วิรวรชาดก (Viravara Jātaka)

วิรวรชาดก

ในสมัยพุทธกาล เมื่อพระพุทธองค์ทรงประทับอยู่ ณ พระเชตวันมหาวิหาร เมืองสาวัตถี ได้มีเรื่องราวในอดีตชาติอันน่าอัศจรรย์ของพระองค์ปรากฏขึ้น เรื่องราวนี้มีนามว่า "วิรวรชาดก" ซึ่งสะท้อนถึงคุณธรรมอันสูงส่งของพระโพธิสัตว์ที่ทรงบำเพ็ญเพียรมาอย่างยาวนาน

กาลครั้งหนึ่งนานมาแล้ว ในแคว้นมคธอันอุดมสมบูรณ์ ณ เมืองอันรุ่งเรืองนามว่า "ปุสสดี" ปกครองโดยพระเจ้าวิรวร ผู้ทรงเป็นธรรมิกราช ทรงเปี่ยมด้วยทศพิธราชธรรม ประชาชนอยู่ร่มเย็นเป็นสุขทั่วหน้า แผ่นดินไพศาล ปราศจากความทุกข์ยากลำบาก

พระเจ้าวิรวรทรงมีพระมเหสีนามว่า "สุภัทราเทวี" ผู้ทรงงดงามทั้งพระสิริโฉมและพระอัธยาศัย ทรงเป็นที่รักยิ่งของพระสวามี ทั้งสองพระองค์ทรงครองคู่กันอย่างมีความสุข และได้มีพระราชโอรสอันเป็นที่รักยิ่งนามว่า "อริยมรรค" ซึ่งทรงมีพระปรีชาสามารถ สมบูรณ์ด้วยรูปสมบัติ ทรัพย์สมบัติ และคุณสมบัติทั้งปวง

วันหนึ่ง ขณะที่พระเจ้าวิรวรทรงประทับอยู่บนพระแท่นบรรทม พระองค์ทรงมีพระวรกายที่อ่อนเพลียผิดปกติ ทรงรู้สึกถึงความเหน็บหนาวที่แผ่ซ่านไปทั่วพระวรกาย แม้จะทรงห่มผ้าห่มผืนหนาเพียงใด ความหนาวเย็นก็มิได้คลายลงเลย

พระมเหสีสุภัทราเทวีทรงสังเกตเห็นความผิดปกติของพระสวามี จึงทรงเข้าไปประทับใกล้ๆ พร้อมตรัสถามด้วยความเป็นห่วง

"ฝ่าบาท ทรงมีพระอาการเป็นเช่นไร เหตุใดจึงทรงดูซึมเซาและอ่อนเพลียเช่นนี้ เพคะ"

พระเจ้าวิรวรทรงถอนพระทัยยาว แล้วตรัสตอบด้วยพระสุรเสียงที่แผ่วเบา

"มหาเทวี ความหนาวเย็นนี้มันแผ่ซ่านเข้ามาถึงในพระหทัย จนยากที่จะทนทานได้ ผนังของพระราชวังนี้แม้จะแข็งแกร่งเพียงใด ก็มิอาจต้านทานความหนาวเหน็บนี้ได้เลย"

พระมเหสีทรงกังวลพระทัยยิ่งนัก จึงทรงตรัสถามเพิ่มเติม

"เหตุใดจึงเป็นเช่นนั้นเพคะ? หรือว่ามีสิ่งใดที่หม่อมฉันมิอาจทราบได้?"

พระเจ้าวิรวรทรงทอดพระเนตรออกไปนอกหน้าต่าง ทอดพระเนตรไปยังเหล่าราษฎรที่กำลังดำเนินชีวิตอยู่เบื้องล่าง ด้วยพระพักตร์ที่เศร้าสร้อย

"มหาเทวี ความหนาวเย็นที่เรารู้สึกอยู่นี้ มันมิใช่ความหนาวเย็นทางกายภาพธรรมดา แต่มันคือความหนาวเย็นที่เกิดจากจิตใจ เมื่อเรารู้ว่ายังมีเหล่าราษฎรของเราจำนวนมากที่ต้องทนทุกข์ทรมานอยู่ภายใต้ความหนาวเย็นอันแสนสาหัสของฤดูหนาว โดยที่พวกเขาไม่มีแม้แต่เสื้อผ้าให้ปกปิดร่างกาย หรือแม้แต่ฟืนให้ก่อไฟได้"

พระมเหสีทรงอึ้งไปชั่วขณะ ก่อนจะทรงก้มลงกราบพระบาทพระสวามี

"ฝ่าบาททรงเป็นพระมหากษัตริย์ผู้ทรงเปี่ยมด้วยพระเมตตาอันหาที่เปรียบมิได้ หม่อมฉันขอถวายคำมั่นว่า หากหนทางใดที่หม่อมฉันจะช่วยให้ฝ่าบาททรงหายจากความหนาวเย็นอันเกิดจากความทุกข์ของราษฎร หม่อมฉันยินดีจะทำทุกวิถีทาง"

พระเจ้าวิรวรทรงแย้มพระสรวลออกมาเล็กน้อย

"มหาเทวี หากเจ้าปรารถนาจะช่วยเราจริง จงไปรวบรวมผ้าที่พวกเจ้าไม่ได้ใช้แล้วในวังทั้งหมด แล้วนำไปมอบให้แก่เหล่าราษฎรผู้ยากไร้เหล่านั้น จงให้พวกเขาได้มีเสื้อผ้าไว้ปกป้องกายจากความหนาวเย็น"

พระมเหสีสุภัทราเทวีทรงรับพระบัญชาด้วยความปีติยินดี ทรงรีบเสด็จไปยังห้องเก็บฉลองพระองค์และเครื่องนุ่งห่มต่างๆ ในพระราชวัง ทรงคัดเลือกผ้าเนื้อดีที่ยังคงความอบอุ่นเอาไว้มากมาย ทั้งผืนที่ทรงโปรดปราน ผืนที่สวมใส่เพียงไม่กี่ครั้ง หรือแม้แต่ผืนที่ทรงคิดว่าอาจไม่สวยงามพอสำหรับงานพิธีต่างๆ

พระองค์ทรงมีรับสั่งให้เหล่าข้าราชบริพารนำผ้าเหล่านั้นไปแจกจ่ายให้กับเหล่าราษฎรที่เดือดร้อนอย่างทั่วถึง ไม่ว่าจะเป็นหญิงชรา ชายแก่ เด็กน้อย หรือแม้แต่ครอบครัวที่ยากจนที่สุด พวกเขาต่างได้รับเสื้อผ้าที่อบอุ่นพอที่จะปกป้องจากลมหนาวอันโหดร้าย

เมื่อเหล่าราษฎรได้รับเสื้อผ้าเหล่านั้น ต่างก็ปลื้มปิติยินดีเป็นล้นพ้น พวกเขาต่างพากันสวมใส่เสื้อผ้าใหม่ที่ได้รับมา บ้างก็เอาไปมอบให้แก่สมาชิกในครอบครัว บ้างก็นำไปให้เพื่อนบ้านที่เดือดร้อนยิ่งกว่า

ในขณะเดียวกัน ภายในพระราชวัง พระเจ้าวิรวรทรงรู้สึกถึงความอบอุ่นที่แผ่ซ่านเข้ามาในพระวรกายอย่างน่าอัศจรรย์ ความหนาวเย็นที่เคยครอบงำพระองค์มาตลอดได้จางหายไปหมดสิ้น

พระองค์ทรงลุกขึ้นประทับนั่ง แล้วตรัสเรียกพระมเหสี

"มหาเทวี ช่างน่าอัศจรรย์ยิ่งนัก! ความหนาวเย็นที่เคยทรมานเรามาตลอด บัดนี้ได้อันตรธานหายไปหมดสิ้นแล้ว! ความรู้สึกอบอุ่นนี้มันแผ่ซ่านไปทั่วพระวรกาย จนเรารู้สึกสดชื่นมีกำลังขึ้นมาทันที"

พระมเหสีสุภัทราเทวีทรงแย้มสรวลอย่างยินดี

"นั่นเป็นเพราะพระมหากรุณาธิคุณของฝ่าบาทเพคะ การให้ทานอันบริสุทธิ์ ย่อมนำมาซึ่งความสุขและความอบอุ่นแก่ผู้ให้เสมอ"

เหตุการณ์นี้ได้สร้างความประทับใจอย่างลึกซึ้งแก่พระเจ้าวิรวร พระองค์ทรงตระหนักถึงพลังอันยิ่งใหญ่ของการให้ทาน และทรงตั้งมั่นที่จะบำเพ็ญทานบารมีให้ยิ่งๆ ขึ้นไป

หลังจากนั้นมา พระเจ้าวิรวรทรงมีรับสั่งให้มีการแจกจ่ายเสื้อผ้าและเครื่องนุ่งห่มแก่ผู้ยากไร้เป็นประจำทุกปีในช่วงฤดูหนาว ทรงจัดให้มีโรงทานสำหรับผู้ยากไร้ อบอุ่นด้วยกองไฟ และมีอาหารอันอุดมสมบูรณ์

พระองค์ทรงทรงงานหนักเพื่อพัฒนาความเป็นอยู่ของอาณาประชาราษฎร์ ทรงยกเลิกภาษีที่ไม่เป็นธรรม ส่งเสริมการเกษตรกรรม และสร้างความยุติธรรมให้กับทุกชนชั้น

วันเวลาผ่านไป พระเจ้าวิรวรทรงปกครองแคว้นมคธด้วยทศพิธราชธรรมเป็นเวลาอันยาวนาน อาณาประชาราษฎร์อยู่เย็นเป็นสุข ทั่วทั้งแผ่นดิน

ต่อมา ได้มีพระโพธิสัตว์ตนหนึ่งซึ่งมีชีวิตอยู่ในป่าหิมพานต์ ในร่างของ "วิรวรฤาษี" ฤาษีตนนี้ทรงบำเพ็ญตบะอย่างเคร่งครัด ทรงมีจิตใจที่เปี่ยมด้วยเมตตาธรรม

วันหนึ่ง ขณะที่วิรวรฤาษีทรงนั่งบำเพ็ญเพียรอยู่ริมฝั่งแม่น้ำสายหนึ่ง ก็มีพญานาคตนหนึ่งได้ขึ้นมาบนบก และเกิดอาการอ่อนเพลียอย่างรุนแรง

วิรวรฤาษีทรงเห็นดังนั้น จึงทรงเข้าไปสอบถามด้วยความเป็นห่วง

"ท่านพญานาค เหตุใดท่านจึงมีอาการอ่อนเพลียเช่นนี้? มีสิ่งใดที่ข้าพเจ้าจะช่วยเหลือท่านได้หรือไม่?"

พญานาคตอบด้วยเสียงที่อ่อนแรง

"ข้าแต่ท่านฤาษี ข้าพเจ้ามีความปรารถนาอันแรงกล้าที่จะได้ลิ้มรสผลไม้ที่อยู่บนภูเขาลูกนั้น แต่ด้วยความอ่อนแรง ข้าพเจ้าไม่อาจปีนป่ายขึ้นไปได้เลย"

วิรวรฤาษีทรงมองไปยังภูเขาลูกนั้น ซึ่งมีต้นไม้สูงใหญ่และผลไม้นานาชนิดออกผลดก

"อย่าได้กังวลไปเลย ท่านพญานาค ข้าพเจ้าจะไปนำผลไม้มาให้ท่านเอง"

วิรวรฤาษีทรงปีนป่ายขึ้นไปบนภูเขาด้วยความยากลำบาก ท่ามกลางความร้อนและอันตรายนานัปการ เมื่อทรงได้ผลไม้ที่ต้องการแล้ว ก็ทรงนำกลับลงมามอบให้กับพญานาค

เมื่อพญานาคได้ลิ้มรสผลไม้แสนอร่อย ก็รู้สึกมีกำลังวังชาขึ้นมาทันที

"ข้าแต่ท่านฤาษี ข้าพเจ้าไม่เคยลิ้มรสผลไม้ใดจะหอมหวานและชื่นใจเช่นนี้มาก่อนเลย ข้าพเจ้าขอขอบคุณท่านเป็นอย่างสูง"

วิรวรฤาษีทรงแย้มสรวล

"การได้ช่วยเหลือผู้อื่น ย่อมนำมาซึ่งความสุขใจแก่ตัวเราเอง"

เมื่อเรื่องราวของวิรวรฤาษีได้แพร่กระจายออกไป ก็มีผู้คนมากมายที่ได้รับความช่วยเหลือจากท่าน ทั้งเรื่องอาหาร ยารักษาโรค และคำแนะนำที่ดี

บางครั้ง เหล่าสัตว์ร้ายก็เข้ามาทำอันตรายแก่ผู้คนในป่า วิรวรฤาษีก็ทรงปกป้องพวกเขาไว้

เมื่อมีผู้คนมาขอความช่วยเหลือ ท่านก็มิเคยปฏิเสธ แม้ว่าบางครั้งท่านจะต้องเสียสละสิ่งของที่มีค่า หรือต้องลำบากตรากตรำเพียงใดก็ตาม

พระเจ้าวิรวรในชาตินั้น ทรงเป็นพระมหากษัตริย์ผู้ทรงบำเพ็ญทานบารมีอย่างไม่ขาดสาย ส่วนวิรวรฤาษีในชาตินั้น ก็ทรงเป็นพระโพธิสัตว์ที่บำเพ็ญเพียรเพื่อช่วยเหลือสรรพสัตว์

แม้จะต่างกาลเวลา ต่างสถานที่ แต่เจตนารมณ์ในการให้และการช่วยเหลือผู้อื่นนั้น ก็ยังคงเป็นแก่นแท้ของพระโพธิญาณ

เมื่อเรื่องราวนี้ได้จบลง พระพุทธองค์ทรงสรุป

"ในกาลนั้น พระเจ้าวิรวรคือเราตถาคต และวิรวรฤาษี ก็คือเราตถาคตในอีกภาคหนึ่ง การที่เราได้บำเพ็ญทานบารมีอย่างไม่เห็นแก่เหน็ดเหนื่อยในครั้งนั้น ย่อมเป็นเครื่องยืนยันถึงความเพียรพยายามในการสั่งสมบุญบารมี เพื่อให้บรรลุพระสัมมาสัมโพธิญาณในกาลปัจจุบัน"

คติธรรม

การให้ทานด้วยความบริสุทธิ์ใจ ย่อมนำมาซึ่งความสุข ความอบอุ่น และความเจริญรุ่งเรือง ทั้งแก่ผู้ให้และผู้รับ

การเสียสละเพื่อช่วยเหลือผู้อื่น แม้จะต้องลำบาก ก็ย่อมนำมาซึ่งผลบุญอันยิ่งใหญ่

ความเมตตากรุณา เป็นคุณธรรมที่สำคัญยิ่ง ทำให้สรรพสัตว์อยู่ร่วมกันได้อย่างสงบสุข

บารมีที่บำเพ็ญ

ทานบารมี

เมตตาบารมี

วิริยะบารมี