พระโพธิสัตว์เป็นพระราชาผู้มีขันติ

นิทานชาดก: พระโพธิสัตว์เป็นพระราชาผู้มีขันติ

กาลครั้งหนึ่ง นานมาแล้ว ในแคว้นมคธอันรุ่งเรือง พระโพธิสัตว์ได้ทรงอุบัติขึ้นเป็น พระเจ้ามหาปัญจาล กษัตริย์ผู้ทรงธรรม ปกครองอาณาประชาราษฎร์ด้วยทศพิธราชธรรม แผ่นดินของพระองค์อุดมสมบูรณ์ ประชาชนอยู่เย็นเป็นสุขไร้ทุกข์ร้อน

พระเจ้ามหาปัญจาลทรงมีพระมเหสีนามว่า พระนางมัทรี ผู้เลอโฉมและทรงคุณธรรม และมีพระราชโอรสผู้ทรงพระปรีชา สามารถนามว่า เจ้าชายกุสล แม้พระองค์จะทรงมีทุกสิ่งพร้อม แต่ก็ยังทรงใฝ่หาหนทางแห่งการบำเพ็ญบารมีให้สมบูรณ์ยิ่งขึ้น

วันหนึ่ง ขณะที่พระองค์ทรงประทับอยู่บนพระราชบัลลังก์ ทรงมีพระราชดำริว่า "เราได้ปกครองแผ่นดินด้วยทศพิธราชธรรมแล้ว แต่เรายังขาดบารมีอันยิ่งใหญ่ คือ ขันติบารมี เราจะทำอย่างไรจึงจะสามารถฝึกฝนตนเองให้ถึงพร้อมด้วยขันติได้อย่างแท้จริง?"

ในขณะนั้นเอง มีพราหมณ์ผู้หนึ่งนามว่า โสณพราหมณ์ ซึ่งเป็นผู้มีจิตใจอำมหิตและริษยา ได้เดินทางมาถึงนครหลวงของแคว้นมคธ เมื่อได้ยินกิตติศัพท์ความดีงามของพระเจ้ามหาปัญจาล โสณพราหมณ์เกิดความริษยาในบุญบารมีของพระองค์ จึงคิดที่จะหาทางทำลายชื่อเสียงและบารมีของพระราชา

โสณพราหมณ์ได้เข้ามาเฝ้าพระเจ้ามหาปัญจาล และกราบทูลว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นเจ้าแห่งแผ่นดิน ข้าพเจ้าได้ยินกิตติศัพท์ความเลื่องลือในความมีขันติของพระองค์ ข้าพเจ้าจึงใคร่ขอทดสอบพระบารมีของพระองค์สักครั้ง หากพระองค์ทรงสามารถพิสูจน์ได้ ข้าพเจ้าก็จะยกย่องสรรเสริญพระองค์ไปทั่วทุกสารทิศ"

พระเจ้ามหาปัญจาลทรงสดับดังนั้น ก็ทรงมีพระหฤทัยยินดี เพราะเป็นโอกาสอันดีที่จะได้ฝึกฝนขันติบารมี จึงตรัสว่า "ท่านพราหมณ์ เรายินดีที่จะให้ท่านทดสอบ แต่ขอท่านจงบอกมาเถิดว่า ท่านจะทดสอบเราด้วยวิธีใด?"

โสณพราหมณ์กราบทูลว่า "ข้าแต่พระองค์ หากมีผู้ใดมาประพฤติล่วงเกินพระองค์ ทำร้ายพระวรกาย หรือดูหมิ่นเหยียดหยามพระเกียรติ หากพระองค์ยังทรงมีพระทัยสงบ ไม่โกรธ ไม่ผูกพยาบาท และให้อภัยผู้นั้นได้ แสดงว่าพระองค์ทรงมีขันติอย่างแท้จริง"

พระเจ้ามหาปัญจาลทรงพยักพระพักตร์รับคำ และรับปากว่า "ตกลงตามนั้น ท่านพราหมณ์ เราจะพยายามรักษาพระทัยของเราให้ดีที่สุด"

นับตั้งแต่วันนั้นเป็นต้นมา โสณพราหมณ์ก็เริ่มแสดงพฤติกรรมอันน่ารังเกียจต่างๆ นานา เขาจะแอบเข้ามาในเขตพระราชฐานบ้าง ปลุกเสกคาถาอาคมให้ผู้คนเข้าใจผิดพระราชาบ้าง หรือแม้กระทั่งไปพูดจาดูหมิ่นเหยียดหยามพระองค์ต่อหน้าประชาชน

วันหนึ่ง ขณะที่พระเจ้ามหาปัญจาลทรงเสด็จประทับอยู่ในสวนดอกไม้อันร่มรื่น โสณพราหมณ์ก็เดินเข้ามาใกล้พร้อมกับถ่มน้ำลายรดพระบาทของพระองค์อย่างไม่เกรงกลัว

เหล่าข้าราชบริพารที่ติดตามมาด้วย ต่างก็พากันตกใจและโกรธแค้น พวกเขาพร้อมที่จะเข้าจับกุมและลงโทษโสณพราหมณ์ทันที

แต่พระเจ้ามหาปัญจาลทรงประทับนิ่ง ทรงทอดพระเนตรไปยังโสณพราหมณ์ด้วยพระพักตร์ที่สงบเยือกเย็น ไม่มีแววแห่งความโกรธแม้แต่น้อย

พระองค์ตรัสกับเหล่าข้าราชบริพารว่า "อย่าเพิ่งทำอันตรายเขาเลย ท่านทั้งหลาย เราได้กล่าวไว้แล้วว่าจะรักษาขันติ"

จากนั้น พระองค์ทรงหันไปตรัสกับโสณพราหมณ์ด้วยพระสุรเสียงที่อ่อนโยนว่า "ท่านพราหมณ์ เหตุใดท่านจึงกระทำการเช่นนี้? หากท่านมีทุกข์ร้อนอันใด เหตุใดจึงไม่มาบอกกล่าวเรา เรายินดีที่จะช่วยเหลือท่าน"

โสณพราหมณ์อึ้งไปกับท่าทีของพระราชา เขาไม่เคยพบเจอผู้ใดที่ถูกกระทำเยี่ยงนี้แล้วยังคงมีจิตใจเมตตาได้ถึงเพียงนี้

วันแล้ววันเล่า โสณพราหมณ์ก็ยังคงกระทำการอันเลวร้ายต่างๆ นานา เขาแอบเข้าไปในโรงครัวของพระราชวัง แล้วโรยยาพิษลงในอาหารของพระราชา แต่พระองค์ก็ทรงระวังตัวและไม่เสวยอาหารนั้น

เขาลอบเข้าไปในห้องบรรทมของพระราชา แล้วเอาหินไปวางไว้บนพระเศียรขณะที่พระองค์กำลังบรรทมหลับ แต่พระองค์ก็ยังทรงนิ่งเฉย ไม่แสดงอาการตกใจหรือโกรธ

ทุกครั้งที่พระองค์ทรงถูกกระทำ พระองค์ก็ไม่เคยปริปากด่าทอ หรือแม้กระทั่งแสดงความไม่พอใจ เพียงแต่ทรงเตือนสติโสณพราหมณ์ด้วยความเมตตา และพยายามทำความเข้าใจถึงสาเหตุที่แท้จริง

เหตุการณ์หนึ่งที่สร้างความสะเทือนใจอย่างยิ่ง คือ วันหนึ่ง ขณะที่พระเจ้ามหาปัญจาลทรงกำลังนั่งประทับอยู่ที่ริมสระบัวอันงดงาม โสณพราหมณ์ได้ถือมีดโกนเข้ามา แล้วพูดจาดูหมิ่นเหยียดหยามพระองค์อย่างรุนแรง

จากนั้น เขาก็พลันเอามีดโกนนั้นกรีดลงบนพระอังสา (ไหล่) ของพระองค์จนเป็นแผลเลือดไหล

เหล่าข้าราชบริพารต่างพากันกรีดร้องด้วยความตกใจและโกรธแค้น พวกเขาเข้าล้อมจับตัวโสณพราหมณ์ไว้ได้ทันที

แต่พระเจ้ามหาปัญจาลทรงพยายามห้ามปราม

"ปล่อยเขาไปเถิด ท่านทั้งหลาย" พระองค์ตรัสอย่างอ่อนแรงแต่หนักแน่น "เราได้บอกแล้วว่าเราจะรักษาขันติ"

พระองค์ทรงลุกขึ้นยืนอย่างทุลักทุเล ทอดพระเนตรไปยังโสณพราหมณ์ด้วยพระพักตร์ที่เต็มไปด้วยความสงสาร

"ท่านพราหมณ์" พระองค์ตรัส "เหตุใดท่านจึงทำกับเราเช่นนี้? หากท่านมีความต้องการสิ่งใด เหตุใดจึงไม่บอกกล่าวเรา เราพร้อมที่จะให้ท่านทุกสิ่งทุกอย่าง"

โสณพราหมณ์ยืนตัวสั่นด้วยความหวาดกลัวและประหลาดใจ เขาเห็นเลือดไหลอาบพระอังสาของพระราชา แต่พระองค์กลับยังคงมีพระเมตตา

ขณะนั้นเอง พระนางมัทรี พระมเหสีผู้ทรงมีพระเมตตา ก็เสด็จมาเห็นเหตุการณ์

"ข้าแต่พระสวามี!" พระนางตรัสด้วยความตกใจ "เหตุใดจึงเป็นเช่นนี้? ปล่อยให้คนชั่วช้าเช่นนี้ทำร้ายพระองค์ได้อย่างไร!"

พระเจ้ามหาปัญจาลทรงยิ้มอย่างอ่อนแรง "มัทรีผู้แก้ว อย่าได้โกรธเขาเลย เรากำลังฝึกฝนขันติบารมีอยู่"

เมื่อโสณพราหมณ์เห็นถึงความเมตตาอันไร้ขีดจำกัดของพระราชา เขาก็อดที่จะรู้สึกผิดบาปไม่ได้ เขารู้สึกละอายใจในสิ่งที่ตนเองได้กระทำลงไป

เขาคุกเข่าลงแทบเบื้องพระบาทของพระราชา

"ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงประเสริฐ" โสณพราหมณ์ร้องไห้สะอึกสะอื้น "ข้าพเจ้าเป็นคนพาล ข้าพเจ้าเป็นคนชั่วช้า ข้าพเจ้าได้กระทำการอันอัปรีย์ต่อพระองค์มากมาย แต่พระองค์ยังทรงมีพระเมตตาต่อข้าพเจ้า ข้าพเจ้าสำนึกผิดแล้วจริงๆ ขอพระองค์ทรงโปรดอภัยให้ข้าพเจ้าด้วยเถิด"

พระเจ้ามหาปัญจาลทรงยื่นพระหัตถ์ไปประคองโสณพราหมณ์ขึ้น

"เราให้อภัยท่านแล้ว ท่านพราหมณ์" พระองค์ตรัส "ขอให้ท่านจงกลับใจ และประพฤติตนให้เป็นประโยชน์ต่อสังคมเถิด"

นับตั้งแต่วันนั้น โสณพราหมณ์ก็กลับตัวกลับใจ เลิกทำชั่ว และได้กลายเป็นผู้มีคุณธรรม

ข่าวการทดสอบขันติบารมีของพระเจ้ามหาปัญจาล และความเมตตาอันหาที่เปรียบมิได้ของพระองค์ ก็เลื่องลือไปทั่วทุกสารทิศ

ประชาชนต่างแซ่ซ้องสรรเสริญพระบารมีของพระองค์ และปฎิบัติตามคำสอนของพระองค์

พระเจ้ามหาปัญจาลทรงดำรงอยู่ในทศพิธราชธรรมต่อไปอย่างไม่เสื่อมคลาย จนกระทั่งพระชนมายุขัยจะสิ้นสุดลง

เรื่องราวนี้แสดงให้เห็นถึงพลังแห่งขันติบารมี ซึ่งเป็นบารมีอันยิ่งใหญ่ที่สามารถเอาชนะอุปสรรคและความชั่วร้ายทั้งปวงได้

คติธรรม

ความอดทนอดกลั้นและการให้อภัย เป็นหนทางสู่ความสงบสุขที่แท้จริง แม้ในยามที่ถูกกระทำอย่างไม่เป็นธรรม การรักษาจิตใจให้สงบและเมตตา จะนำมาซึ่งผลดีทั้งต่อตนเองและผู้อื่น

บารมีที่บำเพ็ญ

ขันติบารมี