สักกปัญหชาดก

สักกปัญหชาดก

ในสมัยพุทธกาล ณ กรุงราชคฤห์อันรุ่งเรือง แคว้นมคธ มีเรื่องราวอันน่าอัศจรรย์เกิดขึ้น เป็นเหตุการณ์ที่พระบรมศาสดา โคตมพุทธเจ้า ทรงแสดงธรรมโปรดเหล่าเวไนยสัตว์ โดยมีพญาอินทร์ หรือท้าวสักกะ เป็นผู้ตั้งคำถามอันลึกซึ้ง เพื่อนำไปสู่การตรัสรู้ของเหล่าพุทธบริษัท

กาลครั้งหนึ่ง เมื่อครั้งที่พระพุทธองค์ยังทรงดำรงพระชนม์ชีพอยู่ ณ วัดพระเวฬุวันมหาวิหาร พระองค์ทรงประทับพักผ่อนอิริยาบถ ณ โคนต้นไทรใหญ่ริมฝั่งแม่น้ำอันไหลเอื่อย สองฝั่งแม่น้ำเต็มไปด้วยพฤกษานานาพันธุ์ ส่งกลิ่นหอมเย้ายวน ท้องฟ้าแจ่มใสไร้เมฆหมอก แสงแดดอ่อนๆ สาดส่องลงมากระทบใบไม้เกิดเป็นเงาพาดไหว

ขณะนั้นเอง ท้าวสักกะ จอมเทพแห่งสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ ทรงมีพระทัยน้อมระลึกถึงพระพุทธองค์ จึงได้เสด็จลงมายังโลกมนุษย์ พร้อมด้วยเทพบริวารเป็นจำนวนมาก ท้าวสักกะทรงประทับยืนอยู่เบื้องพระพักตร์พระพุทธองค์ ด้วยท่าทีอันสำรวมและเปี่ยมด้วยความเลื่อมใส

“ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงเป็นที่พึ่งของโลก” ท้าวสักกะทูลถามด้วยเสียงอันไพเราะ “ข้าพระองค์มีข้อสงสัยอันลึกซึ้งมาแต่โบราณกาล อันอยากจะทูลถามต่อพระองค์ เพื่อความกระจ่างแจ้งในธรรม”

พระพุทธองค์ทรงแย้มพระสรวลน้อยๆ และตรัสตอบด้วยพระสุรเสียงอันแผ่วเบา แต่ทรงเปี่ยมด้วยอำนาจ “ดูก่อนท้าวสักกะ หากท่านมีข้อสงสัยอันใด จงทูลถามมาเถิด”

ท้าวสักกะทรงรวบรวมสติ และกล่าวถามว่า “ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อันปวงชนทั้งหลายย่อมมีชีวิตอยู่ ด้วยเหตุแห่งสิ่งใดเล่า? อะไรเล่าคือสิ่งเดียวที่ทำให้คนเรานั้นมีความสุขความทุกข์?”

พระพุทธองค์ทรงนิ่งสักครู่ ทรงพิจารณาถึงความหมายอันลึกซึ้งในคำถามของท้าวสักกะ แล้วทรงตรัสตอบ “ดูก่อนท้าวสักกะ ปวงชนทั้งหลายย่อมมีชีวิตอยู่ ด้วยเหตุแห่งความปรารถนา หรือตัณหา อันเป็นเครื่องผูกพันให้เกิดความอยากได้ในสิ่งต่างๆ และสิ่งเดียวที่ทำให้คนเรามีความสุขความทุกข์นั้น ก็คือการยึดมั่นในสิ่งเหล่านั้น”

ท้าวสักกะทรงสดับคำตอบด้วยความปลาบปลื้ม แต่ก็ยังทรงมีคำถามต่อไป “ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงรู้แจ้ง อันบุคคลผู้เป็นบัณฑิตนั้น ย่อมมีความดี หรือความชั่ว ติดตามไปได้อย่างไร? และเหตุใดจึงมีผู้ถึงความเสื่อม และผู้ถึงความเจริญ?”

พระพุทธองค์ทรงตรัสอธิบาย “ดูก่อนท้าวสักกะ ความดีและความชั่วนั้น ติดตามผู้กระทำไปดุจเงาที่ติดตามตัวฉันใด บุคคลผู้มีจิตใจที่ประกอบด้วยกุศลกรรม ย่อมประสบแต่สิ่งที่ดีงาม ความเจริญรุ่งเรืองฉันนั้น ส่วนบุคคลผู้มีจิตใจที่ประกอบด้วยอกุศลกรรม ย่อมประสบแต่สิ่งที่ไม่ดี ความเสื่อมโทรม

“เหตุที่ผู้คนมีความเจริญและความเสื่อมนั้น มิได้เกิดขึ้นโดยบังเอิญ แต่เป็นผลแห่งกรรมที่ตนได้กระทำไว้ในอดีตและปัจจุบัน หากใครกระทำกรรมดี ย่อมได้รับผลดี แต่หากใครกระทำกรรมชั่ว ก็ย่อมได้รับผลชั่ว”

ท้าวสักกะทรงซาบซึ้งในคำตอบ และทูลถามต่อไปถึงอริยสัจ 4 ซึ่งเป็นหลักธรรมอันยิ่งใหญ่ “ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงพระคุณอันประเสริฐ ขอพระองค์ได้โปรดแสดงอริยสัจ 4 อันเป็นเครื่องชี้ทางแห่งการดับทุกข์ แก่ข้าพระองค์ด้วยเถิด”

พระพุทธองค์ทรงรับคำ และทรงแสดงธรรมเรื่องอริยสัจ 4 อย่างพิสดาร

“ดูก่อนท้าวสักกะ อริยสัจ 4 นั้น คือ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ และมรรค

ทุกข์ นั้น ได้แก่ ความเกิด ความแก่ ความเจ็บ ความตาย ความเศร้าโศก ความคร่ำครวญ ความไม่สบายกาย ไม่สบายใจ ความผิดหวัง ความพลัดพรากจากสิ่งอันเป็นที่รัก และการประสบกับสิ่งอันเป็นที่รัก

สมุทัย นั้น คือตัณหา หรือความทะยานอยากอันก่อให้เกิดทุกข์ มี 3 ประการ คือ กามตัณหา (ความอยากในกามคุณ) ภวตัณหา (ความอยากเป็น) วิภวตัณหา (ความอยากไม่เป็น)

นิโรธ นั้น คือความดับทุกข์ อันเกิดจากการดับตัณหาโดยสิ้นเชิง เป็นสภาวะแห่งนิพพาน

มรรค นั้น คือข้อปฏิบัติที่จะนำไปสู่ความดับทุกข์ อันได้แก่อริยมรรคมีองค์ 8 ได้แก่ สัมมาทิฏฐิ (ความเห็นชอบ) สัมมาสังกัปปะ (ความดำริชอบ) สัมมาวาจา (การพูดชอบ) สัมมากัมมันตะ (การกระทำชอบ) สัมมาอาชีวะ (การเลี้ยงชีพชอบ) สัมมาวายามะ (ความเพียรชอบ) สัมมาสติ (ความระลึกชอบ) และสัมมาสมาธิ (ความตั้งมั่นชอบ)”

ท้าวสักกะทรงสดับธรรม อันลึกซึ้งและยากจะหยั่งถึง แต่ด้วยพระปัญญาอันเฉลียวฉลาดของพระพุทธองค์ ทำให้ทรงเข้าพระทัยในอรรถธรรมได้อย่างกระจ่างแจ้ง พระองค์ทรงน้อมรับพระธรรมคำสอนด้วยความเคารพอย่างสูงสุด

“ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงเป็นดวงประทีปแห่งโลก” ท้าวสักกะทูลด้วยเสียงสั่นเครือ “ข้าพระองค์ได้เห็นแสงสว่างแห่งธรรมแล้ว ความสงสัยทั้งหลายที่ข้าพระองค์เคยมี ก็พลันมลายหายไปสิ้น ขอพระองค์ทรงพระเจริญยิ่งยืนนาน”

หลังจากนั้น ท้าวสักกะ พร้อมด้วยเทพบริวาร ก็ได้อันเชิญพระพุทธองค์ กลับสู่พระเวฬุวันมหาวิหาร ท่ามกลางความปลาบปลื้มปีติยินดีของเหล่าพุทธบริษัท

เหตุการณ์ในครั้งนี้ ได้ถูกจารึกไว้ในประวัติศาสตร์แห่งพุทธศาสนา เป็นเครื่องเตือนใจให้พุทธศาสนิกชนทั้งหลาย ได้พิจารณาถึงความหมายอันลึกซึ้งของชีวิต ความทุกข์ และหนทางแห่งการพ้นทุกข์ ตามที่พระพุทธองค์ได้ทรงแสดงไว้

เรื่องราวของสักกปัญหชาดกนี้ มิใช่เพียงการสนทนาระหว่างเทพกับพระพุทธเจ้า แต่เป็นการเปิดประตูแห่งปัญญา ให้แก่ผู้ที่ได้สดับรับฟัง ได้สำรวจตรวจสอบจิตใจของตนเอง เพื่อแสวงหาความสุขที่แท้จริง และหลุดพ้นจากบ่วงแห่งทุกข์ทั้งปวง

การที่ท้าวสักกะ ซึ่งเป็นถึงจอมเทพ ยังทรงต้องมาทูลถามปัญหาแห่งชีวิตต่อพระพุทธองค์นั้น ย่อมแสดงให้เห็นว่า แม้ในภพภูมิที่สูงส่งเพียงใด ก็ยังมีคำถามที่รอคอยการค้นหาคำตอบ และหนทางเดียวที่จะค้นพบคำตอบเหล่านั้น คือ การดำเนินตามรอยพระธรรมคำสอนของพระพุทธเจ้า

ในวันนั้น บริเวณริมฝั่งแม่น้ำอันสงบร่มเย็น ท่ามกลางหมู่ไม้ที่ส่งกลิ่นหอมอบอวล ได้กลายเป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ ที่ซึ่งปัญญาอันสูงสุด ได้ถูกประทานแก่จอมเทพแห่งสวรรค์ และแก่โลกมนุษย์

คติธรรม

ความสุขและความทุกข์ล้วนเกิดจากจิตใจของตนเอง การยึดมั่นถือมั่นในสิ่งใดสิ่งหนึ่ง ย่อมนำมาซึ่งทุกข์ การละวางซึ่งตัณหา และการดำเนินชีวิตตามอริยมรรคมีองค์ 8 คือหนทางสู่การดับทุกข์โดยแท้

บารมีที่บำเพ็ญ

ในชาตินั้น พระโพธิสัตว์ทรงเป็นพระพุทธเจ้า ทรงบำเพ็ญ ปัญญาบารมี *และ* เมตตาบารมี *โดยการแสดงธรรมอันลึกซึ้ง เพื่อนำพาเหล่าเวไนยสัตว์ให้พ้นจากความทุกข์*