กุกกุรชาดก

กุกกุรชาดก

ณ แคว้นมคธ อันเป็นแผ่นดินที่รุ่งเรืองด้วยพระธรรมคำสอนของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ในสมัยพุทธกาล ยังมีเมืองสาวัตถีตั้งตระหง่านเป็นศูนย์กลางแห่งพระพุทธศาสนา ผู้คนต่างเลื่อมใสในพระรัตนตรัย พระภิกษุสงฆ์ต่างตั้งมั่นอยู่ในศีล สมาธิ ปัญญา

ในครั้งนั้น พระพุทธองค์ได้ทรงแสดงอนาคตวงศ์ แสดงถึงการอุบัติขึ้นของพระศรีอริยเมตไตรยโพธิสัตว์ และได้ทรงเล่าถึงเรื่องราวในอดีตชาติของพระองค์ ซึ่งก็คือ กุกกุรชาดก เรื่องราวของพระโพธิสัตว์ที่ทรงบำเพ็ญบารมีอันยิ่งใหญ่.

เรื่องราวนี้เกิดขึ้นในอดีตกาลนานแสนนาน เมื่อครั้งที่พระโพธิสัตว์ยังทรงเป็นพราหมณ์ผู้มีปัญญา อาศัยอยู่ในเมืองพาราณสีอันรุ่งโรจน์ เมืองแห่งการค้าขายอันมั่งคั่งและเป็นศูนย์กลางแห่งความเจริญทางปัญญา ผู้คนในเมืองต่างให้ความเคารพเลื่อมใสในความรู้และคุณธรรมของพราหมณ์ผู้นี้

พราหมณ์ผู้นี้มีนามว่า กุกกุร เขามีทรัพย์สมบัติมากมายเหลือคณา มีบ้านเรือนที่โอ่อ่าตั้งอยู่ริมแม่น้ำคงคาอันกว้างใหญ่ แวดล้อมด้วยสวนดอกไม้อันงดงามและร่มรื่น ทรัพย์สินเงินทองของเขานั้นมาจากมรดกของบรรพบุรุษที่สั่งสมมาหลายชั่วอายุคน และจากการประกอบการค้าที่ชาญฉลาดของตัวเขาเอง

แม้จะมีทุกสิ่งทุกอย่างพร้อมเพรียง แต่กุกกุรพราหมณ์กลับไม่เคยคิดที่จะใช้ชีวิตอย่างสุขสบายเพียงลำพัง เขาตระหนักดีว่าทรัพย์สมบัติที่เขามีนั้น ไม่ใช่ของตนเองโดยแท้จริง หากแต่เป็นสมบัติของโลกที่ตกทอดมาให้เขาได้ดูแล และหน้าที่อันสำคัญยิ่งของเขาคือการนำทรัพย์สมบัตินั้นไปใช้ให้เกิดประโยชน์แก่ผู้อื่น

ทุกเช้า ยามที่แสงทองแห่งอรุณเริ่มสาดส่อง กุกกุรพราหมณ์จะลุกขึ้นจากที่บรรทมอันนุ่มนวล เขาจะสวมใส่เครื่องทรงอันสะอาดสะอ้าน และเดินไปยังโรงทานที่เขาสร้างขึ้นอย่างพิถีพิถัน โรงทานแห่งนี้ตั้งอยู่ไม่ไกลจากบ้านของเขา เป็นที่ที่เปิดให้ผู้คนทุกชนชั้น ทุกเพศทุกวัย ที่ขัดสน ยากไร้ หรือเดินทางมาถึงเมืองพาราณสี ได้เข้ามาพักผ่อนและรับประทานอาหาร

“สวัสดีท่านผู้มีเกียรติทุกท่าน” เสียงทุ้มนุ่มของกุกกุรพราหมณ์ดังขึ้นเมื่อเขาปรากฏกาย “วันนี้มีอาหารอันอุดมสมบูรณ์พร้อมแล้ว เชิญทุกท่านตามสบาย”

เหล่าผู้ยากไร้ที่มารออยู่ก่อนแล้วต่างพากันก้มศีรษะด้วยความเคารพและซาบซึ้งใจ พวกเขาเห็นกุกกุรพราหมณ์ปรากฏกายด้วยรอยยิ้มอันอบอุ่นอยู่เสมอ ไม่เคยมีวันไหนที่เขาแสดงความเบื่อหน่าย หรือรำคาญ

“ท่านพราหมณ์ผู้ใจบุญ” ชายชราคนหนึ่งกล่าวด้วยเสียงสั่นเครือ “พวกเราไม่มีคำใดจะกล่าวตอบแทนบุญคุณของท่านได้ นอกจากขอให้ท่านมีแต่ความสุขความเจริญ”

กุกกุรพราหมณ์เพียงยิ้มรับ “ท่านผู้เฒ่า อย่าได้กล่าวเช่นนั้นเลย การได้ช่วยเหลือผู้อื่นนั้น เป็นความสุขที่แท้จริงของข้าพเจ้าเอง”

นอกจากโรงทานแล้ว กุกกุรพราหมณ์ยังได้สร้างที่พักอาศัยสำหรับผู้เดินทางที่ไม่มีที่พึ่ง ให้มีที่พักพิงที่อบอุ่นและปลอดภัย เขาจัดเตรียมน้ำดื่มน้ำใช้ไว้ให้เพียงพอ และยังคอยดูแลให้ผู้ที่เข้ามาพักได้รับการรักษาพยาบาลเมื่อยามเจ็บไข้ได้ป่วย

ในขณะที่กุกกุรพราหมณ์กำลังบำเพ็ญทานบารมีอย่างไม่ย่อท้อ ก็มีนักบวชรูปหนึ่งนามว่า ติสสะ ปรากฏตัวขึ้นในเมืองพาราณสี ติสสะเป็นนักบวชที่ละทิ้งทางโลกมาบวช แต่เขาไม่ได้บวชด้วยจิตใจที่บริสุทธิ์ เขาบวชเพื่อแสวงหาชื่อเสียง และลาภสักการะ

ติสสะได้ยินกิตติศัพท์ของกุกกุรพราหมณ์ จึงเกิดความริษยาในทรัพย์สมบัติและความนิยมชมชอบที่ผู้คนมีต่อพราหมณ์ผู้นี้ เขาคิดหาวิธีที่จะทำให้กุกกุรพราหมณ์เสื่อมเสียชื่อเสียง

วันหนึ่ง ติสสะได้แต่งกายเป็นขอทาน เดินทางมายังโรงทานของกุกกุรพราหมณ์ เมื่อเขาได้รับอาหารแล้ว ก็แกล้งทำเป็นสำลักอาหารจนสำลักออกมาอย่างน่าเวทนา

“โอ้ย! สำลัก!” ติสสะแสร้งทำเสียงดัง “อาหารของท่านพราหมณ์นี้ แข็งกระด้างเหลือเกิน ทำให้ข้าพเจ้าสำลักแทบสิ้นใจ!”

ผู้คนที่อยู่ในโรงทานต่างหันมามองด้วยความตกใจ พวกเขาไม่เคยเห็นอาหารที่นี่มีปัญหามาก่อน

กุกกุรพราหมณ์ได้ยินดังนั้น จึงรีบเข้ามาดูด้วยความเป็นห่วง

“ท่านผู้มีบุญ โปรดอย่าได้กังวล” กุกกุรพราหมณ์กล่าวด้วยน้ำเสียงนุ่มนวล “หากอาหารนี้ไม่ถูกปากท่าน ข้าพเจ้าจะให้จัดหาอาหารอื่นที่ท่านพึงพอใจมาให้”

“ไม่! ไม่!” ติสสะร้องเสียงดัง “ข้าพเจ้าไม่ต้องการอาหารอื่นใดอีกแล้ว แค่นี้ก็พอแล้วที่จะบอกให้คนอื่นรู้ว่า อาหารของท่านพราหมณ์ผู้นี้ ไม่ได้ดีอย่างที่เขาว่ากัน”

เมื่อกล่าวเช่นนั้น ติสสะก็ลุกขึ้นเดินจากไป ทิ้งให้ผู้คนในโรงทานซุบซิบนินทา และบางส่วนก็เริ่มคลางแคลงใจในคุณภาพของอาหารที่กุกกุรพราหมณ์จัดหามา

กุกกุรพราหมณ์ทราบดีว่า ติสสะกำลังพยายามทำลายชื่อเสียงของเขา แต่เขาก็ไม่ได้แสดงความโกรธเคืองออกมา เขาทราบดีว่า การทำดีนั้น ย่อมมีอุปสรรคเข้ามาขัดขวางเสมอ

วันต่อๆ มา ติสสะก็ยังคงแกล้งทำเช่นเดิมอยู่เรื่อยๆ บางวันเขาก็แกล้งทำเป็นมีอาการท้องเสียหลังรับประทานอาหาร บางวันก็แกล้งทำเป็นมีรสชาติแปลกๆ ในปาก ทำให้ผู้คนเริ่มมีความรู้สึกไม่ดีต่อโรงทานของกุกกุรพราหมณ์

“ท่านพราหมณ์” เพื่อนบ้านคนหนึ่งเอ่ยถามด้วยความห่วงใย “ท่านแน่ใจหรือว่าอาหารที่ท่านจัดหานั้น สะอาดและมีคุณภาพดี? ข้าได้ยินเสียงร่ำลือต่างๆ นานา”

กุกกุรพราหมณ์ยิ้ม “ท่านสหาย ข้าพเจ้าได้ตรวจสอบแล้วทุกอย่าง ปรุงด้วยวัตถุดิบที่สดใหม่ และปรุงโดยแม่ครัวผู้ชำนาญ หากมีสิ่งใดผิดพลาด ข้าพเจ้าจะพยายามปรับปรุงให้ดีที่สุด”

ความกังวลเริ่มเข้ามาเกาะกุมหัวใจของกุกกุรพราหมณ์ ผู้คนเริ่มมาโรงทานน้อยลงเรื่อยๆ รายได้จากการค้าของเขาก็เริ่มลดลง เนื่องจากผู้คนไม่เชื่อมั่นในความซื่อสัตย์ของเขาอีกต่อไป

แต่กุกกุรพราหมณ์ก็ยังคงยืนหยัด เขารู้ดีว่ายังมีผู้คนที่ยังคงเชื่อมั่นในตัวเขา และเขายังคงเชื่อมั่นในการทำความดี

วันหนึ่ง ขณะที่กุกกุรพราหมณ์กำลังนั่งพิจารณาบัญชีรายรับรายจ่ายของโรงทานด้วยความเครียด เขาก็ได้ยินเสียงเคาะประตู

“ใครมาแต่เช้าเช่นนี้?” เขากล่าวกับคนรับใช้

“ท่านพราหมณ์ครับ เป็นนักบวชติสสะครับ”

กุกกุรพราหมณ์ขมวดคิ้ว แต่ก็ยังคงตอบ “เชิญเข้ามา”

ติสสะเดินเข้ามาด้วยท่าทางที่ดูไม่ค่อยสบายนัก ใบหน้าซีดเผือด

“ท่านพราหมณ์” ติสสะกล่าวด้วยเสียงอ่อนแรง “ข้าพเจ้ามาเพื่อสารภาพบาป”

กุกกุรพราหมณ์มองติสสะด้วยความประหลาดใจ “ท่านมีเรื่องอันใดจะสารภาพ?”

“ที่ข้าพเจ้าเคยทำกับท่านที่โรงทานนั้น... เป็นการกระทำของข้าพเจ้าเอง” ติสสะกล่าว “ข้าพเจ้าอิจฉาท่าน ทั้งทรัพย์สมบัติและเกียรติยศที่ท่านมี ข้าพเจ้าจึงแกล้งทำไปเช่นนั้น เพื่อทำลายชื่อเสียงของท่าน”

เมื่อได้ยินเช่นนั้น กุกกุรพราหมณ์ก็รู้สึกตกใจ แต่ก็ไม่ได้แสดงอาการโกรธแต่อย่างใด

“ท่านติสสะ” กุกกุรพราหมณ์กล่าวด้วยน้ำเสียงที่อ่อนโยน “ข้าพเจ้าให้อภัยท่านแล้ว”

“แต่ข้าพเจ้ายังเจ็บป่วยอยู่” ติสสะกล่าวต่อ “ทุกข์ทรมานจากผลกรรมของข้าพเจ้า”

กุกกุรพราหมณ์พยักหน้า “หากท่านต้องการสิ่งใด โปรดบอกมา”

“ข้าพเจ้าอยากจะขอให้ท่านช่วยรักษาข้าพเจ้า” ติสสะกล่าว “และข้าพเจ้าก็อยากจะอุทิศทรัพย์สมบัติที่ข้าพเจ้ามีให้แก่ท่าน เพื่อนำไปบำเพ็ญทานให้ยิ่งใหญ่กว่าเดิม”

กุกกุรพราหมณ์ครุ่นคิดอยู่ครู่หนึ่ง “ข้าพเจ้าจะรักษาท่านเอง” เขากล่าว “และข้าพเจ้าจะรับทรัพย์สมบัติของท่านมา เพื่อนำไปใช้ให้เกิดประโยชน์แก่ผู้คนต่อไป”

กุกกุรพราหมณ์ได้ดูแลติสสะอย่างดี จนกระทั่งติสสะหายป่วยเป็นปกติ ติสสะรู้สึกสำนึกในบุญคุณของกุกกุรพราหมณ์อย่างหาที่สุดมิได้ เขาจึงได้มอบทรัพย์สมบัติทั้งหมดของตนให้แก่กุกกุรพราหมณ์

กุกกุรพราหมณ์นำทรัพย์สมบัตินั้นมาใช้ในการขยายโรงทานให้ใหญ่ขึ้น และเพิ่มปริมาณอาหารให้มากขึ้น เขายังได้สร้างโรงพยาบาลเล็กๆ ขึ้น เพื่อช่วยเหลือผู้ที่เจ็บป่วย และสร้างที่พักสำหรับคนชราที่ไม่มีใครดูแล

ด้วยการกระทำอันบริสุทธิ์ และความไม่ย่อท้อต่ออุปสรรค กุกกุรพราหมณ์ก็สามารถกอบกู้ชื่อเสียงของตนเองกลับคืนมาได้ ผู้คนต่างชื่นชมในความมีน้ำใจ และความเสียสละของเขา

กุกกุรพราหมณ์ใช้ชีวิตอย่างมีความสุขและเป็นที่รักของคนทั้งเมือง เขาได้บำเพ็ญทานบารมีมาอย่างต่อเนื่อง จนกระทั่งถึงวาระสุดท้ายของชีวิต

เมื่อพระพุทธองค์ทรงแสดงเรื่องราวนี้จบลง พระภิกษุทั้งหลายต่างก็พากันอนุโมทนาในบุญกุศลของพระโพธิสัตว์

คติธรรม

การทำความดีนั้น ย่อมมีอุปสรรคเข้ามาขัดขวางเสมอ แต่ผู้ที่มีจิตใจมั่นคง ไม่ย่อท้อต่อความยากลำบาก ย่อมสามารถก้าวข้ามผ่านไปได้ และผลแห่งความดีนั้น จะนำมาซึ่งความสุขและความเจริญที่แท้จริง

บารมีที่บำเพ็ญ

ทานบารมี