มหาอุตรชาดก

มหาอุตรชาดก

กาลครั้งหนึ่งนานมาแล้ว ณ แคว้นมคธ อันเป็นปึกแผ่นและร่มเย็นภายใต้ร่มพระบรมโพธิสมภารของพระเจ้ามหาอุตรกุมาร พระองค์ทรงเป็นกษัตริย์ผู้เปี่ยมด้วยทศพิธราชธรรม ทรงปกครองอาณาประชาราษฎร์ด้วยทศพิธราชธรรม ดุจดั่งพระอาทิตย์ส่องแสงเจิดจ้า ขจัดความมืดมิดให้แก่โลก

พระองค์ทรงมีพระมเหสีอันเป็นที่รักยิ่ง นามว่า พระนางอุตรเทวี ทรงงดงามราวกับนางฟ้าจุติลงมา ทรงพระสิริโฉมเป็นเลิศ ล้ำเลิศกว่าหญิงใดในสามโลก ทั้งสองพระองค์ทรงครองคู่กันอย่างมีความสุข ทรงมีพระโอรสองค์หนึ่งพระนามว่า สมณกุมาร ผู้มีพระพักตร์ผ่องใส ดุจพระจันทร์เต็มดวง

วันหนึ่ง ขณะที่พระเจ้ามหาอุตรกุมารทรงประทับสำราญพระราชอารมณ์อยู่ ณ พระราชอุทยานอันร่มรื่น ทรงทอดพระเนตรเห็นเหล่าดอกไม้นานาพันธุ์เบ่งบาน ส่งกลิ่นหอมอบอวล ช่างเป็นภาพที่งดงามและสบายพระทัย ทันใดนั้นเอง สุนัขจิ้งจอกตัวหนึ่งก็วิ่งปราดเข้ามากลางพระราชอุทยาน ด้วยท่าทีที่หวาดกลัวอย่างยิ่ง

พระเจ้ามหาอุตรกุมารทรงสงสัยในท่าทีอันแปลกประหลาดของสุนัขจิ้งจอก จึงตรัสถามขึ้นว่า:

"เจ้านี่มันอะไรกัน เหตุใดจึงวิ่งหน้าตื่นเข้ามาในพระราชอุทยานเช่นนี้ มีภัยอันใดมาถึงตัวเจ้าเล่า"

สุนัขจิ้งจอกได้ยินเสียงรับสั่งของพระองค์ก็ยิ่งตกใจ รีบหมอบลงแทบพระบาท วิงวอนด้วยน้ำเสียงสั่นเครือว่า:

"ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงเป็นที่พึ่งของสรรพสัตว์ทั้งหลาย ข้าพระองค์กำลังถูกนายพรานตามล่า! อาวุธของเขามีความคมกล้า ปลายหอกแหลมคมดุจสังข์ ข้าพระองค์ไม่รู้จะหลบหนีไปทางไหนแล้ว ขอพระองค์ทรงโปรดเมตตาข้าพระองค์ด้วยเถิด!"

พระเจ้ามหาอุตรกุมารทรงมีพระทัยเมตตา ทรงพิจารณาเห็นว่าสุนัขจิ้งจอกนั้นกำลังตกอยู่ในอันตราย ทรงปรารภในพระทัยว่า "ชีวิตนี้สั้นนัก เราไม่ควรปล่อยให้ผู้ใดต้องประสบความทุกข์ยากลำบาก หากเราสามารถช่วยเหลือได้" พระองค์จึงมีรับสั่งให้เหล่าทหารรักษาพระองค์ นำเสื้อคลุมผืนหนึ่งมาคลุมตัวสุนัขจิ้งจอกไว้ เพื่ออำพรางกายจากสายตาของนายพราน

เมื่อนายพรานตามมาถึง ก็ถามหาสุนัขจิ้งจอก

"ท่านเห็นสุนัขจิ้งจอกตัวหนึ่งวิ่งผ่านมาทางนี้หรือไม่ มันหนีมาทางนี้แน่นอน ข้าเห็นมันหอบเหนื่อยและมีรอยเลือดติดอยู่"

พระเจ้ามหาอุตรกุมารทรงตอบด้วยพระสุรเสียงอันสงบว่า:

"เราไม่เห็นสุนัขจิ้งจอกตัวใดวิ่งผ่านมาทางนี้เลย เจ้าอาจจะตาฝาดไปกระมัง"

นายพรานกลับไปอย่างผิดหวัง ส่วนสุนัขจิ้งจอกเมื่อเห็นว่าปลอดภัยแล้ว ก็กล่าวขอบคุณพระองค์ด้วยความซาบซึ้งใจ

"ข้าแต่พระองค์ ข้าพระองค์ขอขอบพระคุณท่านเป็นอย่างสูงที่ทรงมีเมตตาต่อข้าพระองค์ ชาตินี้ข้าพระองค์ไม่มีสิ่งใดจะตอบแทนได้ แต่ขอให้พระองค์ทรงมีแต่ความเจริญรุ่งเรืองตลอดไป"

หลังจากนั้น สุนัขจิ้งจอกก็วิ่งหนีหายไป

อีกครั้งหนึ่ง ขณะที่พระเจ้ามหาอุตรกุมารทรงประทับอยู่ ณ พระราชวัง ก็มีบุรุษผู้หนึ่งวิ่งหน้าตาตื่นเข้ามา พร้อมกับถือมีดเล่มหนึ่ง

"ข้าแต่พระองค์! โปรดช่วยข้าพระองค์ด้วย! ข้าพระองค์กำลังถูกพวกโจรไล่ล่า! พวกมันต้องการเอาชีวิตข้าพระองค์!"

พระเจ้ามหาอุตรกุมารทรงเห็นบุรุษผู้นั้นกำลังหวาดกลัวสุดขีด จึงตรัสปลอบโยน

"อย่าได้หวาดกลัวไปเลย มาหลบอยู่หลังเรานี่ เราจะปกป้องเจ้าเอง"

พระองค์ทรงนำบุรุษผู้นั้นไปซ่อนไว้หลังพระองค์ และทรงหยิบดาบขึ้นมาถือไว้ในพระหัตถ์ ท่ามกลางเหล่าทหารรักษาพระองค์ที่กรูกันเข้ามา

หัวหน้าโจรเห็นพระองค์ทรงยืนขวางอยู่ ก็ตะโกนถามอย่างหยาบคายว่า:

"หลีกไปเสีย! เรามีธุระกับบุรุษผู้นั้น! อย่ามายุ่งกับเรื่องของเรา!"

พระเจ้ามหาอุตรกุมารทรงตอบด้วยพระสุรเสียงหนักแน่นว่า:

"เราคือพระเจ้ามหาอุตรกุมาร ผู้ทรงเป็นประมุขแห่งแคว้นนี้ ผู้ใดคิดร้ายต่อผู้ที่หลบภัยอยู่ภายใต้ร่มพระบรมโพธิสมภารของเรา ผู้นั้นก็คือศัตรูของเรา! หากพวกเจ้าไม่ยอมถอย เราจะใช้ดาบนี้จัดการพวกเจ้าเสีย!"

เหล่าโจรเมื่อเห็นพระองค์ทรงกล้าหาญ ยืนหยัดปกป้องบุรุษผู้นั้นด้วยชีวิต ก็พากันหวาดกลัว ต่างคนต่างวิ่งหนีไป

บุรุษผู้นั้นเมื่อเห็นว่าปลอดภัยแล้ว ก็หมอบลงแทบพระบาท

"ข้าแต่พระองค์ผู้ทรงกล้าหาญและมีพระทัยเมตตา ข้าพระองค์ไม่รู้จะกล่าวคำขอบคุณท่านอย่างไรดี ขอให้ท่านทรงพระเจริญยิ่งยืนนาน"

พระเจ้ามหาอุตรกุมารทรงยิ้มรับ และตรัสว่า:

"เราทำตามหน้าที่ของเราเท่านั้น เจ้าจงไปเสียเถิด หากมีสิ่งใดที่เจ้าต้องการ ขอให้บอกเราได้"

เรื่องราวเหล่านี้ได้เล่าขานสืบต่อกันไป จนถึงพระกุมารผู้มีพระปัญญาเฉลียวฉลาด พระนามว่า สมณกุมาร เมื่อทรงสดับเรื่องราวของพระบิดา ก็ทรงเลื่อมใสในพระบารมี ทรงเห็นว่าพระบิดาทรงเป็นผู้มีคุณธรรมอันประเสริฐ

วันหนึ่ง สมณกุมารได้ทูลถามพระบิดาว่า:

"ข้าแต่พระบิดา เหตุใดพระองค์จึงทรงมีเมตตาต่อสัตว์ทั้งหลายถึงเพียงนี้ แม้แต่สุนัขจิ้งจอกซึ่งเป็นสัตว์ที่คนทั่วไปรังเกียจ พระองค์ก็ยังทรงช่วยเหลือ"

พระเจ้ามหาอุตรกุมารทรงยิ้ม และตรัสตอบว่า:

"สมณกุมารเอ๋ย เราเกิดมาเพื่อช่วยเหลือสรรพสัตว์ทั้งหลาย ไม่ว่าจะเป็นมนุษย์ หรือเดรัจฉาน หากเราสามารถช่วยให้พ้นจากทุกข์ได้ เราก็จะทำ เราไม่เคยคิดถึงผลตอบแทนใดๆ การให้ทาน การเสียสละ การมีความเมตตา คือคุณธรรมที่เรายึดถือมาตลอด นี่คือหนทางแห่งความดีงาม ที่จะนำพาเราไปสู่ความสุขที่แท้จริง"

สมณกุมารทรงสดับคำสอนของพระบิดา ก็เกิดความเข้าใจอย่างลึกซึ้ง ทรงเห็นถึงความสำคัญของการบำเพ็ญเพียรทางจิตใจ และการช่วยเหลือผู้อื่น

กาลต่อมา พระเจ้ามหาอุตรกุมารทรงประชวรหนัก และใกล้จะเสด็จสวรรคต ทรงมีพระดำรัสสั่งเสียแก่พระโอรสว่า:

"สมณกุมารเอ๋ย เมื่อเราจากไป เจ้าจงสืบทอดราชสมบัติ และจงยึดมั่นในทศพิธราชธรรม จงปกครองอาณาประชาราษฎร์ด้วยความยุติธรรม จงมีเมตตาธรรม และจงช่วยเหลือผู้อื่นเสมอไป นี่คือสิ่งสำคัญที่สุด ที่เจ้าพึงกระทำ"

สมณกุมารทรงรับคำสั่งเสียของพระบิดาด้วยความซาบซึ้ง และทรงตั้งมั่นที่จะปฏิบัติตามพระดำรัสทุกประการ

หลังจากพระเจ้ามหาอุตรกุมารเสด็จสวรรคตแล้ว สมณกุมารก็ได้ขึ้นครองราชสมบัติสืบต่อมา ทรงปกครองแคว้นมคธด้วยทศพิธราชธรรมอย่างเคร่งครัด ทรงมีพระเมตตาต่ออาณาประชาราษฎร์ ดุจดั่งพระบิดา พระองค์ทรงช่วยเหลือผู้ตกทุกข์ได้ยาก ทรงบำเพ็ญทานอยู่เสมอ

พระองค์ทรงเล่าถึงเรื่องราวของพระบิดาให้เหล่าข้าราชบริพารและประชาชนฟัง เพื่อเป็นแบบอย่างในการดำเนินชีวิต และเพื่อเตือนสติให้ทุกคนตระหนักถึงความสำคัญของความเมตตา กรุณา มุทิตา อุเบกขา

เรื่องราวของพระเจ้ามหาอุตรกุมาร สะท้อนให้เห็นถึงคุณธรรมอันยิ่งใหญ่ คือ ความเมตตา และ ความกล้าหาญ พระองค์ทรงไม่ลังเลที่จะปกป้องผู้อ่อนแอ แม้จะต้องเผชิญหน้ากับอันตราย หรือผู้มีอำนาจมากกว่า

พระองค์ทรงสอนให้เห็นว่า การช่วยเหลือผู้อื่นนั้น ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงแค่เผ่าพันธุ์ หรือสถานะ แต่เป็นหน้าที่ของทุกชีวิตที่ควรมีต่อกัน การเสียสละเพื่อผู้อื่นนั้น ย่อมนำมาซึ่งความสุขที่แท้จริง และเป็นที่จดจำของคนรุ่นหลัง

คติธรรม

ความเมตตา กรุณา และการเสียสละ คือสิ่งสำคัญที่สุดในการดำเนินชีวิต การช่วยเหลือผู้อื่นที่ตกทุกข์ได้ยาก ไม่ว่าจะเป็นสิ่งมีชีวิตใดก็ตาม ย่อมเป็นการบำเพ็ญบารมีที่ประเสริฐ และนำมาซึ่งความสุขที่แท้จริง

บารมีที่บำเพ็ญ

พระเจ้ามหาอุตรกุมารทรงบำเพ็ญ ทานบารมี (การให้ทาน การช่วยเหลือผู้อื่น) และ เมตตาบารมี (ความปรารถนาดีต่อผู้อื่น) จนเต็มเปี่ยม