มหาปทุมชาดก (Mahapadmajataka)

มหาปทุมชาดก (Mahapadmajataka)

กาลครั้งหนึ่งนานมาแล้ว ในแคว้นมคธ อันเป็นที่ตั้งแห่งนครราชคฤห์อันรุ่งเรือง พระโพธิสัตว์ได้ถือกำเนิดเป็นมหานาคราชผู้ทรงอำนาจ มีพระนามว่า "มหาปทุมนาคราช" พระองค์ประทับอยู่ ณ นาคพิภพอันงดงาม เปี่ยมด้วยแก้วมณีและรัตนชาติอันล้ำค่า มีบริวารผู้ภักดีคอยรับใช้มากมาย

มหาปทุมนาคราชทรงเป็นนาคผู้ทรงธรรม ทรงมีพระเมตตาต่อสรรพสัตว์ทั้งหลาย และทรงดำรงตนอยู่ในศีลในธรรมเสมอมา พระองค์ทรงมีพระชายาอันเป็นที่รักนามว่า "สุมัททนา" นาคีผู้เลอโฉม งดงามราวกับดอกบัวหลวงยามเบ่งบาน ทั้งสองพระองค์ทรงครองรักกันอย่างมีความสุข

วันหนึ่ง ขณะที่มหาปทุมนาคราชทรงประทับเสวยสุขในสวนดอกไม้อันงดงามของนาคพิภพ จู่ๆ ก็มีเสียงเอะอะโวยวายดังขึ้นมาจากบริเวณรอบนอก พระองค์ทรงตกพระทัย จึงตรัสถามเหล่าบริวาร

"เกิดสิ่งใดขึ้น เหตุใดจึงมีเสียงอึกทึกครึกโครมเช่นนี้?"

เหล่าบริวารนาค รีบกราบทูลด้วยความตื่นตระหนก

"ข้าแต่พญานาคผู้เป็นที่รัก มีพราหมณ์ผู้หนึ่งนามว่า "ทุฏฐนาม" ได้ล่วงล้ำเข้ามาในเขตแดนของเรา ข้าแต่พระองค์ เขาได้จับเอานาคบริวารของเราไปมากมาย และจะนำไปปรุงเป็นยาพิษ!"

เมื่อได้ยินดังนั้น มหาปทุมนาคราชทรงกริ้วเป็นอันมาก เพราะพราหมณ์ทุฏฐนามนั้น เป็นผู้ที่ขึ้นชื่อเรื่องความโหดร้ายทารุณ และกระทำการอันเป็นบาปต่างๆ นานา พระองค์ทรงรีบเสด็จไปยังที่เกิดเหตุ พร้อมด้วยเหล่าบริวาร

เมื่อไปถึง มหาปทุมนาคราชทรงเห็นภาพอันน่าสลดใจ เหล่าบริวารนาคถูกจับใส่กรงไม้แน่นหนา บางตัวก็บาดเจ็บสาหัส และมีพราหมณ์ทุฏฐนามกำลังเตรียมการปรุงยาพิษด้วยส่วนผสมของนาค

มหาปทุมนาคราชทรงมีพระทัยปวดร้าว ทรงตรัสเรียกพราหมณ์ทุฏฐนามด้วยเสียงอันดังกึกก้อง

"เจ้าพราหมณ์ทุฏฐนาม! เจ้ากล้าดียังไงถึงได้เข้ามาล่วงล้ำในแดนของข้า และทำร้ายเหล่าบริวารของข้าเช่นนี้!"

พราหมณ์ทุฏฐนามเมื่อเห็นมหาปทุมนาคราช ก็มิได้เกรงกลัว กลับหัวเราะเยาะ

"ฮ่า ฮ่า ฮ่า! แกคือมหาปทุมนาคราชหรือ? ข้าไม่เคยเห็นนาคตัวไหนจะใหญ่โตและน่าเกรงขามเช่นนี้ แต่ถึงอย่างไร ก็ไม่อาจหยุดยั้งข้าได้! ข้ามาเพื่อจะเอาเลือดและเนื้อของพวกแกไปปรุงเป็นยาวิเศษ!"

มหาปทุมนาคราชทรงระงับโทสะที่พลุ่งพล่านขึ้นมา ทรงตระหนักว่าหากใช้กำลังเข้าต่อสู้ อาจก่อให้เกิดความสูญเสียมากกว่าเดิม พระองค์ทรงระลึกถึงคุณธรรมอันยิ่งใหญ่ที่ทรงบำเพ็ญมาตลอดพระชนม์ชีพ

พระองค์ทรงตรัสกับพราหมณ์ทุฏฐนามด้วยน้ำเสียงอันสงบแต่หนักแน่น

"เจ้าพราหมณ์! เจ้ากำลังจะทำสิ่งอันโหดร้ายและเป็นบาปอย่างยิ่ง การเบียดเบียนชีวิตผู้อื่นเพื่อประโยชน์ของตนนั้น เป็นการกระทำที่ไร้ซึ่งมนุษยธรรม และจะนำมาซึ่งความทุกข์แก่เจ้าในภายภาคหน้า"

พราหมณ์ทุฏฐนามส่ายหน้า

"ข้าไม่สนใจ! ข้าต้องการแต่ยาวิเศษเท่านั้น!"

มหาปทุมนาคราชทรงตัดสินพระทัยที่จะใช้ปัญญาและความเมตตาแทนกำลัง พระองค์ทรงตรัสอีกครั้ง

"ถ้าเช่นนั้น เจ้าจงฟังข้า หากเจ้าปล่อยเหล่าบริวารของข้าไป และสัญญาว่าจะไม่เบียดเบียนพวกเราอีก ข้าจะยอมให้เจ้าเอาเลือดของข้าไปหนึ่งหยด และเนื้อของข้าไปหนึ่งชิ้น เพื่อนำไปปรุงยาของเจ้า"

เหล่าบริวารนาคตกใจเมื่อได้ยินดังนั้น

"ข้าแต่พระองค์! ไม่ได้นะ! ชีวิตของพระองค์นั้นประเสริฐยิ่งกว่าสิ่งใด!"

แต่พราหมณ์ทุฏฐนามกลับหัวเราะเยาะ

"เจ้าคิดว่าเลือดของนาคที่กำลังจะตาย จะมีคุณค่าอันใด? ข้าต้องการเลือดที่สดใหม่และเนื้อที่อุดมสมบูรณ์!"

มหาปทุมนาคราชทรงแย้มสรวลอย่างอ่อนโยน

"เจ้ายังไม่เข้าใจ ข้าคือมหาปทุมนาคราช เลือดและเนื้อของข้า อาจมีคุณค่ามากกว่าที่เจ้าคิด"

ด้วยพระเมตตาอันเปี่ยมล้น มหาปทุมนาคราชทรงผ่อนพระองค์ลง เผยให้เห็นพระวรกายอันใหญ่โตของพระองค์ พราหมณ์ทุฏฐนามหยิบมีดที่เตรียมมา ชี้ไปที่พระวรกายของมหาปทุมนาคราช

พระองค์ทรงตรัส

"จงกระทำตามใจเจ้าเถิด"

พราหมณ์ทุฏฐนามด้วยความโลภและไม่เชื่อในคำพูดของนาคราช ใช้มีดคมกรีดลงบนพระวรกายของมหาปทุมนาคราช เลือดสีแดงฉานไหลรินออกมาเป็นสาย แต่แทนที่จะเป็นเลือดธรรมดา กลับกลายเป็นน้ำทิพย์สีทองอร่าม เปล่งประกายเจิดจ้า และเมื่อพราหมณ์ทุฏฐนามกรีดเนื้อของพระองค์ไปเล็กน้อย เนื้อส่วนนั้นก็แปรเปลี่ยนเป็นอัญมณีสีเขียวมรกต อันงดงามและส่องประกาย

พราหมณ์ทุฏฐนามตกตะลึงจนอ้าปากค้าง เขาไม่เคยเห็นสิ่งใดเช่นนี้มาก่อน เลือดสีทองและอัญมณีอันล้ำค่าที่ได้มานั้น เป็นสิ่งที่เหนือจินตนาการ

ขณะนั้นเอง สุมัททนาพระชายาของมหาปทุมนาคราช ก็เสด็จมาถึง ทอดพระเนตรเห็นภาพสามีทรงบาดเจ็บ ก็ทรงตกพระทัยเป็นที่สุด

"ท่านพี่! เกิดอะไรขึ้น!"

มหาปทุมนาคราชทรงแย้มสรวลให้พระชายา

"อย่าได้กังวลใจ สุมัททนา ข้าเพียงแต่แบ่งปันสิ่งอันมีค่าของข้าให้แก่ผู้ที่หลงผิด"

พราหมณ์ทุฏฐนามเมื่อได้เห็นเลือดสีทองและอัญมณีอันล้ำค่าแล้ว ก็บังเกิดความละอายใจ และรู้สึกผิดอย่างสุดซึ้ง

"ข้าแต่พญานาคผู้ประเสริฐ! ข้าช่างโง่เขลาและละโมบเสียจริง ข้าได้กระทำสิ่งอันโหดร้ายกับท่านผู้ทรงคุณธรรมเช่นนี้ ข้าขออภัยโทษจากใจจริง!"

มหาปทุมนาคราชทรงรับคำขอโทษ

"เจ้าจงจดจำวันนี้ไว้ จงอย่าได้เบียดเบียนชีวิตผู้อื่นอีกต่อไป จงใช้สิ่งอันมีค่าที่เจ้าได้ไปนี้ เพื่อประโยชน์ในการทำความดี"

พราหมณ์ทุฏฐนามได้ปล่อยเหล่าบริวารนาคทั้งหมด และสัญญากับมหาปทุมนาคราชว่าจะไม่กระทำการอันโหดร้ายอีก

เมื่อพราหมณ์ทุฏฐนามจากไป มหาปทุมนาคราชทรงใช้ความสามารถพิเศษของนาคราชในการรักษาบาดแผล เลือดสีทองที่ไหลออกมา ได้กลายเป็นยาชั้นเลิศที่ช่วยสมานแผลของพระองค์ได้อย่างรวดเร็ว

สุมัททนาพระชายาทรงโอบกอดพระสวามี

"ท่านพี่ช่างทรงไว้ซึ่งพระเมตตาอันยิ่งใหญ่ แม้แต่เลือดเนื้อของท่านก็ยังเปี่ยมไปด้วยคุณธรรม"

มหาปทุมนาคราชทรงแย้มสรวล

"สุมัททนา การให้อภัยและการเสียสละ คือคุณธรรมอันประเสริฐที่สุด"

ตั้งแต่นั้นมา ข่าวคราวของมหาปทุมนาคราชผู้มีพระเมตตา และเลือดสีทองอันศักดิ์สิทธิ์ ก็ได้เลื่องลือไปทั่วทุกสารทิศ ผู้คนต่างยกย่องสรรเสริญพระองค์ และพราหมณ์ทุฏฐนามก็กลับใจ กลายเป็นผู้มีคุณธรรม คอยช่วยเหลือผู้อื่น และใช้สิ่งอันมีค่าที่ได้จากมหาปทุมนาคราชไปในทางที่ถูก

คติธรรม

ความเมตตา การให้อภัย และการเสียสละ สามารถเอาชนะความโลภ ความโกรธ และความโหดร้ายได้เสมอ แม้ในสถานการณ์ที่เลวร้ายที่สุด การยึดมั่นในคุณธรรมย่อมนำมาซึ่งผลดีอันประเสริฐ

บารมีที่บำเพ็ญ

บารมีแห่งทาน (การให้) และบารมีแห่งขันติ (ความอดทน) และบารมีแห่งเมตตา