ทุติยทุพภิกขันตชาดก

ทุติยทุพภิกขันตชาดก (เรื่องที่ 64)

ในกาลครั้งหนึ่งนานมาแล้ว ณ กรุงพาราณสีอันเจริญรุ่งเรือง สองกษัตริย์ผู้เป็นพระเชษฐาและพระอนุชา ครองราชย์สืบต่อกันมา พระเชษฐาทรงพระนามว่า พระเจ้าพาราณสี ส่วนพระอนุชามีพระนามว่า พระเจ้ามหาปัญจาละ ทั้งสองพระองค์ทรงเป็นที่รักใคร่ของอาณาประชาราษฎร์ ทรงปกครองด้วยทศพิธราชธรรมอย่างเคร่งครัด แต่แล้วเคราะห์กรรมได้นำพาให้เกิดความแห้งแล้งครั้งใหญ่ แผ่นดินแห้งผาก ต้นไม้ใบหญ้าเหี่ยวเฉา สัตว์น้อยใหญ่พากันล้มตาย ประชาชนอดอยากยากแค้น แผ่นดินที่เคยอุดมสมบูรณ์กลับกลายเป็นทะเลทรายอันเวิ้งว้าง

ในท่ามกลางความทุกข์ยากนั้น พระเจ้าพาราณสีทรงมีพระทัยกังวลอย่างยิ่ง ทรงพยายามหาทางช่วยเหลือประชาราษฎร์ทุกวิถีทาง แต่ดูเหมือนว่าทุกอย่างจะยิ่งเลวร้ายลง ทรงเรียกประชุมเหล่าเสนาบดีและปุโรหิตเพื่อปรึกษาหารือ “เราจะทำเช่นไรกันดีเล่า พลเมืองของเรากำลังอดอยาก ลำบากแสนสาหัส” เสียงของพระองค์สั่นเครือด้วยความทุกข์

ปุโรหิตผู้เฒ่ากราบทูลด้วยใบหน้าหมองเศร้า “มหาบพิตร บัดนี้ภัยพิบัติได้ครอบคลุมไปทั่วทุกสารทิศ แม้แต่ในท้องพระคลังก็เริ่มร่อยหรอลงทุกที หากความแห้งแล้งยังคงอยู่เช่นนี้ เกรงว่าเราจะไม่อาจประคองแผ่นดินไว้ได้”

พระเจ้ามหาปัญจาละผู้ทรงเป็นพระอนุชา ทรงเป็นกษัตริย์ที่เข้มแข็งและมีไหวพริบ ทรงทอดพระเนตรไปยังพี่ชายของตนด้วยความห่วงใย “พี่ชาย อย่าเพิ่งท้อแท้ ข้าพระองค์จะขออาสารับอาสาออกเดินทางไปแสวงหาแหล่งน้ำและเสบียง เพื่อช่วยเหลือประชาราษฎร์ของเรา”

พระเจ้าพาราณสีกังวลพระทัย “น้องรัก เจ้าจะไปเช่นนั้นได้อย่างไร มันอันตรายเกินไป แผ่นดินนั้นไร้ผู้คน สัตว์ป่าดุร้าย และที่สำคัญที่สุดคือความแห้งแล้งที่อาจทำให้เจ้าไม่มีน้ำดื่ม”

“ข้าพระองค์จะเตรียมเสบียงให้พร้อม และจะใช้ความรู้ที่มีแสวงหาแหล่งน้ำใต้ดิน กระหม่อมมิอาจทนเห็นประชาราษฎร์ของเราต้องอดอยากเช่นนี้ได้” พระองค์ตรัสด้วยความมุ่งมั่น

พระเจ้าพาราณสีทรงพิจารณาแล้วเห็นว่าความตั้งใจของพระอนุชานั้นแน่วแน่ จึงทรงยอมอนุญาต พร้อมทั้งพระราชทานกำลังพลและเสบียงเท่าที่สามารถจะจัดหาให้ได้

พระเจ้ามหาปัญจาละทรงนำทหารผู้กล้าหาญออกเดินทางพร้อมด้วยเสบียงอาหารและน้ำจำนวนหนึ่ง ระหว่างทาง พวกเขาพบกับสภาพแผ่นดินที่แห้งแล้งยิ่งกว่าที่คาดคิด ต้นไม้ใหญ่ยืนต้นตาย บ้างก็ล้มระเนระนาด ก้อนกรวดและทรายถูกพัดปลิวไปตามลมจนยากแก่การมองเห็น

หลายวันผ่านไป เสบียงอาหารเริ่มร่อยหรอ และน้ำดื่มก็ใกล้จะหมดลง ทหารเริ่มอ่อนแรงและสิ้นหวัง “ฝ่าบาท เราจะทำอย่างไรกันดี น้ำของเราจะหมดแล้ว” ทหารคนหนึ่งเอ่ยขึ้นด้วยเสียงแหบแห้ง

พระเจ้ามหาปัญจาละทรงพยายามปลุกขวัญกำลังใจ “จงอย่าสิ้นหวัง จงเชื่อมั่นในปัญญาของเรา เราจะหาหนทางให้ได้” พระองค์ทรงสังเกตสภาพแวดล้อมอย่างละเอียด ทอดพระเนตรไปยังทิศทางที่ดูเหมือนจะมีต้นไม้ใหญ่ยืนต้นอยู่ แม้จะดูแห้งแล้งก็ตาม

“ที่นั่น!” พระองค์ทรงชี้ไปยังกลุ่มต้นไม้ใหญ่ “ดูเหมือนจะมีร่องรอยของความชุ่มชื้นอยู่บ้าง จงไปสำรวจดู”

ทหารกลุ่มหนึ่งออกไปสำรวจ และพบว่าที่บริเวณนั้นมีต้นไม้ใหญ่ที่ยืนต้นตาย แต่ยังมีร่องรอยของน้ำซึมอยู่ใต้ดิน พวกเขาพยายามขุดอย่างสุดกำลัง แต่ก็ยังไม่พบแหล่งน้ำที่ชัดเจน

พระเจ้ามหาปัญจาละทรงใช้พระองค์เอง ขุดดินลงไปลึกกว่าเดิม ทรงใช้พระหัตถ์สัมผัสกับความชื้นที่เริ่มปรากฏ พระองค์ทรงคิดถึงภาพประชาราษฎร์อันอดอยาก ภาพพระเชษฐาผู้ทรงกังวลพระทัย ภาพเหล่านั้นยิ่งทำให้พระองค์มีกำลังใจ

ในที่สุด ด้วยพระปรีชาญาณอันเฉียบแหลม และการขุดด้วยความเพียรพยายามอย่างไม่ย่อท้อ พวกเขาก็พบแหล่งน้ำใต้ดินอันใสสะอาด! เสียงโห่ร้องด้วยความดีใจดังขึ้น ทหารทุกคนต่างพากันดื่มน้ำจนชื่นใจ

“ฝ่าบาท เราพบน้ำแล้ว! เราพบน้ำแล้ว!” ทหารคนหนึ่งตะโกนอย่างดีใจ

พระเจ้ามหาปัญจาละทรงมีพระทัยยินดีจนน้ำพระเนตรไหล “เราทำสำเร็จแล้ว!” พระองค์ตรัส

หลังจากได้น้ำดื่มแล้ว พวกเขาก็เริ่มหาอาหาร จากร่องรอยที่พบตามก้อนหินใหญ่และโพรงไม้ พวกเขาพบสัตว์เล็กๆ ที่ยังชีพอยู่ได้ และสามารถนำมาประกอบอาหารเลี้ยงทหารได้

ระหว่างที่ทรงพักผ่อนอยู่บริเวณนั้น พระเจ้ามหาปัญจาละทรงสังเกตเห็นร่องรอยแปลกๆ บนพื้นดิน ซึ่งดูเหมือนจะเป็นเส้นทางที่ถูกเหยียบย่ำมานานแล้ว “นี่มันเส้นทางของผู้คนนี่นา!” พระองค์ทรงอุทาน

“ฝ่าบาท ท่านหมายความว่าอย่างไร?” นายกองทหารถาม

“เส้นทางนี้ดูเหมือนจะนำไปสู่ที่ใดสักแห่ง ที่อาจจะมีผู้คนอาศัยอยู่ เราจะตามเส้นทางนี้ไป!”

พวกเขาเดินตามเส้นทางนั้นไปเรื่อยๆ ด้วยความหวัง ในที่สุด พวกเขาก็ได้พบกับหมู่บ้านเล็กๆ แห่งหนึ่ง ซึ่งผู้คนอาศัยอยู่อย่างยากลำบากเช่นกัน แต่ก็ยังมีน้ำดื่มและอาหารประทังชีวิตอยู่บ้าง

เมื่อผู้คนเห็นทหารของพระเจ้ามหาปัญจาละ พวกเขาก็ตกใจ แต่เมื่อทราบว่าพระองค์ทรงเป็นกษัตริย์ผู้มีเมตตา ก็พากันเข้ามาถวายบังคม

“ท่านกษัตริย์ โปรดเมตตาพวกเราด้วย พวกเราอดอยากเหลือเกิน” หัวหน้าหมู่บ้านกราบทูล

พระเจ้ามหาปัญจาละทรงรับฟังด้วยพระทัยสงสาร “เราเข้าใจดีถึงความทุกข์ยากของพวกท่าน เราจะพยายามช่วยเหลือเท่าที่เราจะทำได้”

พระองค์ทรงสอบถามถึงสภาพความเป็นอยู่ และแหล่งน้ำแหล่งอาหารที่พอจะหาได้ในบริเวณนั้น จากนั้น พระองค์ทรงมีพระดำริที่จะนำพาผู้คนเหล่านี้กลับไปยังกรุงพาราณสี

“เราจะนำพวกท่านกลับไปยังกรุงพาราณสี ที่ซึ่งเราจะสามารถจัดหาอาหารและน้ำให้พวกท่านได้” พระองค์ตรัส

ผู้คนในหมู่บ้านต่างดีใจและขอบคุณพระองค์ แต่ก็ยังมีบางส่วนที่กังวล “แต่ฝ่าบาท การเดินทางกลับนั้นไกลนัก พวกเราจะรอดได้อย่างไร?”

“เราจะจัดหาน้ำและเสบียงให้พวกท่านอย่างเพียงพอ ระหว่างทางเราจะช่วยกันแบ่งปัน จงเชื่อมั่นในตัวเรา”

พระเจ้ามหาปัญจาละทรงจัดตั้งกองคาราวานขนาดใหญ่ นำพาชาวบ้านเหล่านั้นกลับกรุงพาราณสี พระองค์ทรงแบ่งปันเสบียงอาหารที่มีอยู่ และทรงใช้พระปรีชาญาณในการหาแหล่งน้ำระหว่างทาง

เมื่อเดินทางใกล้ถึงกรุงพาราณสี พระเจ้าพาราณสีซึ่งเฝ้ารอข่าวคราวของพระอนุชาอย่างใจจดใจจ่อ ก็ทรงทราบว่าพระอนุชากำลังเดินทางกลับมาพร้อมกับผู้คนจำนวนมาก พระองค์ทรงดีพระทัยเป็นอย่างยิ่ง

ทันทีที่พระเจ้ามหาปัญจาละเสด็จกลับมาถึง ทรงนำพาชาวบ้านเหล่านั้นเข้าเฝ้าพระเชษฐา พระเจ้าพาราณสีทรงตื้นตันพระทัยเป็นอย่างยิ่ง ทรงโอบกอดพระอนุชาและกล่าวชมเชยในความกล้าหาญและความเสียสละ

“น้องรัก เจ้าได้ช่วยชีวิตผู้คนมากมายไว้ เจ้าเป็นความหวังของอาณาจักรของเรา”

พระเจ้าพาราณสีทรงจัดหาอาหารและน้ำอย่างเพียงพอสำหรับชาวบ้านที่นำกลับมา และทรงดูแลพวกเขาอย่างดีที่สุด ความแห้งแล้งยังคงปกคลุมแผ่นดิน แต่ด้วยน้ำพระทัยอันประเสริฐของกษัตริย์ทั้งสอง และความพยายามของเหล่าพสกนิกร แผ่นดินกรุงพาราณสีก็สามารถผ่านพ้นวิกฤตครั้งใหญ่นี้ไปได้

แม้จะยังมีช่วงเวลาแห่งความยากลำบาก แต่ผู้คนก็มีความหวังว่าความอุดมสมบูรณ์จะกลับคืนมาอีกครั้ง เรื่องราวของพระเจ้ามหาปัญจาละ ผู้ทรงเสียสละและใช้ปัญญาในการช่วยเหลือผู้อื่น ได้กลายเป็นตำนานเล่าขานสืบไป

คติธรรม

ความเพียรพยายามและสติปัญญา สามารถนำพาเราให้เอาชนะอุปสรรคและความยากลำบากได้ การเสียสละเพื่อผู้อื่น ย่อมนำมาซึ่งความสุขและความเจริญ.

บารมีที่บำเพ็ญ

การบำเพ็ญทานบารมี (การแบ่งปันเสบียงอาหารและน้ำ), อธิษฐานบารมี (การตั้งใจแน่วแน่ในการช่วยเหลือผู้อื่น), ขันติบารมี (ความอดทนต่อความยากลำบากในการเดินทาง), และปัญญาบารมี (การใช้สติปัญญาในการแก้ไขปัญหา).