Kiṁsukadāvajātaka

Kiṁsukadāvajātaka

Thuở xưa, tại thành Rājagaha, Đức Bồ Tát đầu thai làm một vị Sāma (cậu bé chăn cừu) khôi ngô tuấn tú, có lòng hiếu thảo vô bờ bến. Cậu sống cùng cha mẹ già yếu nơi rừng sâu. Một ngày nọ, trong khi cha mẹ đang say giấc nồng, cậu Sāma ra bờ suối tắm mát. Bất cẩn thay, cậu trượt chân ngã xuống dòng nước xiết. Dòng nước cuốn cậu trôi xa, va đập vào những ghềnh đá, cuối cùng văng ra một bãi cát ven sông, may mắn thoát chết nhưng bị thương nặng và hoảng loạn.

Khi tỉnh lại, cậu Sāma hoảng sợ tột độ. Cậu không biết mình đang ở đâu, đường về nhà ra sao. Trong cơn tuyệt vọng, cậu gào khóc thảm thiết. Tiếng khóc ai oán vang vọng khắp khu rừng. Tình cờ thay, Đức Vua Pasenadi của Kosala đang trên đường đi săn, nghe thấy tiếng khóc ấy. Ngài liền sai cận vệ đi tìm nguồn gốc tiếng khóc. Sau một hồi tìm kiếm, họ tìm thấy cậu Sāma đang quằn quại trong đau đớn.

Đức Vua Pasenadi đến bên cậu bé, ân cần hỏi han. Cậu Sāma kể lại toàn bộ câu chuyện của mình, giọng run run vì sợ hãi và đau đớn. Đức Vua động lòng thương xót, sai người đưa cậu về hoàng cung chăm sóc. Tại đây, cậu bé được chữa trị vết thương, ăn uống đầy đủ và có người hầu hạ tận tình. Dù được sống trong nhung lụa, nhưng lòng cậu Sāma luôn hướng về cha mẹ. Cậu ngày đêm nhớ thương cha mẹ già, sợ rằng cha mẹ ở nhà sẽ đói khát, bệnh tật mà không có ai chăm sóc.

Một hôm, khi sức khỏe đã hồi phục phần nào, cậu Sāma xin Đức Vua cho phép trở về thăm cha mẹ. Đức Vua Pasenadi ngần ngại vì sợ cậu bé sẽ tiếp tục gặp nguy hiểm. Tuy nhiên, thấy được nỗi lòng hiếu thảo của cậu, Ngài đồng ý và cho phép cậu mang theo nhiều thức ăn, thuốc men và sai lính tùy tùng hộ tống.

Trên đường về, cậu Sāma gặp một cây Kimsuka nở hoa rực rỡ. Hoa Kimsuka có màu đỏ thẫm, trông như những đốm lửa cháy bùng giữa rừng xanh. Cậu Sāma dừng lại, ngắm nhìn vẻ đẹp của cây hoa. Bỗng nhiên, một ý nghĩ lóe lên trong đầu cậu: "Nếu ta hái những bông hoa này tặng cho cha mẹ, chắc chắn cha mẹ sẽ rất vui!". Cậu liền trèo lên cây, cẩn thận hái những bông hoa đẹp nhất.

Trong lúc hái hoa, một cành cây khô mục gãy vụn, khiến cậu Sāma mất thăng bằng và ngã xuống. Lần này, cậu không may mắn như lần trước. Cậu bị thương rất nặng, gãy cả hai chân và tứ chi. Tiếng kêu la đau đớn của cậu lại vang lên trong rừng. Lần này, may mắn thay, một vị Tỳ kheo thông thái đang đi khất thực ngang qua, nghe tiếng kêu liền tìm đến.

Vị Tỳ kheo thấy cậu Sāma trong tình cảnh thương tâm, liền dùng thần thông đưa cậu về tịnh xá. Tại đây, vị Tỳ kheo tận tình chữa trị cho cậu, nhưng vết thương quá nặng, cậu Sāma không thể qua khỏi. Trước khi trút hơi thở cuối cùng, cậu Sāma đã kịp nói lời trăn trối với vị Tỳ kheo: "Kính bạch Tôn giả, con là Sāma. Con đã bất hiếu, vì một phút nông nổi mà bỏ bê cha mẹ, để rồi gặp phải tai ương. Xin Tôn giả hãy đến thăm cha mẹ con, nói với họ rằng con đã qua đời và xin họ tha thứ cho lỗi lầm của con.". Nói rồi, cậu trút hơi thở cuối cùng.

Vị Tỳ kheo sau đó đã đến gặp cha mẹ của Sāma, thuật lại sự tình và làm theo lời trăn trối của cậu. Cha mẹ Sāma nghe tin con trai đã mất, vô cùng đau khổ. Họ tiếc thương cho số phận bi đát của con mình, cũng như trách mình đã sinh ra một đứa con không tròn phận hiếu thảo.

Đức Phật sau khi kể câu chuyện này, đã dạy rằng: "Lúc bấy giờ, người Sāma chính là ta. Vì một phút nông nổi, ham hái hoa Kimsuka mà bỏ bê bổn phận, dẫn đến cái chết bi thảm. Bài học này nhắc nhở chúng ta rằng, lòng hiếu thảo là điều thiêng liêng nhất. Bất cứ ai vì những thú vui nhất thời mà bỏ quên bổn phận với cha mẹ, người thân, thì sẽ phải gánh chịu hậu quả đau thương."