พระโพธิสัตว์เป็นพระราชาผู้มีปัญญา

นิทานชาดก: พระโพธิสัตว์เป็นพระราชาผู้มีปัญญา (สุวรรณหังสาชาดก)

ในอดีตกาล เมื่อครั้งที่พระโพธิสัตว์ทรงบำเพ็ญพระบารมีอยู่ ณ ดินแดนแห่งหนึ่ง ซึ่งมีอาณาเขตกว้างใหญ่ไพศาล ปกครองด้วยพระราชาผู้ทรงธรรม นามว่า พระเจ้าพรหมทัต พระราชาพระองค์นี้ ทรงเป็นที่รักของทวยราษฎร์ทั้งหลาย เพราะทรงเปี่ยมด้วยทศพิธราชธรรม ทรงยุติธรรม โปรดปรานผู้มีปัญญา และทรงปกครองไพร่ฟ้าประชาราษฎร์ด้วยความเมตตาธรรม

แต่ถึงแม้พระเจ้าพรหมทัตจะทรงเป็นกษัตริย์ผู้สมบูรณ์แบบเพียงใด ก็ยังทรงมีข้อกังวลอยู่บ้าง นั่นคือเรื่องทายาท ในขณะที่พระองค์ทรงครองราชย์มานาน พระอัครมเหสีก็ยังมิได้ประทานโอรสธิดาให้แก่พระองค์เลย แม้จะทรงปรึกษาหารือกับพระมเหสีอยู่เป็นเนืองนิจ ก็ยังคงไร้ผล

วันหนึ่ง ขณะที่พระเจ้าพรหมทัตทรงประทับอยู่บนพระแท่นบรรทม ทรงพระสุบินนิมิตอันน่าอัศจรรย์ ทรงเห็นหงส์ขาวตัวหนึ่ง งดงามสง่าผ่าเผย ขนขาวบริสุทธิ์ราวหิมะ ลอยมาเกาะที่พระอุระของพระองค์ แล้วกล่าวคำอันเป็นมงคลแก่พระองค์ว่า "ข้าแต่พระมหาราชเจ้า ขอพระองค์ทรงยินดี ข้าพเจ้าจักมาเป็นพระโอรสของพระองค์" เมื่อทรงตื่นบรรทม พระองค์ทรงรู้สึกอิ่มเอิบพระหทัยเป็นกำลัง

มิช้านานนัก อัครมเหสีก็ทรงมีพระครรภ์ และทรงประสูติพระโอรสที่งดงามสมบูรณ์แบบ พระนามว่า เจ้าชายสุวรรณหงส์ เนื่องจากพระกุมารประสูติมาพร้อมกับรัศมีอันเปล่งปลั่ง และมีลักษณะคล้ายหงส์ขาวตามที่พระเจ้าพรหมทัตทรงสุบินนิมิตไว้

เจ้าชายสุวรรณหงส์ทรงเจริญวัยขึ้นอย่างรวดเร็ว ทรงมีพระสติปัญญาเฉลียวฉลาดเป็นเลิศ ตั้งแต่ยังทรงพระเยาว์ ทรงโปรดปรานการศึกษาเล่าเรียน ทรงศึกษาศิลปวิทยาการแขนงต่างๆ จนเชี่ยวชาญ พระวรกายก็สมส่วนสง่างามยิ่งนัก เป็นที่ชื่นชมของทวยราษฎร์และเหล่าเสนาบดี

วันหนึ่ง ขณะที่เจ้าชายสุวรรณหงส์ทรงเจริญวัยจนเป็นหนุ่มแน่น พระราชาทรงมีพระราชดำริว่า สมควรแก่เวลาที่เจ้าชายจะทรงเรียนรู้การบริหารราชการแผ่นดิน จึงมีรับสั่งให้เหล่าปราชญ์และขุนนางผู้มีประสบการณ์เข้าเฝ้า เพื่อถวายคำแนะนำแก่เจ้าชาย

ในบรรดาเหล่าปราชญ์เหล่านั้น มีพราหมณ์ผู้เฒ่าผู้หนึ่ง ซึ่งเป็นที่นับถือของพระราชา ทรงโปรดปรานเป็นพิเศษ พราหมณ์ผู้นั้นมีนามว่า พราหมณ์กาล มีความรอบรู้ในตำราพิชัยสงคราม และการปกครอง

พราหมณ์กาลเข้าเฝ้าเจ้าชายสุวรรณหงส์ และเริ่มสอนสั่งด้วยความตั้งใจ

"ข้าแต่เจ้าชายผู้เจริญ การปกครองบ้านเมืองนั้นมิใช่เรื่องง่าย ต้องอาศัยทั้งสติปัญญา ความเมตตา และความเด็ดขาด"

เจ้าชายสุวรรณหงส์ทรงสดับฟังด้วยความตั้งใจ และทรงซักถามในข้อสงสัยต่างๆ อย่างฉลาดเฉลียว

"ข้าแต่ท่านพราหมณ์ผู้เจริญ หากบ้านเมืองเกิดความขัดแย้งระหว่างราษฎร ข้าพเจ้าควรจะใช้วิธีใดในการระงับข้อพิพาทนั้นเล่า"

พราหมณ์กาลชื่นชมในความฉลาดของเจ้าชาย

"การระงับข้อพิพาทนั้น ต้องพิจารณาจากเหตุผลและความเป็นธรรมเป็นที่ตั้ง หากทั้งสองฝ่ายมีเหตุผล ข้าพเจ้าจะไกล่เกลี่ย หากฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งผิด ก็ต้องลงโทษตามสมควร แต่ต้องไม่ให้เกิดความอาฆาตพยาบาทตามมา"

วันเวลาผ่านไป เจ้าชายสุวรรณหงส์ทรงศึกษาเล่าเรียนกับพราหมณ์กาล และเหล่าปราชญ์ทั้งหลาย จนทรงมีความรู้ความสามารถรอบด้าน

ครั้นพระเจ้าพรหมทัตทรงมีพระชนมายุมากขึ้น ทรงมีพระราชดำริที่จะสละราชสมบัติ เพื่อให้เจ้าชายสุวรรณหงส์ได้ขึ้นครองราชย์แทน

ในวันพิธีราชาภิเษก เจ้าชายสุวรรณหงส์ทรงขึ้นประทับบนพระราชบัลลังก์ ทรงมีพระพักตร์ผ่องใส พระเนตรทอประกายแห่งความตั้งใจ พระองค์ทรงมีรับสั่งแก่เหล่าเสนาบดี

"บัดนี้ ข้าพเจ้าได้ขึ้นครองราชย์เป็นพระราชาแห่งแคว้นนี้แล้ว ข้าพเจ้าขอให้ทุกท่านจงตั้งมั่นในความยุติธรรม และร่วมกันสร้างความเจริญรุ่งเรืองให้แก่แผ่นดินของเรา"

ทันทีที่เจ้าชายสุวรรณหงส์ทรงขึ้นครองราชย์ เหล่าประชาชนก็มีความยินดีเป็นอย่างยิ่ง เพราะทรงทราบดีว่าเจ้าชายเป็นผู้มีปัญญา และจะทรงนำพาแผ่นดินไปสู่ความสงบสุข

แต่แล้ว ก็เกิดเหตุการณ์ที่ไม่คาดฝันขึ้น เมื่อมีขุนศึกจากแคว้นอันไกลโพ้นนามว่า พระเจ้าอัคคิราชา ซึ่งเป็นกษัตริย์ผู้กระหายสงคราม ได้นำทัพอันเกรียรียงไกรเข้ามาประชิดชายแดนของแคว้นพระเจ้าสุวรรณหงส์

ข่าวศึกได้แพร่กระจายไปอย่างรวดเร็ว เหล่าเสนาบดีต่างตกใจกลัว

"ข้าแต่พระมหาราชเจ้า พระเจ้าอัคคิราชาเป็นกษัตริย์ผู้เกรียงไกร มีทัพอันแข็งแกร่งนัก หากเราไม่เตรียมรับมือ เกรงว่าแผ่นดินของเราจะตกอยู่ในอันตราย"

พระเจ้าสุวรรณหงส์ทรงรับฟังด้วยพระทัยที่สงบนิ่ง

"พวกท่านจงอย่าเพิ่งตื่นตระหนก เราจะหาทางแก้ไขปัญหานี้ด้วยสติปัญญา"

พระองค์ทรงเรียกประชุมเหล่าเสนาบดี และปราชญ์ในราชสำนัก

"เราจะทำอย่างไรกับศึกครั้งนี้ดี"

เหล่าเสนาบดีต่างเสนอความคิดเห็นที่แตกต่างกันไป บางคนเสนอให้เตรียมทัพเพื่อสู้รบอย่างเต็มที่ บางคนเสนอให้ส่งทูตไปเจรจา บางคนเสนอให้ยอมจำนน

แต่พระเจ้าสุวรรณหงส์ทรงพิจารณาอย่างถี่ถ้วน

"การสู้รบย่อมนำมาซึ่งความสูญเสียทั้งสองฝ่าย การยอมจำนนก็เท่ากับเสียเกียรติและอำนาจ เราต้องใช้วิธีอื่น"

พระองค์ทรงเรียกพราหมณ์กาลเข้ามาปรึกษา

"ท่านพราหมณ์ผู้เฒ่า ข้าพเจ้ามีเรื่องจะขอคำปรึกษาเกี่ยวกับศึกครั้งนี้"

พราหมณ์กาลกราบทูล

"ข้าแต่พระมหาราชเจ้า ขอพระองค์ทรงมีพระบัญชา"

พระเจ้าสุวรรณหงส์ทรงตรัส

"ข้าพเจ้าทราบว่าพระเจ้าอัคคิราชาทรงเป็นกษัตริย์ผู้หยิ่งผยอง และมักจะทำในสิ่งที่ไม่มีใครคาดคิด หากเราเสนอสิ่งที่จะทำให้พระองค์ประหลาดใจ และทรงเห็นว่าคุ้มค่าแก่การได้มาโดยไม่ต้องเสียเลือดเนื้อ พระองค์อาจจะทรงยอมรับก็ได้"

พราหมณ์กาลขมวดคิ้ว

"แล้วสิ่งนั้นคือสิ่งใดเล่า ข้าแต่พระมหาราชเจ้า"

พระเจ้าสุวรรณหงส์ทรงแย้มพระสรวล

"ข้าพเจ้าจะทรงส่งราชสารไปถึงพระเจ้าอัคคิราชา พร้อมกับเสนอที่จะประทาน ไข่มุกอันเป็นทิพย์ ที่มีมูลค่ามหาศาลให้แก่พระองค์ หากพระองค์ทรงยอมถอนทัพกลับไป"

เหล่าเสนาบดีต่างตกตะลึง

"ข้าแต่พระมหาราชเจ้า ไข่มุกอันเป็นทิพย์นั้นมีจริงหรือ"

พระเจ้าสุวรรณหงส์ทรงพยักพระพักตร์

"ข้าพเจ้าทรงมีไข่มุกเม็ดหนึ่ง ซึ่งเป็นมรดกตกทอดมาจากบรรพบุรุษ เป็นไข่มุกที่มีแสงประกายงดงาม และเชื่อกันว่ามีอานุภาพศักดิ์สิทธิ์ แต่ข้าพเจ้ามิได้ต้องการนำมาประดับพระองค์ แต่จะทรงมอบให้แก่ผู้ที่คู่ควร"

พระองค์ทรงมีรับสั่งให้เตรียมราชสาร และไข่มุกเม็ดงาม

ราชสารถูกส่งถึงพระเจ้าอัคคิราชา ซึ่งขณะนั้นกำลังรอคอยการสู้รบอย่างกระหายเลือด เมื่อทรงอ่านราชสาร และเห็นไข่มุกอันเป็นทิพย์ ก็ถึงกับทรงประหลาดพระทัยเป็นอย่างยิ่ง

"นี่เป็นไข่มุกที่งดงามที่สุดเท่าที่ข้าเคยเห็นมา และหากมีอานุภาพศักดิ์สิทธิ์จริง ก็คุ้มค่าแก่การได้มาโดยไม่ต้องเสียเลือดเนื้อ"

พระเจ้าอัคคิราชาทรงพิจารณาอยู่ครู่หนึ่ง

"หากเราทำสงครามกับแคว้นนี้ แม้จะชนะ ก็ย่อมมีทหารบาดเจ็บล้มตายจำนวนมาก แต่หากได้ไข่มุกนี้มา เราก็จะได้รับสมบัติอันล้ำค่า โดยไม่ต้องเสียอะไรเลย"

ในที่สุด พระเจ้าอัคคิราชาทรงตัดสินใจยอมรับข้อเสนอของพระเจ้าสุวรรณหงส์

พระองค์ทรงมีรับสั่งให้ทัพของพระองค์ถอนกำลังกลับไป

ข่าวการถอนทัพของพระเจ้าอัคคิราชาแพร่สะพัดไปทั่วแคว้น ประชาชนต่างพากันโห่ร้องยินดี และสรรเสริญพระปรีชาสามารถของพระเจ้าสุวรรณหงส์

เหล่าเสนาบดีต่างเข้ามาถวายพระพร

"ข้าแต่พระมหาราชเจ้า พระองค์ทรงรอดพ้นจากศึกสงครามได้อย่างน่าอัศจรรย์ ด้วยพระปรีชาสามารถของพระองค์แท้ๆ"

พระเจ้าสุวรรณหงส์ทรงแย้มพระสรวล

"ความสงบสุขของประชาชน คือสิ่งสำคัญที่สุด การแก้ปัญหาด้วยปัญญา ย่อมดีกว่าการใช้กำลังเสมอ"

หลังจากนั้น พระเจ้าสุวรรณหงส์ก็ทรงปกครองแคว้นด้วยทศพิธราชธรรม ทรงนำพาบ้านเมืองให้เจริญรุ่งเรือง สงบสุข ประชาชนอยู่เย็นเป็นสุข

พระองค์ทรงเป็นแบบอย่างแห่งกษัตริย์ผู้มีปัญญา ผู้ซึ่งสามารถแก้ปัญหาที่ซับซ้อนได้ด้วยสติปัญญาและความรอบคอบ

คติธรรม

การแก้ปัญหาด้วยปัญญา ย่อมนำมาซึ่งสันติสุขและความเจริญรุ่งเรือง โดยไม่ต้องก่อให้เกิดความสูญเสีย

บารมีที่บำเพ็ญ

พระโพธิสัตว์ทรงบำเพ็ญ ปัญญาบารมี และ อุเบกขาบารมี