มไปด้วยผู้คนอันมีปัญญาและความสามารถหลากหลาย แต่ในบรรดาผู้คนเหล่านั้น มีบุรุษผู้หนึ่งนามว่า อุสสท กุมาร เป็นที่เลื่องลือถึงปัญญาอันเฉลียวฉลาดราวกับจะหยั่งรู้ฟ้าดิน

อุสสทกุมารเป็นบุตรของพระเจ้าวิเทหราช กษัตริย์แห่งแคว้นมถุรา แม้จะทรงเป็นโอรสของพระราชา แต่พระองค์กลับมิได้ใช้ชีวิตอย่างสุขสบายไปวันๆ ทรงใฝ่ในการศึกษาเล่าเรียน และได้ร่ำเรียนวิชาต่างๆ จนเชี่ยวชาญยิ่งกว่าอาจารย์ทั้งปวง โดยเฉพาะอย่างยิ่ง วิชาการพยากรณ์ การอ่านโองการฟ้า และการทำนายเหตุการณ์ล่วงหน้า

วันหนึ่ง ขณะที่อุสสทกุมารทรงนั่งชมดาวบนท้องฟ้า ยามค่ำคืนอันเงียบสงัด ก็ทรงสังเกตเห็นดาวดวงหนึ่งที่กำลังเคลื่อนที่ผิดวิถีปกติ ดุจจะบ่งบอกถึงภัยพิบัติอันใหญ่หลวงที่กำลังจะมาเยือนแคว้นมถุรา จากการคำนวณอันแม่นยำของพระองค์ ทรงทราบว่าอีกไม่นาน จะมีโรคระบาดร้ายแรงแผ่กระจายไปทั่วแคว้น ผู้คนจะล้มตายเป็นจำนวนมาก หากมิมีทางป้องกัน

ด้วยความห่วงใยในอาณาประชาราษฎร์ อุสสทกุมารจึงรีบเข้าเฝ้าพระราชบิดา เพื่อกราบทูลถึงภัยพิบัติที่กำลังจะมาถึง แต่พระเจ้าวิเทหราช ซึ่งทรงมีพระทัยอ่อนไหวและมักจะคล้อยตามคำพูดของเหล่าข้าราชบริพารที่ประจบสอพลอ กลับไม่ทรงเชื่อในคำทำนายของพระโอรส

“เจ้าอุสสท โอรสของเรา” พระเจ้าวิเทหราชตรัสด้วยน้ำเสียงเนิบนาบ “คำทำนายของเจ้าฟังดูเหลือเชื่อนัก แคว้นของเรากำลังเจริญรุ่งเรือง เหตุใดจึงจะมีภัยพิบัติอันใหญ่หลวงถึงเพียงนี้ เจ้าคงจะคิดมากไปกระมัง”

“ฝ่าบาท” อุสสทกุมารทูลด้วยความเคารพ “ข้าพระองค์ได้พิจารณาด้วยปัญญาและดวงดาวอย่างถี่ถ้วนแล้ว ภัยพิบัตินี้มิใช่สิ่งที่จะมองข้ามได้ หากเราไม่เตรียมการป้องกันตั้งแต่บัดนี้ ความเดือดร้อนจะแสนสาหัส”

แต่ทว่า แม้จะทรงพยายามอธิบายเท่าไร พระเจ้าวิเทหราชก็ยังคงทรงลังเล พระองค์ทรงปรึกษากับเหล่าข้าราชบริพาร ซึ่งส่วนใหญ่ก็เป็นพวกที่หวังผลประโยชน์ส่วนตน เมื่อได้ยินว่าอุสสทกุมารทูลถึงภัยพิบัติ พวกเขาก็พากันหัวเราะเยาะ และยุยงให้พระราชาทรงอย่าได้หลงเชื่อคำของโอรส

“โอ้ พระพุทธเจ้าข้า” ขุนนางผู้ใหญ่คนหนึ่งทูลขึ้น “พระโอรสทรงยังเยาว์นัก อาจจะยังไม่เข้าใจในความเป็นไปของโลก พระองค์ทรงฝันไปเองกระมังพ่ะย่ะค่ะ”

อุสสทกุมารทรงเห็นว่าพระราชบิดาคงมิได้ทรงรับฟังอย่างแท้จริง จึงตัดสินพระทัยที่จะดำเนินการด้วยพระองค์เอง พระองค์ทรงทราบดีว่า เมื่อโรคระบาดมาถึง ผู้คนจะตื่นตระหนก และอาจจะเกิดความอดอยากขึ้นได้ ด้วยเหตุนี้ พระองค์จึงทรงเริ่มเก็บรวบรวมเสบียงอาหารแห้งนานาชนิด ทั้งข้าวสาร ธัญพืช ผักผลไม้แห้ง และสมุนไพรต่างๆ ที่มีสรรพคุณทางยา ทรงนำไปเก็บไว้ในคลังลับใต้พระตำหนัก

นอกจากนี้ พระองค์ยังทรงสั่งให้เหล่าทหารที่ไว้ใจได้ เตรียมน้ำสะอาดไว้ให้เพียงพอ และจัดเตรียมยาพื้นบ้านที่สามารถใช้รักษาโรคเบื้องต้นได้ ทรงสอนวิธีการดูแลตนเองเมื่อเจ็บป่วย ให้แก่เหล่าข้าราชบริพารและชาววังบางส่วน

ขณะที่อุสสทกุมารทรงเตรียมการอย่างขะมักเขม้น เหล่าข้าราชบริพารก็ยังคงนินทาและเยาะเย้ยพระองค์อยู่เนืองๆ “ดูสิ เจ้านั่น เขากำลังทำอะไรของเขาอยู่ กำลังสร้างบ้านสร้างเมืองใหม่รึไง” “สงสัยจะคลั่งไปแล้ว” เสียงซุบซิบนินทาดังแว่วมาถึงพระกรรณของพระองค์เสมอ แต่พระองค์ก็มิได้ทรงใส่ใจ

แล้วในที่สุด วันที่อุสสทกุมารทรงทำนายไว้ก็มาถึง ท้องฟ้าเริ่มมืดครึ้ม อากาศอบอ้าวผิดปกติ ไม่นานนัก โรคระบาดร้ายแรงก็เริ่มแพร่กระจายไปทั่วแคว้นมถุรา ผู้คนล้มเจ็บล้มตายเป็นจำนวนมาก เสียงร้องคร่ำครวญดังระงมไปทั่วเมือง

เมื่อภัยพิบัติมาถึง พระเจ้าวิเทหราชก็ทรงตระหนักถึงความผิดพลาดของพระองค์เอง พระองค์ทรงพยายามหาวิธีช่วยเหลือประชาราษฎร์ แต่ทุกอย่างกลับดูจะสายเกินไป อาหารขาดแคลน ผู้คนสิ้นหวัง

ในยามวิกฤตนี้เอง อุสสทกุมารก็ทรงปรากฏพระองค์ขึ้น พระองค์เสด็จไปยังคลังลับ ทรงนำเสบียงอาหารที่เตรียมไว้มาแจกจ่ายแก่ประชาชนอย่างทั่วถึง ผู้คนได้รับประทานอาหารที่เพียงพอต่อการดำรงชีวิต ส่วนผู้ที่เจ็บป่วย พระองค์ก็ทรงนำสมุนไพรและยาที่เตรียมไว้มาปรุงให้รับประทาน

“โอ้ กุมารน้อย” ประชาชนต่างร้องสรรเสริญ “ท่านช่างเป็นผู้มีบุญคุณต่อพวกเรายิ่งนัก หากไม่มีท่าน พวกเราคงต้องตายกันหมด”

พระเจ้าวิเทหราชทรงประจักษ์ในพระปรีชาสามารถและความเสียสละของพระโอรส พระองค์ทรงเสียพระทัยที่ทรงหลงเชื่อคำคนอื่น และทรงละเลยคำทัดทานของพระโอรส

“อุสสท โอรสของเรา” พระเจ้าวิเทหราชตรัสด้วยน้ำเสียงสั่นเครือ “บิดาผิดไปแล้ว บิดาขอโทษเจ้า และขอโทษประชาชนทั้งหลายที่บิดาไม่เชื่อฟังเจ้า”

อุสสทกุมารทรงน้อมรับคำขอโทษด้วยความเมตตา “ฝ่าบาท ท่านไม่ต้องทรงเป็นกังวล ทุกสิ่งเกิดขึ้นไปแล้ว สิ่งสำคัญคือการร่วมมือกันผ่านพ้นวิกฤตนี้ไปให้ได้”

ด้วยพระปรีชาสามารถและการบริหารจัดการของอุสสทกุมาร แคว้นมถุราก็ค่อยๆ ฟื้นฟูจากภัยพิบัติ ผู้คนกลับมามีชีวิตชีวาอีกครั้ง ความอดอยากและความเจ็บป่วยได้คลี่คลายลง

หลังจากนั้น พระเจ้าวิเทหราชก็ทรงไว้วางพระทัยและมอบหมายราชการบ้านเมืองให้แก่อุสสทกุมารเป็นผู้ดูแลแต่เพียงผู้เดียว พระองค์ทรงเลิกคบค้าสมาคมกับเหล่าข้าราชการที่ประจบสอพลอ และทรงเชื่อฟังคำแนะนำของอุสสทกุมารในทุกๆ เรื่อง

อุสสทกุมารทรงปกครองแคว้นมถุราด้วยความยุติธรรมและเปี่ยมด้วยปัญญา บ้านเมืองเจริญรุ่งเรือง ประชาชนอยู่ดีกินดี สันติสุขบังเกิดขึ้นทั่วแคว้น

เรื่องราวของอุสสทกุมารกลายเป็นตำนานเล่าขานไปทั่วทุกสารทิศ ถึงบุรุษผู้มีปัญญาเฉลียวฉลาด มีความเพียรพยายาม และมีความห่วงใยในอาณาประชาราษฎร์ สามารถฝ่าฟันอุปสรรคนานัปการ และนำพาแคว้นให้รอดพ้นจากภัยพิบัติอันใหญ่หลวง